BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 36: Dự Báo Bão Đêm Rằm
Sáng ngày 2 tháng 3 năm 2027, tin bão về tới thôn Bạch Hạc trước cả khi sân đền quét xong. Chiếc đài nhỏ đặt ở nhà ngang của đền phát bản tin thời tiết…
Nội dung chương
Sáng ngày 2 tháng 3 năm 2027, tin bão về tới thôn Bạch Hạc trước cả khi sân đền quét xong. Chiếc đài nhỏ đặt ở nhà ngang của đền phát bản tin thời tiết của buổi sáng với giọng đọc rõ ràng và chậm rãi, báo một vùng áp thấp mạnh đang tiến thẳng vào đất liền. Mưa lớn và gió giật sẽ về đúng đêm nay, đêm áp lễ rằm tháng Giêng, và kéo dài qua cả ngày lễ chính. Quân đang châm dầu vào các đèn bão của đền thì dừng tay lại nghe trọn bản tin, còn bà Sen từ gian kho đi ra. Đứng ở bậc cửa nghe tới câu cuối cùng rồi nói ngày mai là ngày lễ lớn nhất của mùa xuân ở cửa đền này, trời lại chọn đúng đêm nay để đổ mưa bão xuống ngã ba sông. Cụ Thịnh ngồi ở bàn gỗ, nghe hết bản tin mà không nói gì ngay, ông chỉ nhìn ra mặt sông đang chuyển màu xám đục dưới bầu trời thấp dần. Như người đang đối chiếu lời của đài với mặt nước mà mình đã thuộc hơn sáu mươi năm giữ đền ở ngã ba này.
Chị Hồng lên đền ngay sau bản tin buổi sáng, áo mưa còn chưa kịp cởi, mang theo ý kiến của xã về việc rút gọn phần lễ ngoài sân trong ngày lễ chính. Theo ý kiến ấy, những phần lễ phải dựng rạp dài ngoài sân đền và những phần đón khách ở bến hoa sẽ được rút gọn tới mức cần thiết nhất. Lễ dâng hương trong chính điện và phần chia lộc ở nhà ngang vẫn giữ nguyên, còn mọi việc ngoài trời đều phải tính theo giờ mưa bão của ngày mai chứ không tính theo lệ của một ngày rằm nắng ráo như mọi năm. Chị nói xã không muốn hoãn lễ, vì dân làng và khách thập phương đã hẹn nhau về cửa đền này từ nhiều ngày trước. Nhưng xã cũng không để một ngày lễ đông người diễn ra ngoài sân trong mưa bão mà không có phương án gọn lại từ trước. Cụ Thịnh đồng ý ngay với cách tính ấy, nói lễ của cửa đền nằm ở lòng thành và ở phần việc trong chính điện, rạp ngoài sân chỉ là phần che mưa nắng cho khách, trời đã báo trước thì người phải liệu trước. Không ai được cố giữ một hình thức ngoài sân mà làm khổ người về dự lễ.
Anh Kiên tới đền cùng lúc với chị Hồng, phần việc của anh trong buổi sáng nay nằm ở phía mặt nước. Anh nói rõ với cụ Thịnh và Quân rằng bão về đúng đêm rằm không làm thôn này lơi tay ở khu cấm, mà ngược lại, đội canh giữ phải tính tăng người. Vì theo kinh nghiệm của người đi sông và của những người giữ bến lâu năm, bão là lúc kẻ trộm cá hay ra tay nhất. Mưa lớn làm người trên bờ co lại trong nhà, gió lớn làm tiếng máy thuyền lạ lẫn vào tiếng sóng, mặt sông tối và đục khiến một chiếc thuyền tắt đèn đi vào vòng phao cũng khó bị phát hiện hơn mọi đêm thường. Anh chốt lại ngay tại nhà ngang, ca trực ở bến đền trong đêm nay và đêm mai giữ nguyên người đã nhận, đội tuần vẫn ra sông theo lịch đã khóa. Và nếu gió mưa tới mức thuyền tuần không đi trọn vòng được thì người ở bến đền phải tăng gấp đôi, không có chuyện vì bão mà vùng nước trước cửa đền bỏ trống một đêm. Quân ghi toàn bộ phần việc ấy vào sổ trực, ghi cả lời của anh Kiên về bão và kẻ trộm cá, vì anh hiểu đó là một dữ kiện của ngày hôm nay chứ không phải một lời lo xa thông thường.
