BẠCH CỐT TINH TRONG ĐỘNG ĐÔN HOÀNG - Chương 4: Bia tàn chép chuyện cung nhân
Ngày 11/09/1934, phế miếu ven đường Ngọc Môn. Đó là mốc thời gian Hạ Văn Bân ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu…
Nội dung chương
Ngày 11/09/1934, phế miếu ven đường Ngọc Môn. Đó là mốc thời gian Hạ Văn Bân ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với sổ đoàn và lời khai của người trong cuộc. Đoàn Thẩm Ký lúc này vẫn giữ đủ lệ cũ: việc gì cũng có người chứng kiến, vật gì cũng có người giữ, lời gì cũng phải hỏi lại lần thứ hai.
Thư ký Hạ Văn Bân dừng chân chép một tấm bia tàn trong phế miếu, mặt bia vỡ mất nửa nhưng còn đọc được mấy chữ về cung nhân thời Đường bị đưa đi tuẫn táng ở vùng Đôn Hoàng mà không ghi rõ tên. Anh chép nguyên văn vào sổ tay và hỏi Tang Đan, ông chỉ nói người bị chôn sống oan khí nặng hơn người chết thường.
Tang Đan rắc một vòng tro bếp quanh chỗ để hàng quý. Tro giữ dấu chân của bất cứ ai tới gần trong đêm, sáng ra nhìn là biết. Mẹo này do phu xe già truyền lại và đã cứu đoàn khỏi mất trộm hai lần.
Khi đoàn dừng nghỉ, Thạch Tiểu Thạch nhóm bếp ở chỗ khuất gió và đào hố cát đặt nồi. Khói bếp bay ngang mặt đất rồi tan nhanh. Mùi trà nóng làm không khí bớt căng hơn một chút.
Hạ Văn Bân đi một vòng quanh chỗ nghỉ, xem xét nền đất và hướng gió. Nơi nào cát xám hơn nơi khác, ông đều dừng lại nhìn lâu hơn một chút. Kinh nghiệm nhiều năm dạy ông rằng đất lạ thì phải hỏi người già và nhìn dấu chân thú trước.
Hạ Văn Bân mở nồi gang nấu cháo ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
Thạch Tiểu Thạch mang tới một bát trà nóng và đặt xuống bên cạnh Hạ Văn Bân. Hai người uống trà mà không nói gì thêm. Tình đồng hành trên đường cát nhiều khi chỉ cần một bát trà đúng lúc.
Hạ Văn Bân kiểm tra lại nút buộc của các bao hàng lần cuối. Tơ lụa sợ ẩm, trà sợ mùi lạ, thuốc bắc sợ nắng gắt, mỗi thứ một tính nết riêng. Ông thuộc tính nết của hàng hóa như thuộc tính người trong đoàn.
Triệu Tam kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Tấm bia là dấu vết giấy đá đầu tiên nối vùng đất này với một cung nữ vô danh thời Đường.
Tang Đan buộc lại dây yên cho con lạc đà đầu đàn, kiểm tra chỗ da bị cọ xát. Con thú quỳ gối chịu đựng, thỉnh thoảng quay đầu nhìn chủ bằng con mắt ướt. Đi cát lâu, người và thú hiểu nhau qua những việc nhỏ như thế.
Một phu xe trẻ hỏi vì sao phải tụng kinh cho những bộ hài cốt không quen biết. Hạ Văn Bân đáp rằng người sống làm việc tử tế cho người khuất thì lòng mình yên. Lòng yên thì tay không run và mắt nhìn rõ hơn trong đêm tối.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Thạch Tiểu Thạch chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Việc phân nước được làm rất nghiêm trong đoàn. Mỗi người một phần, lạc đà uống theo lượt, phần dự trữ khóa trong thùng gỗ không ai tự ý mở. Hạ Văn Bân đứng nhìn tới lượt cuối cùng mới rời giếng.
Trời về chiều, cát đổi màu từ trắng sang vàng sẫm rồi xám lạnh. Hạ Văn Bân cho đoàn thu dọn sớm hơn thường lệ một khắc. Ai cũng hiểu lý do mà không cần nói thành lời.
Gió mang theo tiếng cát trượt trên sườn cồn, nghe như có bàn chân rất nhẹ đi qua. Hạ Văn Bân ngồi yên nghe hết một hồi lâu mới phân biệt được tiếng cát và tiếng thú. Đêm ở sa mạc dạy người ta kiên nhẫn trước khi kết luận.
Hạ Văn Bân tới phế miếu ven đường Ngọc Môn khi trời lạnh dần khi mặt trời lặn sau dãy núi xa. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Hậu quả của việc này được Hạ Văn Bân ghi lại ngay trong đêm. Sổ dữ kiện của đoàn thêm một dòng mới: Gieo vật cảnh kết: bia tàn thời Đường về cung nhân tuẫn táng vô danh vào sổ từ đầu truyện; sổ tay của Hạ Văn Bân trở thành nơi lưu chứng cứ chữ viết. Dòng chữ ngắn mà nặng, vì từ nay mọi quyết định của đoàn đều phải đối chiếu với nó.
