BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 1: Miếu cổ dưới chân Cà Đam
Miếu cổ Thiên Y A Na nằm nép bên bìa rừng cấm dưới chân Cà Đam, mái ngói rêu phong, sân gạch tàu đã mòn theo bước chân của nhiều đời người đi lễ. Sáng…
Nội dung chương
Miếu cổ Thiên Y A Na nằm nép bên bìa rừng cấm dưới chân Cà Đam, mái ngói rêu phong, sân gạch tàu đã mòn theo bước chân của nhiều đời người đi lễ. Sáng đầu tuần, bà Hoa mở cổng miếu từ khi sương còn phủ trắng khoảng sân, quét lại lá rụng, thay nước trên bàn thờ và thắp nén hương đầu ngày cho Thánh Mẫu.
Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão.
Trong miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc. Mùi trầm trong miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.
Bà lấy cuốn sổ vía từ kệ gỗ xuống, lật từng trang chép tay của các đời thủ nhang trước. Trong sổ, tên hiệu Bạch Hổ Sơn Quân được nhắc đi nhắc lại qua nhiều đời: vị thần hổ trắng canh rừng cấm, nhận lễ ở miếu này, để lại dấu chân trên cát sau hậu điện vào những đêm vía trọng. Bà đọc chậm rãi, như đọc lại lời dặn của người đi trước.
Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Gió từ phía Cà Đam thổi về miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông.
Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Khói hương ở miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng.
- Mùa vía năm nay khách về đông hơn năm ngoái, bà Hoa. Tổ của con sẽ cắt người gác thêm ở sân miếu vào những đêm chính lễ.
- Vậy thì tốt quá. Nhà miếu chỉ lo phần lễ và phần hậu điện, còn đường ngoài sân thì nhờ các anh giữ cho yên.
- Dạ, bà cứ yên tâm lo lễ. Có việc gì cần phối hợp, bà cứ cho người ra lán gọi con.
- Anh Đức này, lệ rải cát của miếu này lâu đời lắm rồi. Tới đêm vía, anh sẽ thấy người trong bản kính Sơn Quân tới mức nào.
Cát suối thiêng dự trữ trong gian kho được bà kiểm tra kỹ. Cát này lấy từ lòng suối trong rừng, đãi sạch, phơi khô, chỉ dùng cho lệ rải cát sau hậu điện. Bà dặn người nhà miếu rằng mùa vía năm nay phải giữ cát thật khô, thật mịn, vì mặt cát có phẳng thì dấu chân mới hiện rõ, lệ cũ không cho phép làm qua loa.
Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng.
Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc.
Gần trưa, kiểm lâm viên Lê Minh Đức ghé miếu để bàn lịch phối hợp bảo vệ mùa lễ. Đức phụ trách địa bàn xã vùng cao này, quen đường rừng và quen cả nếp sinh hoạt của bản. Bà Hoa pha trà, hai người thống nhất những đêm vía đông khách thì tổ kiểm lâm sẽ hỗ trợ gác ngoài sân miếu, còn việc trong hậu điện vẫn do nhà miếu giữ theo lệ.
Ngoài hiên miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Người nhà miếu đi lại trong miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.
Trước khi ra về, Đức theo bà Hoa ra sau hậu điện xem nền cát cũ. Khoảng cát sau điện thờ được rào thấp, sạch và phẳng, nhìn qua không khác một nền đất thường, nhưng bà Hoa nói nơi này là chỗ nhà miếu chờ dấu chân của Sơn Quân mỗi kỳ vía. Đức gật đầu ghi vào sổ tay, thái độ tôn trọng của một người làm nghề giữ rừng.
Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng.
Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Tiếng mõ trong miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão.
Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào.
Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Ánh sáng trong miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung.
Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm.
Nền gạch của miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.
Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Trên bàn thờ ở miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước.
Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay.
Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản.
Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.
Chiều xuống, khói hương ở miếu bay ngang qua sân rồi tan vào sương núi. Bà Hoa đứng ở cửa hậu điện nhìn khoảng cát phẳng sau điện thờ, lòng yên như mọi mùa vía trước, chưa hề biết mùa vía năm nay sẽ mang tới những đêm không ngủ cho cả miếu, cả bản và cả tổ kiểm lâm dưới chân Cà Đam.