BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 38: Thôn Họp Giữ Đêm Rằm

Tối ngày 2 tháng 3 năm 2027, sân đền Tam Giang sáng đèn sớm hơn lệ thường của một buổi tối áp lễ. Sau sự việc ở bến đền vào buổi chiều, khi một chiếc…

Nội dung chương

Tối ngày 2 tháng 3 năm 2027, sân đền Tam Giang sáng đèn sớm hơn lệ thường của một buổi tối áp lễ. Sau sự việc ở bến đền vào buổi chiều, khi một chiếc thuyền lạ áp sát vòng phao và thần ở vực sâu tự mình nổi mặt nước giữa ban ngày đang tàn. Không một người nào trong thôn còn giữ được tâm thế của một đêm chuẩn bị lễ thông thường nữa. Anh Kiên cho gọi một cuộc họp nhanh ngay ở sân đền, người dự họp chỉ gồm những người giữ phần việc chính của đêm nay và ngày mai, cụ Thịnh, bà Sen, chị Hồng, Quân và chính anh. Đứng quanh chiếc bàn đá đặt dưới mái hiên nhà ngang, trên bàn là cuốn sổ trực của đền, tập hồ sơ của xã và tấm sơ đồ ngã ba sông đã dùng trong buổi họp chia ca ở trụ sở thôn. Mưa chưa đổ xuống, nhưng gió từ phía sông Đà thổi về đã mạnh tới mức ngọn đèn bão đặt giữa bàn phải che thêm một tấm kính chắn gió mới đứng yên được ngọn lửa.

Trước khi chốt phân công, anh Kiên bắt Quân và ông Thắng kể lại trọn vẹn sự việc ở bến đền vào buổi chiều ngay tại bàn đá này, kể theo đúng những gì đã ghi trong sổ trực, giờ chiếc thuyền lạ xuất hiện. Cách nó lảng vảng ở rìa vòng phao, vòng lướt của thần quanh phao mốc và hướng bỏ chạy về hạ lưu của chiếc thuyền. Chị Hồng ghi lại sự việc ấy vào một trang biên bản riêng của xã, ghi rõ phần nào là điều nhân chứng nhìn thấy tận mắt và phần nào chưa xác nhận được. Đặc biệt là danh tính của người trên thuyền lạ vẫn để trống, không ghi một cái tên nào vào chỗ chưa có căn cứ. Anh Kiên nghe xong thì nói sự việc buổi chiều làm thay đổi một điều duy nhất trong tính toán của thôn, kẻ rình vùng nước này đã dám tới gần khu cấm ngay giữa ban ngày. Nghĩa là chúng đã tính rất kỹ và rất gấp cho một việc lớn, và một toán đã gấp như vậy sẽ không bỏ qua đêm lễ đông người nhất của mùa xuân này chỉ vì một lần bị thần nổi mặt nước dọa chạy. Lời nói ấy làm cả bàn đá im lặng một lúc lâu, và Quân hiểu rằng từ giờ phút này, phân công của đêm nay không còn là phân công của một đêm canh giữ thông thường nữa.

Anh Kiên mở đầu phần chốt việc bằng cách nhắc lại điều không đổi trước mọi thay đổi khác. Lễ rằm ban ngày vẫn giữ theo lịch đã thống nhất với xã, phần lễ trong chính điện, phần chia lộc ở nhà ngang và phần đón khách ở bến đều diễn ra như đã ghi trong hồ sơ. Chỉ rút gọn những phần ngoài sân theo phương án mưa bão đã tính từ buổi sáng. Dân làng và khách thập phương về dự lễ ngày mai không cần biết thêm một điều gì ngoài lịch lễ và lời dặn mang theo áo mưa, vì việc của mặt sông là việc của những người được giao giữ sông. Không phải gánh lo đặt lên vai người về thắp hương. Anh nói rõ, càng giữ cho ngày lễ trên bờ diễn ra bình thường bao nhiêu, những người làm việc trong đêm ở phía mặt nước càng có thêm bấy nhiêu yên ổn để làm trọn phần việc của mình.

