BẠCH CỐT TINH TRONG ĐỘNG ĐÔN HOÀNG - Chương 13: Lòng trắc ẩn của chưởng quầy
Chiều tối 18/09/1934, giếng cạn và sân trạm. Đó là mốc thời gian Thẩm Vạn Thành ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối…
Nội dung chương
Chiều tối 18/09/1934, giếng cạn và sân trạm. Đó là mốc thời gian Thẩm Vạn Thành ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với sổ đoàn và lời khai của người trong cuộc. Đoàn Thẩm Ký lúc này vẫn giữ đủ lệ cũ: việc gì cũng có người chứng kiến, vật gì cũng có người giữ, lời gì cũng phải hỏi lại lần thứ hai.
Tang Đan tới nơi, yêu cầu soi đèn và hỏi lai lịch thêm, nhưng A Tuyết khóc ngất đi đúng lúc và dân thôn đứng xem bắt đầu xì xào đoàn buôn máu lạnh. Thẩm Vạn Thành, phần vì thương người, phần vì sợ mang tiếng với nhà họ Vương, tự quyết cho nàng vào sân trạm qua đêm, trái lời dặn dò xét của Tang Đan.
Trong lúc chờ đoàn tập hợp, Thẩm Vạn Thành hỏi thăm Quách Thiết Ngưu về đoạn đường sắp tới. Câu trả lời gồm toàn tên giếng, tên cồn và những chỗ cát lún phải tránh. Ông ghi hết vào trí nhớ theo thứ tự trước sau.
Trời về chiều, cát đổi màu từ trắng sang vàng sẫm rồi xám lạnh. Thẩm Vạn Thành cho đoàn thu dọn sớm hơn thường lệ một khắc. Ai cũng hiểu lý do mà không cần nói thành lời.
Thẩm Vạn Thành đứng trên một mô đá thấp nhìn bao quát cả đoàn. Từ trên cao, người và lạc đà chỉ là những chấm nhỏ giữa biển cát mênh mông. Ông chợt thấy chuyến hàng này nhỏ bé biết chừng nào so với vùng đất đã nuốt không biết bao nhiêu đoàn người vô danh.
- Hàng hóa có ướt hay mốc thì còn cứu được, người mất thì không. - Thẩm Vạn Thành nói câu ấy với giọng rất bình thản. Mấy phu xe nghe xong đều cúi đầu, vì ai cũng hiểu chuyến đi này đã khác hẳn những chuyến trước.
Tang Đan rắc một vòng tro bếp quanh chỗ để hàng quý. Tro giữ dấu chân của bất cứ ai tới gần trong đêm, sáng ra nhìn là biết. Mẹo này do phu xe già truyền lại và đã cứu đoàn khỏi mất trộm hai lần.
Khi đoàn dừng nghỉ, Hồ Vĩnh Phúc nhóm bếp ở chỗ khuất gió và đào hố cát đặt nồi. Khói bếp bay ngang mặt đất rồi tan nhanh. Mùi trà nóng làm không khí bớt căng hơn một chút.
Hồ Vĩnh Phúc mang tới một bát trà nóng và đặt xuống bên cạnh Thẩm Vạn Thành. Hai người uống trà mà không nói gì thêm. Tình đồng hành trên đường cát nhiều khi chỉ cần một bát trà đúng lúc.
Đây là quyết định ông sẽ phải trả giá ngay trong đêm đó.
Thẩm Vạn Thành mở bản đồ vẽ tay ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
- Đêm nay chia gác làm ba ca, không ai gác một mình. - Thẩm Vạn Thành dặn và nhìn từng người một lượt. Lệnh này từ mấy ngày nay không còn ai cười nữa. Người nhận ca đầu ôm chăn ra ngồi cạnh đống lửa chưa tàn.
- Ai thấy điều gì lạ thì báo ngay cho người gác, đừng tự đi xem một mình. - Lệnh của Thẩm Vạn Thành được truyền qua từng tốp. Thạch Tiểu Thạch nghe xong ôm chặt bó củi vào ngực và đi sát bên Mã Lục.
- Ngày mai đi sớm, tối nay ai cũng phải ngủ đủ giấc của ca mình. - Thẩm Vạn Thành khép sổ và nói câu cuối cùng trước khi đứng dậy. Mấy người quanh lửa gật đầu rồi tản về chỗ nằm của từng tốp.
Thẩm Vạn Thành kiểm tra lại nút buộc của các bao hàng lần cuối. Tơ lụa sợ ẩm, trà sợ mùi lạ, thuốc bắc sợ nắng gắt, mỗi thứ một tính nết riêng. Ông thuộc tính nết của hàng hóa như thuộc tính người trong đoàn.
Quách Thiết Ngưu kiểm lại bó đuốc rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Thẩm Vạn Thành quan sát cách Tang Đan nói chuyện với dân trạm địa phương. Hỏi đường phải hỏi hai người khác nhau, hai câu trả lời khớp nhau mới đáng tin. Đó là lệ của thương đoàn đi xa, ông đã dạy cho lớp trẻ nhiều lần.
