BIA BÙA TRẤN THỦY QUÁI Ở HỘI AN - Chương 23: Truyền khẩu về con Cù
Nước kênh cổ hôm ấy mang màu bùn non, cuộn nhẹ quanh chân những cây cầu đá đã đứng ở đó qua bao mùa lũ. Trần Hữu Khâm nhìn dòng nước ấy như nhìn một…
Nội dung chương
Nước kênh cổ hôm ấy mang màu bùn non, cuộn nhẹ quanh chân những cây cầu đá đã đứng ở đó qua bao mùa lũ. Trần Hữu Khâm nhìn dòng nước ấy như nhìn một người quen lâu năm đang đổi sắc mặt, quen thuộc mà khó đoán, gần gũi mà không ai dám coi thường.
Cụ Khâm mở sổ miếu, kể trọn truyền khẩu mà cụ được đời cụ từ trước truyền lại: từ thế kỷ 17. Kênh cổ từng có thủy quái con Cù gây động đất nhẹ, triều dâng và lũ quét qua phố, tiền nhân lập một tấm bia bùa đá xanh đè ở mố chân cầu để phong ấn nó và giữ long mạch cho cả đoạn kênh. Đức ghi chép như một tư liệu dân gian, còn bà Sáu nghe xong thì lo cho dãy nhà sát kênh của mình hơn hẳn, vì nhà bà ở ngay đoạn nước tràn năm nào cũng ngập.
Có những món nợ không ghi trong sổ sách nào mà vẫn phải trả đủ, trả đúng chỗ, đúng cách. Người Hội An xưa vẫn dạy con cháu rằng của trấn giữ là của chung, động vào của chung thì một mình hưởng lợi mà cả phố gánh họa, thứ họa ấy sớm muộn cũng quay lại đúng nhà kẻ đã động tay.
Ở miếu đầu cầu, trước mặt cán bộ Đức và bà Sáu, cụ Khâm kể trọn truyền khẩu về con Cù: thứ thủy quái nằm dưới lòng kênh cổ từ xa xưa, gây động đất nhẹ, triều dâng và lũ lụt mỗi khi nó cựa mình. Tiền nhân ở thế kỷ mười bảy đã lập một tấm bia bùa bằng đá xanh, khắc minh văn và phù trấn thủy, chôn ở hốc mố chân cầu phía bờ nam để đè đầu nó và giữ yên long mạch cho cả đoạn kênh.
- Đo lại lần nữa cho chắc, tôi không muốn nghe con số áng chừng. Trần Hữu Khâm dặn, tay chỉ vào vệt dấu trên đá. - Đo hai lần rồi, khớp nhau cả. Sai số không đáng kể đâu. {cp} đáp, ghi con số vào cuốn sổ đã ướt mép.
Trần Hữu Khâm hiểu rằng điều đáng sợ nhất không nằm ở một hiện tượng lạ nào. Mà nằm ở chỗ mọi dấu vết đều ăn khớp với nhau một cách lạnh lùng: những con số đo được, những mốc giờ trùng nhau, những lời kể cũ kỹ bỗng nhiên đúng từng chi tiết. Sự ăn khớp ấy không chừa cho người ta một kẽ hở nào để tự dối mình.
Cửa hàng, nhà ở, miếu thờ và cây cầu trong khu phố này gắn với nhau bằng những mối dây vô hình của mấy trăm năm chung sống. Một việc làm sai ở chân cầu có thể làm rung cả dãy phố, cũng như một lời nói dối trong nhà có thể làm lệch cả một gia đình.
Sổ sách, biên bản và những ghi chép tay trong những ngày ấy đều được giữ lại cẩn thận. Vì Trần Hữu Khâm hiểu rằng một câu chuyện càng khó tin thì càng cần những bằng chứng trần thế rõ ràng để đứng vững trước mọi lời chất vấn về sau.
Tiếng chuông ở đình phố cổ vang lên vào những buổi chiều muộn, trầm và xa, nhắc người ta nhớ rằng khu phố này đã đứng vững qua nhiều cơn bão lớn hơn cơn bão đang tới rất nhiều. Tấm bia trong câu chuyện này chỉ có một, bằng đá xanh, dài một trăm bốn mươi hai xăng ti mét. Rộng tám mươi hai xăng ti mét, dày mười hai xăng ti mét và có trọng lượng ba trăm tám mươi sáu ký, do tiền nhân lập từ thế kỷ mười bảy. Một tấm đá nặng gần bốn trăm ký không phải thứ có thể di chuyển bằng sức của một hai người. Và chính sự nặng nề ấy là một phần của việc trấn giữ, vì vật trấn phải nằm yên tuyệt đối mới giữ được yên cho cả đoạn kênh.
