BẠCH CỐT TINH TRONG ĐỘNG ĐÔN HOÀNG - Chương 8: Mảnh đồng khắc chữ Uyển
Ngày 15/09/1934, phế thôn bị cát vùi nửa. Đó là mốc thời gian Hạ Văn Bân ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với…
Nội dung chương
Ngày 15/09/1934, phế thôn bị cát vùi nửa. Đó là mốc thời gian Hạ Văn Bân ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với sổ đoàn và lời khai của người trong cuộc. Đoàn Thẩm Ký lúc này vẫn giữ đủ lệ cũ: việc gì cũng có người chứng kiến, vật gì cũng có người giữ, lời gì cũng phải hỏi lại lần thứ hai.
Đoàn trú nắng trong một phế thôn và Thạch Tiểu Thạch nhặt được một mảnh đồng thau rỉ xanh hình tam giác, mặt khắc nửa chữ Uyển và một nét của chữ cung đã mòn. Hạ Văn Bân đối chiếu nét khắc với chữ trên bia tàn ở chương 4 và kết luận đây là đồ kim loại thời Đường, có thể là một góc gãy của thẻ bài tùy thân.
Hạ Văn Bân đi một vòng quanh chỗ nghỉ, xem xét nền đất và hướng gió. Nơi nào cát xám hơn nơi khác, ông đều dừng lại nhìn lâu hơn một chút. Kinh nghiệm nhiều năm dạy ông rằng đất lạ thì phải hỏi người già và nhìn dấu chân thú trước.
Quách Thiết Ngưu buộc lại dây yên cho con lạc đà đầu đàn, kiểm tra chỗ da bị cọ xát. Con thú quỳ gối chịu đựng, thỉnh thoảng quay đầu nhìn chủ bằng con mắt ướt. Đi cát lâu, người và thú hiểu nhau qua những việc nhỏ như thế.
- Đêm nay chia gác làm ba ca, không ai gác một mình. - Hạ Văn Bân dặn và nhìn từng người một lượt. Lệnh này từ mấy ngày nay không còn ai cười nữa. Người nhận ca đầu ôm chăn ra ngồi cạnh đống lửa chưa tàn.
Đàn lạc đà nằm rạp thành vòng ngoài, cổ ngẩng cao và tai luôn quay về phía gió. Chúng nhai chậm, mắt lim dim, nhưng chỉ một tiếng động lạ cũng đủ làm cả đàn ngẩng đầu cùng lúc. Người phu xe già nói thú đi cát nghe đất giỏi hơn người.
Hạ Văn Bân mở dây thừng buộc hàng ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
Trong lúc chờ đoàn tập hợp, Hạ Văn Bân hỏi thăm Thẩm Vạn Thành về đoạn đường sắp tới. Câu trả lời gồm toàn tên giếng, tên cồn và những chỗ cát lún phải tránh. Ông ghi hết vào trí nhớ theo thứ tự trước sau.
- Ngày mai đi sớm, tối nay ai cũng phải ngủ đủ giấc của ca mình. - Hạ Văn Bân khép sổ và nói câu cuối cùng trước khi đứng dậy. Mấy người quanh lửa gật đầu rồi tản về chỗ nằm của từng tốp.
Tang Đan gói mảnh đồng vào vải đỏ cất giữ, cấm Tiểu Thạch giữ đồ tuẫn táng bên người.
- Hàng hóa có ướt hay mốc thì còn cứu được, người mất thì không. - Hạ Văn Bân nói câu ấy với giọng rất bình thản. Mấy phu xe nghe xong đều cúi đầu, vì ai cũng hiểu chuyến đi này đã khác hẳn những chuyến trước.
La Đại Dũng mang tới một bát trà nóng và đặt xuống bên cạnh Hạ Văn Bân. Hai người uống trà mà không nói gì thêm. Tình đồng hành trên đường cát nhiều khi chỉ cần một bát trà đúng lúc.
- Đoạn đường này trước kia có ai trú đêm chưa. - Hạ Văn Bân hỏi người dẫn đường của trạm. Người kia đáp đã lâu không ai dám ở lâu, chỉ ghé lấy nước rồi đi ngay. Câu trả lời ngắn mà làm mấy phu xe trẻ im hẳn.
Đá ở vùng này giữ nóng lâu và nứt ra những vệt đen mảnh. Hạ Văn Bân nhặt một mảnh đá lên xem rồi đặt trả lại chỗ cũ. Ông không muốn mang theo bất cứ thứ gì nhặt được quanh vùng đất có hài cốt vô danh.
- Ai thấy điều gì lạ thì báo ngay cho người gác, đừng tự đi xem một mình. - Lệnh của Hạ Văn Bân được truyền qua từng tốp. Thạch Tiểu Thạch nghe xong ôm chặt bó củi vào ngực và đi sát bên Mã Lục.
Quách Thiết Ngưu rắc một vòng tro bếp quanh chỗ để hàng quý. Tro giữ dấu chân của bất cứ ai tới gần trong đêm, sáng ra nhìn là biết. Mẹo này do phu xe già truyền lại và đã cứu đoàn khỏi mất trộm hai lần.