Hậu quả của việc này được Thẩm Vạn Thành ghi lại ngay trong đêm. Sổ dữ kiện của đoàn thêm một dòng mới: Thua thật thứ nhất của nhân vật chính khóa: Thẩm Vạn Thành tự quyết nhận người lạ, gạt qua quy tắc của Tang Đan; A Tuyết vào sân trạm hợp lệ theo lệnh chưởng quầy. Dòng chữ ngắn mà nặng, vì từ nay mọi quyết định của đoàn đều phải đối chiếu với nó.
- Đoạn đường này trước kia có ai trú đêm chưa. - Thẩm Vạn Thành hỏi người dẫn đường của trạm. Người kia đáp đã lâu không ai dám ở lâu, chỉ ghé lấy nước rồi đi ngay. Câu trả lời ngắn mà làm mấy phu xe trẻ im hẳn.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Hồ Vĩnh Phúc chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Tang Đan buộc lại dây yên cho con lạc đà đầu đàn, kiểm tra chỗ da bị cọ xát. Con thú quỳ gối chịu đựng, thỉnh thoảng quay đầu nhìn chủ bằng con mắt ướt. Đi cát lâu, người và thú hiểu nhau qua những việc nhỏ như thế.
- Việc hôm nay phải xong trước khi trời tối hẳn. - Thẩm Vạn Thành nói và chỉ tay về phía đoàn lạc đà đang được dỡ hàng. Tang Đan gật đầu, quay đi truyền lại cho tốp của mình.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Tang Đan thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
Đêm xuống rất nhanh ở sa mạc, cái lạnh ập tới ngay sau vệt nắng cuối cùng. Thẩm Vạn Thành khoác thêm áo bông và ngồi gần lửa hơn. Ông lật sổ ra ghi lại những việc đã xảy ra trong ngày bằng nét chữ nhỏ và đều.
Thẩm Vạn Thành tới giếng cạn và sân trạm khi mây mỏng che mặt trăng thành một quầng sáng đục. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Ở giếng cạn và sân trạm, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Thẩm Vạn Thành phủi cát trên vai áo rồi gọi Tang Đan lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
Việc phân nước được làm rất nghiêm trong đoàn. Mỗi người một phần, lạc đà uống theo lượt, phần dự trữ khóa trong thùng gỗ không ai tự ý mở. Thẩm Vạn Thành đứng nhìn tới lượt cuối cùng mới rời giếng.
Thẩm Vạn Thành nhớ lại lời dặn của Tang Đan về tử địa quanh vùng này. Hài cốt người và thú nằm lẫn trong cát hàng trăm năm không ai nhận. Đất như thế giữ âm khí nặng, người yếu bóng vía đi qua dễ sinh bệnh và mê sảng.
Thẩm Vạn Thành tới giếng cạn và sân trạm khi nắng hanh rót xuống mặt cát trắng xóa. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Ở giếng cạn và sân trạm, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Thẩm Vạn Thành phủi cát trên vai áo rồi gọi Hồ Vĩnh Phúc lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
- Việc hôm nay phải xong trước khi trời tối hẳn. - Thẩm Vạn Thành nói và chỉ tay về phía đoàn lạc đà đang được dỡ hàng. Hồ Vĩnh Phúc gật đầu, quay đi truyền lại cho tốp của mình.
Thạch Tiểu Thạch kiểm lại nồi gang nấu cháo rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Đàn lạc đà nằm rạp thành vòng ngoài, cổ ngẩng cao và tai luôn quay về phía gió. Chúng nhai chậm, mắt lim dim, nhưng chỉ một tiếng động lạ cũng đủ làm cả đàn ngẩng đầu cùng lúc. Người phu xe già nói thú đi cát nghe đất giỏi hơn người.
Thẩm Vạn Thành đi một vòng quanh chỗ nghỉ, xem xét nền đất và hướng gió. Nơi nào cát xám hơn nơi khác, ông đều dừng lại nhìn lâu hơn một chút. Kinh nghiệm nhiều năm dạy ông rằng đất lạ thì phải hỏi người già và nhìn dấu chân thú trước.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Quách Thiết Ngưu chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Hồ Vĩnh Phúc thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
Gió mang theo tiếng cát trượt trên sườn cồn, nghe như có bàn chân rất nhẹ đi qua. Thẩm Vạn Thành ngồi yên nghe hết một hồi lâu mới phân biệt được tiếng cát và tiếng thú. Đêm ở sa mạc dạy người ta kiên nhẫn trước khi kết luận.
Thạch Tiểu Thạch kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Ánh đèn dầu trong lều chao nghiêng theo gió lùa qua khe vải. Thẩm Vạn Thành lấy tay che miệng đèn và nhìn ra ngoài qua khe hở. Bên ngoài chỉ có cát, đá và mấy đống hàng phủ bạt im lìm.
Trước khi đi ngủ, Thẩm Vạn Thành dặn người gác ca đầu gọi ông dậy ngay khi có tiếng động lạ. Lệnh ấy được nhắc lại hai lần cho chắc. Lửa trại được vùi tro, chỉ để lại một đốm sáng nhỏ giữa đêm.