BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 40: Đêm Tuần Sông Thứ 5
Đêm ngày 2 tháng 3 năm 2027, đúng hai mươi ba giờ, đêm tuần sông thứ 5 của mùa lễ bắt đầu trong mưa bão. Mưa quất xuống ngã ba sông Bạch Hạc thành từng…
Nội dung chương
Đêm ngày 2 tháng 3 năm 2027, đúng hai mươi ba giờ, đêm tuần sông thứ 5 của mùa lễ bắt đầu trong mưa bão. Mưa quất xuống ngã ba sông Bạch Hạc thành từng đợt liên tiếp không có khoảng nghỉ, gió từ phía sông Đà thổi rít qua rặng tre sau đền. Và mặt sông trước cửa đền Tam Giang đen đặc tới mức ánh đèn bão ở bến cũng chỉ soi được một quãng nước ngắn ngay dưới bậc đá. Ở trong đền, Quân đứng ở hiên nhà ngang nhìn đồng hồ treo tường điểm đúng giờ đã chốt trong buổi họp tối, rồi ghi vào sổ trực dòng mở đầu của đêm nay, đêm tuần sông thứ 5. Bắt đầu lúc hai mươi ba giờ ngày 2 tháng 3 năm 2027 trong mưa bão, mọi vị trí trực của phía đền và thôn vào đúng vị trí đã phân công. Anh viết dòng ấy chậm rãi và rõ ràng, vì anh biết những trang sổ của đêm nay sẽ là những trang được đọc lại nhiều nhất trong cả mùa lễ này, dù lúc đặt bút anh chưa biết chúng sẽ ghi thêm những điều gì.
Ở bến đền, ông Thắng đã vào vị trí của mình từ trước giờ hẹn. Ông đứng ở bậc đá cao nhất của bến, áo mưa trùm kín, chiếc đèn bão của bến treo ở cọc gỗ bên cạnh, ánh sáng vàng của đèn bị mưa gió quất chao liên tục nhưng không tắt. Từ vị trí ấy, ông nhìn thẳng ra vòng phao mốc và vùng nước trước cửa đền, vùng nước mà buổi chiều nay thần vừa lướt một vòng quanh ranh giới của nó. Ông đã kiểm tra lại dây neo của thuyền nan của đền thêm một lần nữa trong mưa, kiểm tra chiếc mái chèo phụ để ở lán trực và thùng dầu của đèn bến. Rồi đứng yên vào vị trí canh giữ của mình như một người đi sông già đã đứng ở bến này trong không biết bao nhiêu đêm nước lớn của thôn Bạch Hạc. Đối với ông Thắng, đêm nay không chỉ là một ca trực, đó là ca trực ở đúng vùng nước đã cứu mạng ông năm xưa, trong đúng đêm mà cả thôn đều biết mặt sông sẽ không yên.
Trên mặt nước, anh Kiên đưa thuyền tuần ra vòng ngoài của ngã ba theo đúng phân công đã chốt. Thuyền tuần đi trong mưa nặng hạt, đèn hiệu của thuyền chỉ để ở mức nhỏ nhất đủ cho bến đền nhận ra vị trí, người trên thuyền thay nhau rọi đèn kiểm tra từng đoạn phao khi thuyền đi ngang qua. Anh Kiên đứng ở mũi thuyền, áo mưa ướt sũng chỉ sau một quãng ngắn, mắt không rời khỏi khoảng nước tối phía trước, nơi sóng và mưa trộn vào nhau thành một màn đen không có đường bờ. Liên lạc giữa thuyền tuần và bến đền giữ bằng đèn hiệu theo hiệu đã định từ những đêm trước, một vệt sáng dài là báo yên, hai vệt sáng ngắn là báo có động, và trong giờ đầu tiên của đêm nay. Từ phía thuyền tuần chỉ có những vệt sáng dài đều đặn quét qua màn mưa, báo về bến một mặt sông chưa có gì ngoài bão.