Đàn lạc đà nằm rạp thành vòng ngoài, cổ ngẩng cao và tai luôn quay về phía gió. Chúng nhai chậm, mắt lim dim, nhưng chỉ một tiếng động lạ cũng đủ làm cả đàn ngẩng đầu cùng lúc. Người phu xe già nói thú đi cát nghe đất giỏi hơn người.
- Cát hôm nay lạ lắm, đi mãi mà dấu chân cũ vẫn còn nguyên. - Thạch Tiểu Thạch nói nhỏ khi quay lại trại. Hạ Văn Bân bảo mọi người ghi nhớ nhận xét ấy, vì dấu vết trên cát là thứ chữ viết trung thực nhất của sa mạc.
Đá ở vùng này giữ nóng lâu và nứt ra những vệt đen mảnh. Hạ Văn Bân nhặt một mảnh đá lên xem rồi đặt trả lại chỗ cũ. Ông không muốn mang theo bất cứ thứ gì nhặt được quanh vùng đất có hài cốt vô danh.
Ánh đèn dầu trong lều chao nghiêng theo gió lùa qua khe vải. Hạ Văn Bân lấy tay che miệng đèn và nhìn ra ngoài qua khe hở. Bên ngoài chỉ có cát, đá và mấy đống hàng phủ bạt im lìm.
- Đoạn đường này trước kia có ai trú đêm chưa. - Hạ Văn Bân hỏi người dẫn đường của trạm. Người kia đáp đã lâu không ai dám ở lâu, chỉ ghé lấy nước rồi đi ngay. Câu trả lời ngắn mà làm mấy phu xe trẻ im hẳn.
Đêm xuống rất nhanh ở sa mạc, cái lạnh ập tới ngay sau vệt nắng cuối cùng. Hạ Văn Bân khoác thêm áo bông và ngồi gần lửa hơn. Ông lật sổ ra ghi lại những việc đã xảy ra trong ngày bằng nét chữ nhỏ và đều.
Hạ Văn Bân quan sát cách Tang Đan nói chuyện với dân trạm địa phương. Hỏi đường phải hỏi hai người khác nhau, hai câu trả lời khớp nhau mới đáng tin. Đó là lệ của thương đoàn đi xa, ông đã dạy cho lớp trẻ nhiều lần.
Triệu Tam kiểm lại thùng gỗ đựng trà rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
- Ngày mai đi sớm, tối nay ai cũng phải ngủ đủ giấc của ca mình. - Hạ Văn Bân khép sổ và nói câu cuối cùng trước khi đứng dậy. Mấy người quanh lửa gật đầu rồi tản về chỗ nằm của từng tốp.
Hạ Văn Bân đứng trên một mô đá thấp nhìn bao quát cả đoàn. Từ trên cao, người và lạc đà chỉ là những chấm nhỏ giữa biển cát mênh mông. Ông chợt thấy chuyến hàng này nhỏ bé biết chừng nào so với vùng đất đã nuốt không biết bao nhiêu đoàn người vô danh.
Hạ Văn Bân tới phế miếu ven đường Ngọc Môn khi hơi nóng ban ngày còn giữ trong đá tới tận nửa đêm. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Ở phế miếu ven đường Ngọc Môn, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Hạ Văn Bân phủi cát trên vai áo rồi gọi Triệu Tam lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
- Việc hôm nay phải xong trước khi trời tối hẳn. - Hạ Văn Bân nói và chỉ tay về phía đoàn lạc đà đang được dỡ hàng. Triệu Tam gật đầu, quay đi truyền lại cho tốp của mình.
La Đại Dũng kiểm lại sổ đoàn rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Mã Lục chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Hạ Văn Bân mở yên lạc đà ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Triệu Tam thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
- Đêm nay chia gác làm ba ca, không ai gác một mình. - Hạ Văn Bân dặn và nhìn từng người một lượt. Lệnh này từ mấy ngày nay không còn ai cười nữa. Người nhận ca đầu ôm chăn ra ngồi cạnh đống lửa chưa tàn.
La Đại Dũng kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Hạ Văn Bân nhớ lại lời dặn của Tang Đan về tử địa quanh vùng này. Hài cốt người và thú nằm lẫn trong cát hàng trăm năm không ai nhận. Đất như thế giữ âm khí nặng, người yếu bóng vía đi qua dễ sinh bệnh và mê sảng.
Hạ Văn Bân đứng dậy, phủi cát trên đầu gối và đi về phía tốp của mình. Sau lưng ông, trại đêm yên tĩnh trở lại. Chỉ còn tiếng lạc đà nhai cỏ khô đều đều trong bóng tối.