BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 45: Cụ Thịnh Mở Niêm Chum Nước Thiêng

Đêm ngày 3 tháng 3 năm 2027, lúc không giờ bốn mươi lăm phút, cụ Thịnh đứng trước cửa gian giữa của đền Tam Giang, chiếc chìa khóa hậu cung nằm trong…

Nội dung chương

Đêm ngày 3 tháng 3 năm 2027, lúc không giờ bốn mươi lăm phút, cụ Thịnh đứng trước cửa gian giữa của đền Tam Giang, chiếc chìa khóa hậu cung nằm trong lòng bàn tay phải của ông. Ướt hơi mưa và lạnh buốt. Từ lúc tiếng máy kích điện ngoài sông vọng vào và mảng bọt trắng hiện lên giữa khu cấm, ông chưa ngồi xuống một lần nào nữa. Ông đứng ở hiên nghe tiếng nước ngoài sông đổi nhịp từng quãng một, nghe tiếng hét gọi cứu rất xa của một người đàn ông vọng qua màn mưa rồi tắt hẳn. Nghe tiếng máy thuyền tuần gầm lên ở vòng ngoài mà không áp được vào trong vòng phao. Và ông hiểu rõ hơn bất kỳ ai trong ngôi đền này rằng mặt nước trước cửa đền đã đi tới đúng cái điểm mà người giữ đền không còn được đứng ở trên bờ nữa. Đêm tuần sông thứ 5 này đã tới phần việc cuối cùng của nó, phần việc chỉ có một người trong thôn Bạch Hạc làm được, và người ấy năm nay đã bảy mươi tám tuổi.

Quân đứng ngay phía sau ông nội, đèn bão cầm trong tay, soi quầng sáng lên ổ khóa của cửa gian giữa. Anh nhìn bàn tay phải của cụ Thịnh đưa chìa khóa vào ổ, chậm và chắc, không run một nhịp nào, nghe tiếng khóa mở khô khốc trong tiếng mưa, rồi nhìn ông đẩy cánh cửa gỗ vào trong. Gian giữa tối và lạnh, mùi hương trầm của buổi lễ ban ngày còn đọng lại trong không khí ẩm, và ở sát vách trong cùng, trên chiếc bệ gỗ thấp kê bằng hai viên gạch cũ. Chiếc chum gốm Nước Thiêng chính của mùa lễ đứng yên như nó đã đứng từ đêm giao thừa tới giờ. Niêm trên miệng chum còn nguyên vẹn, lớp giấy niêm và sợi dây niêm mà chính tay cụ Thịnh đã buộc trong đêm múc nước vẫn chưa một lần bị động tới. Mép niêm khô và sẫm màu theo thời gian của gần một tháng giữ trong hậu cung. Quân giơ cao chiếc đèn bão thêm một chút để ông nội nhìn rõ miệng chum, và anh thấy cụ Thịnh đứng yên trước bệ gỗ một lúc lâu, không vội đưa tay ra. Như một người đang chào phần nước thiêng của cả một mùa lễ trước khi làm việc phải làm với nó.

Bà Sen từ nhà ngang đi lên, áo mưa khoác ngoài bộ áo dài tay đã ướt một bên vai, tay bà cầm theo chiếc khăn khô và một đoạn dây vải sạch của kho đền. Bà đứng ở ngưỡng cửa gian giữa, nhìn chiếc chum trên bệ, rồi nhìn chồng mình, và bà không hỏi một câu nào về việc ông sắp làm. Vì bà đã giữ kho và giữ chum cho ngôi đền này đủ nhiều mùa lễ để biết khi nào một câu hỏi là thừa. Bà chỉ nói khẽ, giọng bà đều và rõ trong tiếng mưa.

- Chum vẫn nguyên niêm, tôi kiểm sổ kho tối nay rồi. Ông mở thì mở cho trọn, nhà này còn tôi giữ cửa.