Khi nước trong kênh đổi màu và chảy xoáy khác thường, những người chài lưới lâu năm là người nhận ra đầu tiên, và họ thường lặng lẽ thu lưới sớm hơn mọi ngày. Sự im lặng trong những ngày ấy không phải là bình yên, mà là khoảng lặng của một khu phố đang nín thở chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo ở chân cầu của mình. Không ai trong khu phố mong một kết cục ồn ào, họ chỉ mong nước kênh chảy yên, cầu đứng vững và con cháu ngủ ngon qua những đêm mưa bão như mọi mùa mưa trước đây.
Khi nước trong kênh đổi màu và chảy xoáy khác thường, những người chài lưới lâu năm là người nhận ra đầu tiên, và họ thường lặng lẽ thu lưới sớm hơn mọi ngày. Mọi con số trong câu chuyện này đều được ghi lại cẩn thận: kích thước tấm đá, cân nặng của nó. Độ dài từng vệt nứt trên mố cầu và từng mốc giờ trong đêm, vì người trong cuộc hiểu rằng chỉ những con số đo được mới giữ được họ tỉnh táo giữa những chuyện khó tin. Tấm bia trong câu chuyện này chỉ có một, bằng đá xanh, dài một trăm bốn mươi hai xăng ti mét. Rộng tám mươi hai xăng ti mét, dày mười hai xăng ti mét và với cân nặng đúng ba trăm tám mươi sáu ký, do tiền nhân lập từ thế kỷ mười bảy.
Người già trong phố kể rằng ngày xưa, việc chôn một vật trấn xuống chân cầu là việc của cả làng, có hương án, có người chứng kiến, có sổ ghi chép để đời sau còn biết đường mà giữ. Sự im lặng trong những ngày ấy không phải là bình yên, mà là khoảng lặng của một khu phố đang nín thở chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo ở chân cầu của mình. Mọi con số trong câu chuyện này đều được ghi lại cẩn thận: kích thước tấm đá, cân nặng của nó. Độ dài từng vệt nứt trên mố cầu và từng mốc giờ trong đêm, vì người trong cuộc hiểu rằng chỉ những con số đo được mới giữ được họ tỉnh táo giữa những chuyện khó tin.
Trong những ngày triều cường, nước kênh dâng lên làm ướt bậc thềm của mấy ngôi nhà thấp nhất ven bờ, và người dân chỉ lặng lẽ kê cao đồ đạc, chờ nước rút như đã chờ qua bao mùa. Những tấm đá xanh dùng trong các công trình cổ ở vùng này thường được chọn rất kỹ, đá phải liền khối, không nứt, chịu được nước ngâm lâu năm mà không mục. Người làm nghề buôn bán ở Hội An coi trọng chữ tín hơn mọi giấy tờ, vì một cửa hàng mất chữ tín trong phố cổ thì coi như mất cả con đường làm ăn lâu dài.
Dân phố cổ vẫn truyền nhau rằng cây cầu đá bắc qua kênh là cây cầu biết giữ nhà giữ phố, người đi qua cầu mỗi ngày đều vô thức bước nhẹ hơn khi tới giữa nhịp. Không ai trong khu phố mong một kết cục ồn ào, họ chỉ mong nước kênh chảy yên, cầu đứng vững và con cháu ngủ ngon qua những đêm mưa bão như mọi mùa mưa trước đây. Những tấm đá xanh dùng trong các công trình cổ ở vùng này thường được chọn rất kỹ, đá phải liền khối, không nứt, chịu được nước ngâm lâu năm mà không mục.
Tấm bia trong câu chuyện này chỉ có một, bằng đá xanh, dài một trăm bốn mươi hai xăng ti mét. Rộng tám mươi hai xăng ti mét, dày mười hai xăng ti mét và có trọng lượng ba trăm tám mươi sáu ký, do tiền nhân lập từ thế kỷ mười bảy. Tiếng chuông ở đình phố cổ vang lên vào những buổi chiều muộn, trầm và xa, nhắc người ta nhớ rằng khu phố này đã đứng vững qua nhiều cơn bão lớn hơn cơn bão đang tới rất nhiều. Người già trong phố kể rằng ngày xưa, việc chôn một vật trấn xuống chân cầu là việc của cả làng, có hương án, có người chứng kiến, có sổ ghi chép để đời sau còn biết đường mà giữ.
