BÓNG TRẮNG ÁO DÀI HỒ THAN THỞ ĐÀ LẠT - Chương 15: Lệ Nước Suối Cam Ly
Chiều muộn ngày 12 tháng 12 năm 2027, sau khi rời khoảng đất dưới gốc thông già, Phan Quốc Bảo và Phạm Thùy Dương quay lại sạp hoa của ông Hùng ở cổng…
Nội dung chương
Chiều muộn ngày 12 tháng 12 năm 2027, sau khi rời khoảng đất dưới gốc thông già, Phan Quốc Bảo và Phạm Thùy Dương quay lại sạp hoa của ông Hùng ở cổng khu hồ Than Thở. Nắng đã ngả hẳn, gió từ mặt hồ thổi lên mang theo hơi lạnh của buổi chiều trên cao nguyên. Ông Hùng đang buộc lại những bó hoa cuối ngày, thấy hai người quay lại thì cười, kéo hai chiếc ghế nhựa thấp ra phía trước sạp.
- Tôi đoán cô cậu thế nào cũng quay lại. - Ông nói. - Đi vào tới gốc thông già rồi, ai cũng có chuyện muốn hỏi.
Dương ngồi xuống ghế, mở lời ngay về điều cô đã tò mò từ buổi sáng.
- Ông kể tiếp cho tụi cháu nghe cái lệ nấu hoa dã quỳ với nước suối Cam Ly đi ông. - Cô nói. - Buổi sáng ông mới kể được một nửa, cháu nghe mà cứ thắc mắc mãi. Người ta làm lễ đó thế nào, để làm gì hả ông?
Ông Hùng gật đầu, rót hai chén trà nóng từ chiếc ấm để sẵn trên sạp, rồi bắt đầu kể bằng giọng chậm rãi của một người đã kể câu chuyện này nhiều lần cho khách phương xa, nhưng lần nào cũng kể trọn vẹn từ đầu. Ông bảo lệ ấy ở đất hồ Than Thở người ta gọi là lệ Dẫn Hương. Cái tên nghe như dẫn đường cho một mùi hương, mà thật ra là dẫn lòng người sống tới chỗ yên tĩnh nhất của chính mình khi đứng trước hai nấm mộ đá.
- Trước hết, người ta lấy một chiếc bình gốm. - Ông nói, đưa tay chỉ vào mấy chiếc bình nhỏ bày trên sạp. - Bình gốm thôi, không cần sang trọng gì. Xách bình lên đầu nguồn suối Cam Ly, múc nước ở chỗ trong nhất, mát nhất. Nước đầu nguồn, nhớ cho kỹ, không phải nước ở khúc suối gần đường đi đâu. Rồi hái hoa dã quỳ vàng đang nở rộ quanh đồi thông, thứ hoa dại của mùa này, đem về nấu cùng với thứ nước suối ấy. Nấu cho tới khi nước ngả màu vàng nhạt và thơm mùi hoa, thì để nguội bớt, mang trở lại đồi thông.
Bảo ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp, hai tay ôm chén trà nóng, nghe từng bước của lệ như nghe một bản hướng dẫn tỉ mỉ. Từng chi tiết ông Hùng kể đều giản dị, đều là việc của người sống làm bằng tay mình: múc nước, hái hoa, nhóm bếp, chờ nước nguội. Không có một chi tiết nào thần bí được chen vào. Vậy mà càng nghe, anh càng thấy thứ lệ cũ này như được làm ra để đo một thứ duy nhất: người mang nước tới trước hai nấm mộ đá ấy mang theo trong lòng cái gì.
- Nước nấu xong thì rưới lên hai nấm mộ đá, rưới chậm thôi, đều lên cả hai nấm mộ. - Ông Hùng kể tiếp. - Rưới xong thì thắp nhang. Nhớ là đúng ba nén nhang trầm, không hơn không kém, cắm xuống trước mộ. Rồi người thắp chỉ khấn một điều duy nhất thôi: khấn chúc phúc cho đôi uyên ương dưới đó được sum vầy ở cõi âm, được yên lành, được đi tiếp con đường của họ. Không khấn xin tiền, không khấn xin lộc, không khấn xin cho mình điều gì cả. Lệ này là lệ chúc phúc cho người ta, không phải lệ cầu xin cho mình.
- Rồi sao nữa hả ông? - Dương hỏi, chống cằm lắng nghe. - Làm sao biết là lời khấn của mình có tới được không?
Ông Hùng đưa tay chỉ về phía rừng thông đang tối dần sau lưng hai người.
- Người xưa ở đây nhìn khói nhang mà đoán lòng trời. - Ông nói. - Nếu khói của ba nén nhang trầm bay thẳng lên, thẳng một đường lên tới ngọn thông già, không tạt ngang tạt ngửa, thì người ta tin là oán khí ở nơi này đã hóa giải, lòng người dưới đó đã yên, tịnh độ đã mở. Khói thẳng là dấu hiệu đẹp nhất của lệ này. Còn nếu khói bay lệch, bay tạt đi vì gió, thì người ta chỉ nói là hôm đó gió chưa yên, lòng người chưa tới, để dịp khác làm lại cho trọn. Chỉ vậy thôi.
Ông dừng lại, uống một ngụm trà, rồi nói thêm một đoạn mà Bảo nghe rõ hơn bất cứ đoạn nào trước đó, rõ tới mức anh biết mình sẽ còn nhớ nó rất lâu sau buổi chiều này.