Cụ Thịnh gật đầu với vợ, rồi ông tự tay làm việc mở niêm. Ông gỡ sợi dây niêm ra trước, chậm rãi, giữ nguyên cả sợi dây không làm đứt, đặt nó lên mặt bệ gỗ bên cạnh chum. Rồi ông bóc lớp giấy niêm trên miệng chum theo đúng chiều đã niêm trong đêm giao thừa, để lộ miệng chum gốm và mặt nước thiêng lặng ở phía trong, mặt nước trong. Sâu và yên tới mức quầng sáng của đèn bão soi xuống chỉ thấy một vòng sáng nhỏ không gợn. Mùi của nước sông tầng sâu bốc lên rất khẽ từ miệng chum, thứ mùi lạnh và sạch mà Quân đã ngửi thấy một lần duy nhất trong đêm giao thừa ở ranh giới ba dòng nước. Cụ Thịnh cúi xuống nhìn mặt nước trong chum một nhịp, rồi đậy hờ miệng chum bằng chính lớp giấy niêm vừa bóc, gấp mép lại cho khỏi sóng sánh trên đường ra sông, và hai tay ông ôm lấy thân chum. Nhấc nó lên khỏi bệ gỗ. Chiếc chum không lớn nhưng đầy nước, nặng và trơn vì hơi ẩm của gian giữa, cụ Thịnh ôm nó sát vào ngực, bước ra cửa gian giữa chậm rãi, mỗi bước đều đặt chân chắc trên nền gạch ướt trước khi sang bước tiếp theo.

Quân đi sát bên ông, một tay giơ đèn, tay còn lại đưa ra đỡ hờ ở phía dưới thân chum mà không chạm hẳn vào, vì anh biết ông nội không muốn ai đỡ phần việc này thay ông. Ra tới hiên, mưa quất thẳng vào mặt hai ông cháu, và đúng lúc ấy, từ ngoài sông vọng vào một tiếng hét gọi cứu nữa, lần này rõ hơn trước. Tiếng của một người trẻ gào lên trong hoảng loạn rồi bị tiếng sóng át đi. Quân nghe tiếng hét ấy mà bước chân khựng lại, anh quay sang ông nội, và mọi điều anh đã nén từ lúc tiếng chuông ở bến rung lên bỗng dồn cả vào một câu nói gấp gáp.

- Ông để con đi thay. Ông năm nay bảy mươi tám tuổi, ngoài kia đang bão, thuyền nan nhỏ, nước đang xoáy ngay trước cửa đền. Con thuộc văn tế, con đã đọc thuộc trọn hai lượt trước mặt ông, con ra giữa dòng hắt nước và niệm thay ông được. Ông ở bờ chỉ cho con, có gì con chịu.

Cụ Thịnh dừng lại ở mép hiên, ôm chum đứng yên trong mưa, nhìn cháu nội một lúc lâu. Ông không nổi giận trước lời xin ấy, ông chỉ lắc đầu, chậm và dứt khoát, rồi nói từng chữ rõ ràng, giọng ông át tiếng mưa trong đúng quãng ngắn của câu nói.

- Không được. Người thỉnh phải là người giữ đền đang giữ niêm chum này. Nước này ta múc ở giờ Tý đêm giao thừa, niêm này ta buộc, lễ này phải là tay ta. Con đi thay thì nước có thiêng đến đâu cũng thành nước thường, văn tế con có thuộc đến đâu cũng không phải lời của người giữ đền. Thần có hạ mào hay không là việc của thần, nhưng phần lễ của người thì không được sai người.

Ông ngừng một nhịp, nhìn ra mặt sông đen đặc phía trước, rồi nói tiếp, giọng ông nhẹ đi một chút mà vẫn rõ từng chữ.

- Phần của con cũng không nhẹ đâu. Con chèo phụ đưa thuyền nan ra tới ranh giới ba dòng nước, rồi giữ thuyền cho vững giữa dòng để ta hắt nước và niệm văn tế cho trọn. Thuyền có đứng yên được giữa xoáy hay không là ở tay chèo của con. Việc ấy không ai làm thay con được, và con cũng không được làm thêm việc gì ngoài nó.

Quân nghe ông nói mà hai mắt nóng lên trong mưa lạnh. Anh hiểu ranh giới ấy, anh đã hiểu nó từ những lời dạy của cả mùa lễ, từ buổi chiều ông nói người giữ đền không điều khiển được thần, từ buổi tối ông kiểm tra văn tế và nói ngắt giữa chừng là hỏng lễ. Nhưng hiểu là một chuyện, đứng nhìn ông nội bảy mươi tám tuổi ôm chum nước thiêng bước xuống bến trong đêm bão lại là một chuyện khác hẳn. Và Quân phải siết chặt quai chiếc đèn bão trong tay mới giữ được giọng mình không vỡ ra khi anh đáp lại ông.