Trong đền, Quân và cụ Thịnh giữ phần việc của người ở lại. Cụ Thịnh nghỉ từng quãng ngắn ở nhà ngang như ông đã nói trong buổi họp, nhưng mỗi lần Quân đi một vòng quanh đền trở về, ông đều đã thức. Hỏi một câu ngắn về mặt sông và về bến đền rồi mới cho Quân đi vòng tiếp theo. Quân đi theo đúng thứ tự đã ghi trong sổ, cửa chính điện, cửa gian giữa, cửa kho và bậc thềm sau hậu cung, mỗi vòng đều dừng lại một nhịp trước cửa gian giữa để nhìn ổ khóa và nghe ngóng phía trong. Chum Nước Thiêng chính vẫn nằm yên sau cánh cửa ấy, niêm nguyên vẹn như từ đêm giao thừa tới giờ, và chiếc chìa khóa hậu cung vẫn nằm trong túi áo trong của cụ Thịnh. Không rời khỏi người ông một giây nào trong đêm nay. Mưa quất vào mái đền nghe như một lớp trống dồn dập không ngừng, nước mưa chảy thành dòng xuống sân gạch, và giữa những âm thanh ấy, Quân phải lắng tai rất kỹ mới phân biệt được đâu là tiếng mưa trên mái. Đâu là tiếng gió qua rặng tre, và đâu là một âm thanh lạ từ phía mặt sông mà ca trực của anh không được phép bỏ qua.
Tầm nhìn trên sông trong đêm nay chỉ còn vài mét. Quân nhận ra điều ấy rõ nhất trong một vòng trực anh ra tận bậc thềm phía sau đền, nơi nhìn thẳng xuống bến và một phần mặt nước trước cửa đền. Đèn bão trong tay anh soi xuống chỉ thấy mưa rơi thành màn trắng xóa trong quầng sáng, còn phía ngoài quầng sáng ấy là một bóng tối đặc quánh không phân biệt được đâu là mặt nước. Đâu là vòng phao và đâu là bờ cát thắng ở phía bên kia. Anh đứng yên một lúc lâu, nghe tiếng sóng đập vào bậc đá dưới bến hòa vào tiếng mưa, và nghĩ tới điều anh Kiên đã nói từ buổi sáng, bão là lúc kẻ trộm cá hay ra tay nhất. Vì chính những đêm như đêm nay, mắt người trên bờ bị mưa gió lấy mất gần hết, và một chiếc thuyền tắt đèn trên sông có thể đi qua ngay trước mặt người trực mà chỉ để lại một tiếng máy lẫn trong tiếng sóng. Nghĩ tới đó, anh quay vào đền, ghi vào sổ trực một dòng về tầm nhìn trên sông trong đêm nay, ghi rõ giờ giấc và ghi cả điều anh vừa tự nhắc mình, ca trực đêm nay phải nghe nhiều hơn nhìn.
Ở trên mặt nước, thuyền tuần của anh Kiên vẫn giữ vòng ngoài của ngã ba qua từng quãng giờ, có lúc mưa nặng tới mức thuyền phải chậm hẳn lại để giữ hướng. Nhưng không một lần nào thuyền quay về bến trước giờ đã định. Ông Thắng ở bến đền mỗi giờ lại đi một vòng ngắn giữa bậc đá và đầu bến như thói quen ông đã nói trong buổi họp chia ca, đèn bão trong tay ông quét qua mặt nước thành từng vệt sáng chậm. Kiểm tra đoạn phao gần bến nhất và lắng nghe tiếng nước ở vực sâu qua màn mưa. Có một quãng, ông đứng yên rất lâu ở đầu bến, nghiêng đầu nghe ngóng, rồi ra hiệu đèn về phía thuyền tuần một vệt sáng dài, báo quãng nước gần bến vẫn yên. Quân ở trong đền nhìn thấy vệt sáng ấy qua màn mưa từ bậc thềm sau, và anh ghi giờ của nó vào sổ. Một dữ kiện nhỏ của một đêm mà mọi dữ kiện nhỏ đều có thể trở thành đầu mối của những gì sắp tới.