Sau khi lịch lễ gọn lại và lịch canh giữ đã chốt, cụ Thịnh đưa cả nhóm vào việc cuối cùng của buổi sáng, việc mà ông đã tính từ lúc nghe xong bản tin bão. Ông cho chuyển chum Nước Thiêng chính từ gian trong của hậu cung ra gian giữa của đền, đặt lên bệ gỗ ở vị trí trang trọng nhất của gian giữa, để trong những ngày lễ sắp tới việc làm lễ trong đền được thuận tiện. Không phải đi lại qua gian trong chật hẹp giữa lúc khách đông và mưa gió. Ông nói rõ trước mặt Quân, chị Hồng và anh Kiên, chum chỉ đổi vị trí trong đền, niêm trên miệng chum vẫn giữ nguyên vẹn, không một ai được mở niêm trong bất kỳ hoàn cảnh nào trước khi tới đúng lúc của lễ. Và chính ông là người giữ trách nhiệm cho chum trong suốt những ngày này như ông đã giữ từ đêm giao thừa tới nay.
Việc chuyển chum được làm chậm rãi và cẩn trọng tới mức cả gian hậu cung im lặng hẳn trong suốt quãng thời gian ấy. Cụ Thịnh tự tay kiểm tra lại vòng niêm trên miệng chum một lần nữa, sờ tay dọc đường niêm cho chắc, rồi mới cho Quân đỡ một bên đòn khiêng, hai ông cháu nâng chum lên khỏi bệ cũ bằng một nhịp đều nhau. Đi từng bước ngắn qua ngưỡng cửa hậu cung ra gian giữa, mắt cụ không rời khỏi miệng chum một giây nào. Chum gốm đựng đầy Nước Thiêng nặng hơn hẳn vẻ ngoài của nó, và Quân phải dồn hết sức vào hai cánh tay mới giữ được đòn khiêng không chao trong quãng đường chỉ dài mấy gian nhà. Tới gian giữa, chum được đặt xuống bệ gỗ mới đã kê sẵn, cụ Thịnh tự tay chỉnh lại vị trí cho chum đứng ngay ngắn, kiểm tra niêm thêm một lần cuối, rồi khóa lại gian giữa theo lệ của đền. Từ giờ phút ấy, trong sổ trực của đền có thêm một dòng mới, chum Nước Thiêng chính đã chuyển vị trí ra gian giữa trong buổi sáng ngày 2 tháng 3, vẫn niêm nguyên, không mở. Người giữ niêm vẫn là cụ từ Lê Văn Thịnh.
Buổi trưa hôm ấy, trời bắt đầu mưa rải rác, những cơn mưa ngắn và nặng hạt rơi xuống sân đền rồi tạnh, để lại mặt gạch ướt và một thứ hơi nước sông dày hơn hẳn trong không khí. Khách thập phương lên đền thắp hương sớm trước ngày lễ vẫn đông, nhiều người hỏi bà Sen chuyện bão đêm rằm, bà chỉ đáp rằng lễ trong đền vẫn giữ, khách về lễ cứ liệu áo mưa và giờ giấc. Còn việc của mặt sông đã có thôn và đền lo. Quân ở nhà ngang đối chiếu lại lần cuối danh sách chia lộc và lịch trực của những ngày tới, và mỗi lần ngẩng lên nhìn qua cửa sổ, anh đều thấy mặt sông ngoài kia xám hơn một chút so với lần nhìn trước. Như cả ngã ba sông đang lặng lẽ chuẩn bị cho một đêm mưa bão mà bản tin buổi sáng đã báo trước cho mọi người.