Thẩm Vạn Thành kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Hậu quả của việc này được Hạ Văn Bân ghi lại ngay trong đêm. Sổ dữ kiện của đoàn thêm một dòng mới: Vật gieo khóa của cảnh kết vào sổ: mảnh đồng thau khắc nửa chữ Uyển, được Tang Đan thu giữ và gói vải đỏ; Hạ Văn Bân ghi mô tả và kích thước vào sổ tay. Dòng chữ ngắn mà nặng, vì từ nay mọi quyết định của đoàn đều phải đối chiếu với nó.
Trời về chiều, cát đổi màu từ trắng sang vàng sẫm rồi xám lạnh. Hạ Văn Bân cho đoàn thu dọn sớm hơn thường lệ một khắc. Ai cũng hiểu lý do mà không cần nói thành lời.
Thẩm Vạn Thành thử độ sâu của cát bằng một cây gậy dài. Gậy lún xuống gần một gang ở chỗ cát xám, trong khi chỗ cát vàng bên cạnh chỉ lún nửa gang. Cả nhóm lặng lẽ vòng tránh vùng cát xám ấy.
Hạ Văn Bân tới phế thôn bị cát vùi nửa khi nắng hanh rót xuống mặt cát trắng xóa. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
- Cát hôm nay lạ lắm, đi mãi mà dấu chân cũ vẫn còn nguyên. - La Đại Dũng nói nhỏ khi quay lại trại. Hạ Văn Bân bảo mọi người ghi nhớ nhận xét ấy, vì dấu vết trên cát là thứ chữ viết trung thực nhất của sa mạc.
Thẩm Vạn Thành kiểm lại yên lạc đà rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Có lúc gió ngừng hẳn, im lặng dày tới mức nghe được tiếng tim mình đập. Hạ Văn Bân giữ nguyên tư thế ngồi và chờ cho qua hết cơn im lặng ấy. Ở tử địa, im lặng quá lâu cũng là một dấu hiệu phải ghi nhớ.
Hạ Văn Bân nhớ lại lời dặn của Tang Đan về tử địa quanh vùng này. Hài cốt người và thú nằm lẫn trong cát hàng trăm năm không ai nhận. Đất như thế giữ âm khí nặng, người yếu bóng vía đi qua dễ sinh bệnh và mê sảng.
Phía xa, dãy núi đá đen sẫm đứng im như một bức tường không cửa. Hạ Văn Bân nhìn về hướng ấy rất lâu. Ông biết điểm đến của đoàn nằm ngay dưới chân bức tường đá đó, và cũng biết mọi lời đồn khó nghe nhất đều gắn với nơi ấy.
Khi đoàn dừng nghỉ, La Đại Dũng nhóm bếp ở chỗ khuất gió và đào hố cát đặt nồi. Khói bếp bay ngang mặt đất rồi tan nhanh. Mùi trà nóng làm không khí bớt căng hơn một chút.
Đêm xuống rất nhanh ở sa mạc, cái lạnh ập tới ngay sau vệt nắng cuối cùng. Hạ Văn Bân khoác thêm áo bông và ngồi gần lửa hơn. Ông lật sổ ra ghi lại những việc đã xảy ra trong ngày bằng nét chữ nhỏ và đều.
Hạ Văn Bân tới phế thôn bị cát vùi nửa khi mây mỏng che mặt trăng thành một quầng sáng đục. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Ở phế thôn bị cát vùi nửa, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Hạ Văn Bân phủi cát trên vai áo rồi gọi Triệu Tam lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
- Việc hôm nay phải xong trước khi trời tối hẳn. - Hạ Văn Bân nói và chỉ tay về phía đoàn lạc đà đang được dỡ hàng. Triệu Tam gật đầu, quay đi truyền lại cho tốp của mình.
Quách Thiết Ngưu kiểm lại yên lạc đà rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Mã Lục chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Hạ Văn Bân mở thùng gỗ đựng trà ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Triệu Tam thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
Gió mang theo tiếng cát trượt trên sườn cồn, nghe như có bàn chân rất nhẹ đi qua. Hạ Văn Bân ngồi yên nghe hết một hồi lâu mới phân biệt được tiếng cát và tiếng thú. Đêm ở sa mạc dạy người ta kiên nhẫn trước khi kết luận.
Quách Thiết Ngưu kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Ánh đèn dầu trong lều chao nghiêng theo gió lùa qua khe vải. Hạ Văn Bân lấy tay che miệng đèn và nhìn ra ngoài qua khe hở. Bên ngoài chỉ có cát, đá và mấy đống hàng phủ bạt im lìm.
Trước khi đi ngủ, Hạ Văn Bân dặn người gác ca đầu gọi ông dậy ngay khi có tiếng động lạ. Lệnh ấy được nhắc lại hai lần cho chắc. Lửa trại được vùi tro, chỉ để lại một đốm sáng nhỏ giữa đêm.