BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 4: Vết chân thứ nhất trên cát
Trời vừa sáng, bà Hoa mở cửa hậu điện và đứng sững lại. Trên mặt cát phẳng lì của đêm qua, một dấu chân khổng lồ in sâu ở giữa nền cát, nhìn rõ từng…
Nội dung chương
Trời vừa sáng, bà Hoa mở cửa hậu điện và đứng sững lại. Trên mặt cát phẳng lì của đêm qua, một dấu chân khổng lồ in sâu ở giữa nền cát, nhìn rõ từng móng, hướng từ ngoài đi vào phía điện thờ. Bà cho người chạy ra lán gọi Đức tới ngay, đồng thời dặn không ai được bước vào nền cát trước khi kiểm lâm tới nơi.
Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại.
Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng.
Đức tới miếu với máy ảnh và thước đo. Anh đi vòng quanh nền cát, xem xét kỹ: quanh dấu chân, mặt cát còn nguyên, không một vết chân người, không dấu kéo lê, không vết chống tay. Dấu chân này là vết chân thứ 1 mà nhà miếu chờ đợi, xuất hiện trong khoảng từ 02:00 tới 03:00 sáng theo cách các đời thủ nhang vẫn ghi trong sổ vía.
Ngoài hiên hậu điện miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh. Trên bàn thờ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo.
Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Nền gạch của hậu điện miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau.
- Bà Hoa, từ lúc mở cửa tới giờ có ai bước vào nền cát chưa bà?
- Chưa một ai, anh Đức. Tôi mở cửa, thấy dấu chân là cho người đi gọi anh ngay, cả nhà miếu đứng ngoài rào từ lúc đó.
- Vậy thì tốt, hiện trường còn nguyên. Bà cho con đo đạc và chụp ảnh kỹ một lượt, rồi mình lập biên bản tại chỗ.
- Anh cứ làm theo nghề của anh. Còn với nhà miếu, vết chân thứ 1 này là Sơn Quân đã về thụ lễ đêm qua, đúng như sổ vía các đời vẫn ghi.
Anh đặt thước đo vào dấu chân và ghi từng con số vào biên bản. Dấu chân dài và rộng hơn hẳn bàn chân của bất kỳ con thú nào anh từng thấy quanh Cà Đam, 5 móng in sâu xuống lớp cát dày 2 tấc, mép cát quanh dấu còn sắc nét. Đức chụp ảnh nhiều góc, có đặt thước làm chuẩn, rồi niêm phong bộ ảnh vào hồ sơ tuần tra.
Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở hậu điện miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay.
Bà Hoa đứng bên ngoài rào, nhìn Đức làm việc, giọng bà rất bình tĩnh. Với bà, vết chân thứ 1 là việc đã quen qua lời kể của các đời thủ nhang, là dấu hiệu Sơn Quân đã giáng đàn thụ lễ trong đêm. Với Đức, đây là một hiện trường cần số đo và ảnh chụp, và anh tự nhận thấy số đo này không khớp với hiểu biết nghề nghiệp của mình.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ.
Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang.
Biên bản hiện trường được lập ngay tại miếu, có chữ ký của bà Hoa và của Đức. Anh ghi rõ: vết chân thứ 1, 5 móng, hướng vào điện thờ, mặt cát xung quanh không bị xáo trộn. Ghi xong, anh vẫn đứng nhìn dấu chân thêm một lúc lâu, bán tín bán nghi, nhưng là người làm nghề đo đạc, anh tin vào thước đo hơn tin vào cảm giác của mình.
Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.
Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn.
Ánh sáng trong hậu điện miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Gió từ phía Cà Đam thổi về hậu điện miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung.
Tiếng mõ trong hậu điện miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc hậu điện miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa.
Người nhà miếu đi lại trong hậu điện miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết. Mùi trầm trong hậu điện miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản.
Khói hương ở hậu điện miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên.
Trong hậu điện miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.
Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ.
Trưa đó, Đức mang bộ ảnh và biên bản về lán, trải ra bàn ngắm lại từng tấm. Dấu chân trên cát rõ ràng, số đo rõ ràng, chỉ có điều anh chưa biết phải xếp nó vào đâu trong hồ sơ của một kiểm lâm viên. Anh kẹp bộ ảnh vào ngăn hồ sơ riêng, ghi bên ngoài bìa bốn chữ ngắn: dấu chân ở miếu.