Sau khi chum đã yên vị ở gian giữa, chị Hồng ngồi lại ở nhà ngang để ghi phần rút gọn lễ vào hồ sơ của xã ngay trong buổi sáng, ghi rõ phần nào giữ nguyên, phần nào giảm bớt. Giờ nào khách thập phương được hướng dẫn vào nhà ngang tránh mưa, và ai là người của xã có mặt ở sân đền trong suốt ngày lễ chính để phối hợp với đền. Chị nói giấy tờ của một ngày lễ trong mưa bão phải xong trước khi mưa thật sự đổ xuống, vì tới lúc khách đã đông và sân đã ướt thì không ai còn ghi chép cho rõ ràng được nữa. Cụ Thịnh ký xác nhận vào hồ sơ ấy, còn Quân ghi thêm vào sổ trực của đền một bản tóm tắt. Để bất kỳ người trực nào trong những ngày tới mở sổ ra cũng biết lễ năm nay đã đổi những gì so với lệ thường và vì sao phải đổi.
Anh Kiên trước khi rời đền còn kéo Quân xuống bến kiểm tra lại một vòng chuẩn bị cho đêm bão. Hai người đi dọc bến đá, kiểm tra dây neo của thuyền tuần và thuyền nan của đền, buộc thêm một vòng dây phụ cho mỗi chiếc thuyền, dời những vật nhẹ ở lán trực vào phía trong. Kiểm tra dầu trong các đèn bão của bến và thay bấc cho chiếc đèn sẽ do người trực bến dùng trong đêm nay. Anh Kiên nói bão chưa về mà việc chuẩn bị đã phải xong từ sáng, vì tới khi gió thật sự nổi lên thì người ở bến chỉ còn đủ tay để giữ vị trí của mình. Không còn tay nào để chạy đi buộc lại một sợi dây neo chưa chắc. Quân làm theo từng đầu việc, ghi lại vào sổ những gì đã kiểm tra, và khi đứng lên nhìn lại bến đền, anh thấy mọi thứ đã nằm ở vị trí sẵn sàng của chúng, thuyền buộc chắc, đèn đầy dầu, lán trực gọn gàng. Như một hàng rào nhỏ của người làng dựng lên trước một đêm mà cả đài và mặt nước đều báo là sẽ dữ.
Cụ Thịnh buổi trưa còn dặn riêng Quân một điều về chum Nước Thiêng ở gian giữa. Từ nay tới hết lễ, gian giữa chỉ mở khi có mặt cụ, khách thập phương thắp hương ở chính điện không đi qua gian giữa. Và Quân trực đêm phải kiểm tra ổ khóa của gian ấy trong mỗi vòng đi quanh đền như kiểm tra cửa hậu cung trước đây. Ông nói chum đặt ở đâu thì trách nhiệm của người giữ đền nằm ở đó, chuyển chum ra gian giữa để tiện việc lễ không có nghĩa là chum gần người hơn thì lệ giữ chum được lỏng đi. Trái lại càng gần chỗ đông người thì người giữ càng phải tỉnh táo. Quân gật đầu, ghi lời dặn ấy vào sổ và tự thêm cho mình một việc trong ca trực đêm nay, mỗi khi đi một vòng quanh đền, anh sẽ dừng lại trước cửa gian giữa một nhịp. Nghe ngóng và nhìn ổ khóa một lần cho chắc.
Ở phía hạ lưu sông Thao, trong cùng buổi sáng hôm ấy, tin bão cũng về tới bãi thuyền khuất sau rặng tre bằng chiếc đài nhỏ đặt trên thùng gỗ của toán Vũ Văn Hào. Hào ngồi nghe trọn bản tin thời tiết, nghe câu mưa lớn và gió giật sẽ về đúng đêm rằm, rồi tắt đài, nhìn ra mặt sông đang đổi màu ngoài rặng tre và nói một câu ngắn gọn cho cả toán nghe. Bằng đúng giọng của một người thấy thời tiết đi đúng vào tính toán của mình.
- Đúng như tao tính. Đêm nay mặt sông là của mình.
Đức ngồi ở góc bãi thuyền, tay ôm cuộn dây điện của phần việc mình, nghe câu nói ấy mà không đáp một lời nào, chỉ nhìn ra quãng sông xám đục đang bắt đầu nổi sóng ngoài rặng tre. Nơi gió đầu tiên của cơn bão đang thổi về mỗi lúc một mạnh hơn về phía ngã ba sông Bạch Hạc.