Trong một vòng trực vào quãng giữa giờ đầu tiên của đêm, cụ Thịnh không nghỉ ở nhà ngang mà đi cùng Quân một vòng trọn vẹn quanh đền. Hai ông cháu đi chậm trong hiên, mưa hắt nghiêng vào tới sát chân thềm, đèn bão trong tay Quân soi từng ổ khóa một. Tới trước cửa gian giữa, cụ Thịnh dừng lại lâu hơn mọi điểm khác, tự tay sờ lên ổ khóa lạnh và ướt hơi mưa, rồi nói khẽ rằng chum ở trong kia là phần việc của ông. Còn phần việc của Quân trong đêm nay là giữ cho ngôi đền này yên và giữ cho người giữ đền không phải phân tâm vì bất kỳ một đầu việc nào ở phía sau lưng. Ông nói xong thì quay về nhà ngang, bước đi chậm và chắc trong tiếng mưa, và Quân nhìn theo ông nội mình mà hiểu rõ hơn bao giờ hết ranh giới đã được khóa ở cửa đền này. Có những việc anh có thuộc tới đâu, có thức tỉnh táo tới đâu cũng không phải phần việc của anh, và có những việc nhỏ bé như một ổ khóa, một vòng đi quanh đền. Một trang sổ ghi đúng giờ lại chính là toàn bộ phần việc của anh trong một đêm như đêm nay, thiếu một việc trong số ấy là cả cửa đền hở ra một khoảng. Trong lúc đi nốt vòng trực ấy một mình, Quân đọc thầm trọn bản văn tế một lượt theo hơi thở đều như cụ đã dạy, không thành tiếng, không phải một lễ thỉnh. Chỉ là cách một người học việc giữ cho hơi thở của mình không rối trong một đêm mà mọi âm thanh quanh đền đều dồn dập và gấp gáp hơn thường lệ rất nhiều.
Ở vòng ngoài của ngã ba, thuyền tuần có một quãng phải đi chậm tới mức gần như đứng yên trên mặt nước. Mưa quất thẳng vào mặt những người trên thuyền, sóng từ phía dòng Đà đẩy thuyền lệch khỏi hướng đã định. Và anh Kiên phải cho thuyền vòng một đường rộng hơn thường lệ để giữ mũi thuyền không chĩa vào vùng nước xoáy sát vực sâu. Khi thuyền đi ngang đoạn phao ở phía dòng Lô, người giữ đèn trên thuyền rọi xuống kiểm tra từng chiếc phao một theo hiệu lệnh của anh, phao còn nguyên, dây còn căng. Mặt nước quanh phao chỉ có sóng mưa và những mảng bèo bị gió dồn về. Anh Kiên ghi nhớ vị trí của thuyền theo tiếng nước và theo hướng gió như mọi người đi sông lâu năm vẫn làm khi mắt không còn nhìn được xa, rồi cho thuyền giữ nguyên vòng tuần của mình, không rút ngắn, không quay đầu. Mang theo quyết định đã nói với cả đội từ đêm trước, đêm lễ mà hở mặt nước thì mọi công sức giữ gìn của cả tháng đều thành vô ích. Từ bến đền nhìn ra, vệt sáng của thuyền tuần chỉ thỉnh thoảng mới lóe lên một lần qua màn mưa rồi lại tắt, nhỏ bé và xa. Nhưng đều đặn như một nhịp thở của thôn làng đặt ngay trên vùng nước cần giữ nhất của đêm nay.
Đêm tiến dần về phía quãng giờ sâu nhất của nó trong tiếng mưa không hề nhẹ đi. Đồng hồ trong đền chỉ hai mươi ba giờ bốn mươi phút khi một sự việc rất nhỏ xảy ra ở bến đền. Nhỏ tới mức nếu người trực bến không phải là một ngư dân đã thuộc mặt nước ngã ba này hơn nửa đời người, nó đã trôi qua trong tiếng mưa bão mà không một ai nhận ra. Ông Thắng đang đứng ở bậc đá cao nhất, đèn bão che dưới vành áo mưa, bỗng nghiêng hẳn đầu về phía vòng phao, giữ nguyên tư thế ấy trong nhiều nhịp thở liền. Ông vừa nghe thấy một tiếng máy thuyền lạ ở phía phao mốc, một tiếng máy nổ rất khẽ và rất ngắn, như một chiếc thuyền vừa tới gần vùng nước ấy rồi tắt máy ngay lập tức để trôi vào trong bóng tối. Tiếng máy tắt nhanh tới mức phần cuối của nó bị tiếng sóng và tiếng mưa nuốt mất, chỉ còn lại trong tai ông một sự im lặng khác thường ở đúng phía vùng nước đáng lẽ chỉ có tiếng sóng đập vào phao. Ông Thắng không gọi lớn, không rọi đèn loạn ra mặt nước, ông giữ nguyên vị trí của mình, giơ đèn bão lên theo đúng hiệu đã định của bến đền. Hai vệt sáng ngắn quét qua màn mưa về phía thuyền tuần và về phía cửa đền, rồi đứng yên trong mưa, mắt và tai đều dồn cả về phía phao mốc đen tối trước cửa đền Tam Giang.