Rồi anh đi vào phân công của đêm nay, đêm áp lễ dẫn thẳng vào ngày rằm, từng người một, từng vị trí một, chậm rãi như cách anh vẫn chốt việc trong những buổi họp của thôn. Đội tuần sông đi ca cuối của chặng canh giữ này trên mặt nước ngã ba, đi trọn vòng theo lịch kín, giữ liên lạc với bến đền bằng đèn hiệu như mọi đêm trước. Ông Thắng trực ở bến đền, ở đúng vị trí bậc đá cao nhất với đèn bão của bến, phần việc của ông là để mắt tới vòng phao và vùng nước trước cửa đền không rời một khoảng nào trong đêm. Trong đền, Quân trực cùng cụ Thịnh, giữ sổ, giữ đèn, giữ các cửa của đền và gian giữa nơi chum Nước Thiêng đang niêm kín. Hai ông cháu thay nhau đi vòng quanh đền trong đêm để bất kỳ giờ nào trong đền cũng có một người thức. Bà Sen giữ phần kho và phần lễ trong nhà ngang, là người cuối cùng kiểm tra lại chiếu lễ, dầu đèn và danh sách chia lộc trước khi sân đền vào ngày lễ chính.

Chị Hồng ghi lại toàn bộ phân công ấy vào biên bản của buổi họp, đọc lại một lượt cho mọi người nghe, rồi bổ sung phần việc của chính mình, đêm nay chị ở lại trụ sở xã với tập hồ sơ mở sẵn. Bất kỳ tin gì từ bến đền hay từ thuyền tuần báo về, chị đều ghi nhận ngay trong đêm và giữ nguyên cách ghi ấy cho tới khi có biên bản chính thức. Không để một sự việc nào của đêm áp lễ phải chờ tới sáng hôm sau mới được đặt lên giấy. Chị nhắc lại dòng đã ghi trong biên bản buổi họp chia ca, mọi vi phạm trong khu cấm phải giữ nguyên hiện trường, và nói thêm rằng sau sự việc thuyền lạ áp sát phao mốc vào buổi chiều nay. Dòng chữ ấy từ đêm nay không còn là một lời dặn phòng xa nữa, mà là một việc có thể phải làm thật bất kỳ lúc nào.

Phần trong đền được chốt kỹ hơn một lượt nữa trước khi bà Sen khóa kho. Quân ghi vào sổ giờ của từng vòng đi quanh đền trong đêm, vòng đầu ngay sau cuộc họp, các vòng sau nối tiếp nhau theo tiếng trống canh của thôn, mỗi vòng đều phải qua đủ bốn điểm là cửa chính điện, cửa gian giữa. Cửa kho và bậc thềm phía sau hậu cung. Đèn bão của ca trực trong đền để ở hiên nhà ngang, pin và dầu dự phòng để ngay trong tầm tay của người trực, không ai phải đi tìm một vật gì trong bóng tối khi có việc gấp. Cụ Thịnh dặn thêm rằng nếu trong đêm nghe tiếng động lạ ở phía bến, Quân ở lại giữ đền và gọi ông dậy trước, không tự chạy xuống bến bỏ trống cửa đền. Vì một ngôi đền bỏ trống trong đêm lễ cũng là một khoảng hở như một vùng nước bỏ trống ngoài sông. Quân ghi lời dặn ấy ngay dưới bảng phân công, và anh thấy bảng phân công của đêm nay là bảng phân công kín nhất mà thôn và đền từng chốt với nhau từ đầu mùa lễ tới giờ. Không một vị trí nào không có tên người, không một giờ nào không có người thức.

Khi phân công đã chốt xong, bà Sen làm phần việc cuối cùng của buổi họp. Bà đứng dậy, vào gian kho khóa lại cửa kho bằng ổ khóa lớn của đền, kiểm tra thêm một vòng các thùng đựng Cát Thắng đã chia phần và những vật tư của ngày lễ, rồi quay ra bàn đá. Lấy từ trong túi áo ra chiếc chìa khóa của hậu cung và đặt vào tay cụ Thịnh trước mặt tất cả mọi người trong buổi họp.