Khi nước trong kênh đổi màu và chảy xoáy khác thường, những người chài lưới lâu năm là người nhận ra đầu tiên, và họ thường lặng lẽ thu lưới sớm hơn mọi ngày. Dân phố cổ vẫn truyền nhau rằng cây cầu đá bắc qua kênh là cây cầu biết giữ nhà giữ phố, người đi qua cầu mỗi ngày đều vô thức bước nhẹ hơn khi tới giữa nhịp. Người già trong phố kể rằng ngày xưa, việc chôn một vật trấn xuống chân cầu là việc của cả làng, có hương án, có người chứng kiến, có sổ ghi chép để đời sau còn biết đường mà giữ.
Khi nước trong kênh đổi màu và chảy xoáy khác thường, những người chài lưới lâu năm là người nhận ra đầu tiên, và họ thường lặng lẽ thu lưới sớm hơn mọi ngày. Tấm bia trong câu chuyện này chỉ có một, bằng đá xanh, dài một trăm bốn mươi hai xăng ti mét. Rộng tám mươi hai xăng ti mét, dày mười hai xăng ti mét và với cân nặng đúng ba trăm tám mươi sáu ký, do tiền nhân lập từ thế kỷ mười bảy. Sự im lặng trong những ngày ấy không phải là bình yên, mà là khoảng lặng của một khu phố đang nín thở chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo ở chân cầu của mình.
Mỗi mùa mưa, phường đều cử người đi kiểm tra cống rãnh, bờ kè và những đoạn tường cũ nhất trong phố, công việc lặp lại đều đặn như một nhịp sinh hoạt không thể thiếu. Dân phố cổ vẫn truyền nhau rằng cây cầu đá bắc qua kênh là cây cầu biết giữ nhà giữ phố, người đi qua cầu mỗi ngày đều vô thức bước nhẹ hơn khi tới giữa nhịp. Trong những ngày triều cường, nước kênh dâng lên làm ướt bậc thềm của mấy ngôi nhà thấp nhất ven bờ, và người dân chỉ lặng lẽ kê cao đồ đạc, chờ nước rút như đã chờ qua bao mùa.
Tiếng chuông ở đình phố cổ vang lên vào những buổi chiều muộn, trầm và xa, nhắc người ta nhớ rằng khu phố này đã đứng vững qua nhiều cơn bão lớn hơn cơn bão đang tới rất nhiều. Dân phố cổ vẫn truyền nhau rằng cây cầu đá bắc qua kênh là cây cầu biết giữ nhà giữ phố, người đi qua cầu mỗi ngày đều vô thức bước nhẹ hơn khi tới giữa nhịp. Người ta vẫn nói của đi thay người, nhưng ở câu chuyện này, thứ phải đưa về đúng chỗ không phải là tiền bạc, mà là một tấm đá mang trên mình trách nhiệm với cả một khu phố.
Trời tối hẳn, nước kênh dâng lên thêm một nấc nữa trong bóng đêm. Trần Hữu Khâm quay bước trở về, mang theo một quyết định chưa nói thành lời, và biết rằng từ ngày mai, mọi việc trong khu phố này sẽ không còn đi theo đường cũ được nữa.
Chương khác
- Chương 20: Đo lại hốc trống
- Chương 21: Nước rỉ ở chân tường
- Chương 22: Người thợ đào đòi thêm tiền
- Chương 24: Người thợ già tái mặt Mưa dầm ở Hội An những ngày giữa tháng mười một không ồn ào mà dai dẳng,. Thấm qua mái ngói, thấm qua tường vôi, làm cả khu phố cổ lúc nào cũng phảng phất mùi ẩm của gỗ cũ và nước kênh. Nguyễn Văn Túc bắt đầu ngày mới trong cái ẩm ướt ấy, với một mối bận tâm không nói ra được cùng ai.
- Chương 25: Minh văn và sổ miếu
- Chương 26: Rồng nước mắt đỏ vào phòng