- Con rõ rồi. Con chèo, con giữ thuyền. Ông cứ yên tâm niệm cho trọn, sóng có dềnh thế nào con cũng không buông mái chèo.

Bà Sen lúc ấy bước tới, choàng thêm chiếc khăn khô lên vai chồng để che miệng chum khỏi nước mưa trên quãng đường ngắn từ hiên xuống bến, rồi bà tự tay buộc lại quai áo mưa cho ông. Những động tác chậm và quen thuộc của hai người đã sống bên nhau qua mấy chục mùa lễ ở ngôi đền này. Bà không dặn dò điều gì dài, bà chỉ nói một câu ngắn khi tay bà rời khỏi quai áo của chồng.

- Ông đi cho vững. Tôi ở đền giữ đèn, giữ cửa, chờ hai ông cháu về.

Trước khi rời gian giữa, Quân nhìn sang khoảng trống ở góc kho trong cùng, nơi chiếc chum dự phòng đã nứt vẫn đứng úp ngược từ hôm dọn kho, đường nứt dài từ miệng xuống thân còn rõ trong quầng sáng của đèn bão. Hình ảnh ấy làm anh hiểu trọn vẹn sức nặng của chiếc chum đang ở trong tay ông nội mình, cả mùa lễ này đền chỉ còn đúng một chum dùng được, một lần ra sông, một lần hắt nước, một lần niệm văn tế. Không có lần thứ hai để làm lại nếu bất kỳ một khâu nào trong đêm nay sai đi. Chính tay anh đã làm nứt chiếc chum dự phòng ấy trong một buổi sáng vội vàng dọn kho, và bây giờ, đứng trong gian giữa ẩm lạnh này, anh không cho phép mình vội vàng thêm một lần nào nữa. Anh kiểm lại quai đèn bão, kiểm lại chiếc áo mưa của mình, và ghi nhanh vào sổ trực giờ mở niêm, không giờ bốn mươi lăm phút, ghi rõ chum Nước Thiêng chính được chính tay cụ Thịnh mở niêm. Vai thỉnh chính thuộc về người giữ đền, phần của anh chỉ là chèo phụ và giữ thuyền nan. Cụ Thịnh nhìn dòng chữ ấy qua vai cháu, gật đầu một cái, rồi nói thêm một câu cuối cùng trước khi bước ra mưa, dặn rằng ra tới giữa dòng, dù sóng có dềnh thế nào, dù ngoài kia có chuyện gì xảy ra. Anh cũng không được gọi ông, không được chen một tiếng nào vào giữa bài văn tế, vì một tiếng ngắt giữa chừng cũng đủ làm hỏng cả lễ.

Cụ Thịnh gật đầu với bà Sen, ôm chặt chum Nước Thiêng đã mở niêm vào ngực, và bắt đầu bước xuống bậc thềm ướt mưa của đền, đi về phía bến. Nơi chiếc thuyền nan của đền đã buộc sẵn từ những ngày chuẩn bị lễ rằm và ông Thắng đang giữ dây neo trong mưa. Quân đi ngay phía trước ông một bước, đèn bão giơ cao soi đường xuống bến, mỗi bước anh đều quay đầu nhìn lại một lần để chắc ông nội vẫn theo sát phía sau. Ở ngoài sông, giữa khu cấm trước cửa đền, chiếc thuyền vỏ sắt đang chao đảo trong vòng xoáy mà từ bờ chỉ còn thấy một bóng đen quay chậm qua màn mưa, và ở tầng nước sâu dưới bóng đen ấy. Vệt sáng xanh đã dâng cao hơn hẳn so với ít phút trước, sáng tới mức qua màn mưa dày, người đứng ở bậc thềm của đền cũng bắt đầu nhìn thấy một quầng xanh mờ đang cuộn lên ở miệng vực sâu. Chiếc thuyền nan rời bến đền trong mưa ngay sau đó, mang theo người giữ đền và chum nước thiêng duy nhất còn dùng được của cả mùa lễ.

Chương khác

Xem thêm