- Kho đã khóa. Chìa khóa hậu cung từ giờ ông giữ trong người. Đêm nay và đêm mai, cửa hậu cung và gian giữa chỉ mở khi có mặt ông, tôi cũng không tự vào lấy đồ nếu chưa nói với ông một tiếng.

Cụ Thịnh nhận chiếc chìa khóa, cho vào túi áo trong và cài lại nút áo cẩn thận, rồi nói với cả buổi họp một câu ngắn gọn về phần việc của chính mình trong đêm nay. Ông nói người giữ đền trong đêm áp lễ không ngủ say, chỉ nghỉ từng quãng ngắn ở nhà ngang, tai vẫn để ở phía mặt sông, và nếu trong đêm có bất kỳ động tĩnh nào từ phía bến đền hay thuyền tuần báo về. Người đầu tiên phải được gọi dậy là ông, không ai được tự ý xử lý một việc liên quan tới vùng nước trước cửa đền mà giấu người giữ đền tới sáng. Quân nghe lời dặn ấy mà nhớ lại buổi tối học văn tế ở hậu cung, nhớ điều ông nội đã khóa rõ, người thỉnh chính của đền này là ai và trách nhiệm của một lần thỉnh nằm trong tay người nào. Và anh càng hiểu vì sao chiếc chìa khóa hậu cung phải nằm trong người của cụ trong những đêm này, như trách nhiệm của cả cửa đền được gom lại vào một người duy nhất không chia ra được cho bất kỳ ai khác.

Cuộc họp tan nhanh như cách nó được gọi. Anh Kiên cầm đèn đi xuống bến gặp ông Thắng và đội tuần, chị Hồng ôm tập hồ sơ về phía cổng đền để trở lại trụ sở xã, bà Sen vào nhà ngang kiểm tra lại lần cuối phần lễ của ngày mai. Còn Quân theo cụ Thịnh đi một vòng quanh đền, kiểm tra cửa chính điện, cửa gian giữa và cửa kho theo đúng thứ tự mà từ nay anh sẽ đi trong mỗi vòng trực đêm. Đúng vào lúc hai ông cháu đi tới vòng cuối cùng ở sân sau, những hạt mưa đầu tiên của cơn bão bắt đầu rơi xuống, ban đầu còn thưa và nặng hạt, đập lộp độp lên mái ngói và mặt sân gạch. Rồi chỉ trong một quãng ngắn đã dày lên thành một màn mưa thật sự, quất nghiêng theo gió từ phía mặt sông vào. Cụ Thịnh đứng dưới mái hiên, nhìn màn mưa đang trùm xuống ngã ba sông, nói khẽ một câu mà Quân nghe rõ trong tiếng mưa.

- Mưa về đúng như đài báo. Đêm nay người trên bờ giữ đền, người dưới sông giữ nước, ai ở vị trí nào thì giữ cho trọn vị trí ấy.

Quân ghi vào sổ trực cuối buổi tối hôm ấy toàn bộ phân công đã chốt trong cuộc họp ở sân đền, lễ rằm ban ngày vẫn giữ, ban đêm đội tuần sông đi ca cuối, ông Thắng trực bến đền. Quân trực trong đền cùng cụ Thịnh, bà Sen đã khóa kho và giao chìa khóa hậu cung cho cụ Thịnh giữ trong người. Anh viết xong thì đặt cuốn sổ ngay ngắn ở đầu bàn trực, để bản sao văn tế trong túi áo trong, cầm đèn bão bắt đầu vòng đi quanh đền đầu tiên của đêm áp lễ. Trong lúc ngoài sân mưa mỗi lúc một nặng hạt hơn, và ở phía dưới bến, ánh đèn bão của ông Thắng vẫn đứng yên ở bậc đá cao nhất, hướng thẳng ra vùng nước tối đen trước cửa đền.

Chương khác

Xem thêm