- Nhưng cô cậu phải nhớ kỹ điều này, kẻo hiểu sai lệ của người xưa. - Ông Hùng nói, giọng nghiêm lại. - Nước và nhang chỉ là lệ cầu chúc của người sống. Nó là tấm lòng, là cách người sống bày tỏ, vậy thôi. Không ai điều khiển được người cõi âm bằng một bình nước và ba nén nhang cả. Người dưới mộ không vì mình rưới nước mà làm theo ý mình, cũng không vì mình thắp nhang mà tha hay không tha cho ai. Ai mang nợ gì với đời thì phải tự mình trả bằng việc thật. Lệ này chỉ giúp người ta đứng trước mộ mà nhìn thẳng vào lòng mình, chứ nó không trả nợ thay cho ai được đâu.
Dương hỏi ông Hùng lệ này có từ bao giờ, nhà ông giữ lệ từ đời nào. Ông cười, nói mình không dám nhận là biết gốc gác xa xôi, chỉ biết từ khi ông còn là một đứa trẻ theo cha ra cổng hồ bán hoa, ông đã thấy người lớn trong vùng làm như vậy vào mỗi mùa dã quỳ. Người này truyền cho người kia, không sách vở, không chữ nghĩa, chỉ có mấy việc làm đi làm lại qua nhiều năm mà thành lệ. Có năm khách tới đông, có năm thưa, nhưng sạp hoa của gia đình ông thì mùa nào cũng nấu sẵn một nồi nước hoa dã quỳ bằng nước đầu nguồn, vì thế nào cũng có người cần tới. Ông nói ở đất này, người ta trọng lệ không phải vì tin rằng lệ làm được chuyện lớn lao. Mà vì lệ nhắc người sống nhớ rằng có những nơi mình phải tới bằng sự thành thật. Phải đứng cho yên. Phải nói cho trọn một lời chúc tử tế trước khi quay lưng đi.
Bảo hỏi một câu duy nhất trong suốt buổi kể, và anh hỏi bằng giọng của một vị khách tò mò bình thường.
- Nếu một người tới đây mà trong lòng còn nhiều chuyện chưa xong, thì sao hả ông?
- Thì cứ đứng trước mộ mà tự biết. - Ông Hùng đáp ngay, không cần nghĩ. - Mộ đá không nói gì đâu, cậu ạ. Chính cái yên lặng của nó làm người ta tự nghe thấy mình. Ai chưa xong chuyện gì, đứng ở đó một lúc là tự biết hết. Còn làm tiếp thế nào là việc của người đó khi quay về với đời của mình.
Câu trả lời ấy không buộc tội ai, không nhắm vào ai, và chính vì vậy nó ở lại trong đầu Bảo lâu hơn bất cứ lời trách móc nào. Anh cúi xuống nhìn đôi giày của mình dính một lớp bụi đất mỏng của lối mòn đồi thông. Và nghĩ rằng buổi chiều nay. Từ gốc thông già tới sạp hoa này. Mọi thứ anh nghe được đều đang xếp thành một con đường duy nhất dẫn về một việc mà anh đã né tránh suốt năm năm.
Khoảng lặng sau câu nói ấy kéo dài mấy giây. Gió hồ thổi qua làm những bó hoa trên sạp khẽ lay và mấy bó nhang trầm rung lên rất nhẹ trong bao giấy. Dương gật đầu, nói rằng nghe ông kể xong cô thấy lệ này đẹp ở chỗ nó không hứa hẹn gì quá tay. Bảo ngồi im, nhìn chén trà đã nguội dần trong tay. Anh nghĩ tới món nợ của chính mình, thứ nợ không nằm ở hai nấm mộ đá này mà nằm ở một thị trấn dưới chân đèo, nơi một người phụ nữ đang nuôi con gái của anh bằng đồng lương giáo viên. Nếu chiều mai anh đứng trước mộ, rưới nước, thắp nhang và khấn chúc phúc, mà món nợ thật kia vẫn nguyên vẹn là con số không, thì theo đúng lời ông Hùng vừa nói, buổi lễ ấy sẽ chỉ là một buổi lễ đẹp và rỗng.
Dương, không biết gì về những ý nghĩ đang đi qua đầu người đàn ông ngồi cạnh mình, hào hứng đề nghị mua đồ để chiều mai quay lại làm đúng lệ một lần cho chuyến đi thêm trọn vẹn. Ông Hùng đứng dậy, lấy từ phía trong sạp ra hai chiếc bình gốm đã đựng sẵn nước đầu nguồn suối Cam Ly nấu với hoa dã quỳ vàng, nước còn thơm mùi hoa và ngả màu vàng nhạt, cùng hai bó nhang trầm gói giấy cẩn thận. Ông giải thích nhà ông vẫn nấu sẵn nước hoa theo lệ vào mùa dã quỳ cho khách có lòng, nước lấy từ đầu nguồn buổi sớm, hoa hái quanh đồi thông trong ngày.
- Hai phần này giống hệt nhau. - Ông nói, đặt từng phần ra trước mặt hai người. - Một phần cô cậu dùng cho buổi thắp nhang ban ngày ngày mai. Phần còn lại, cậu Bảo cứ để sẵn trong cốp xe. Ở đất này, có sẵn một phần trong xe cũng là chuyện thường, khách đi đường đèo hay giữ một phần lễ bên mình cho yên tâm.
Bảo trả tiền cho cả hai phần. Anh tự tay mang phần thứ hai ra xe, mở cốp, đặt chiếc bình gốm vào một góc cốp có lót khăn để bình không xê dịch, đặt bó nhang trầm bên cạnh, rồi đóng cốp lại. Động tác ấy diễn ra bình thường trước mắt Dương và ông Hùng, như một người khách cẩn thận cất đồ. Chỉ có Bảo biết, khi nắp cốp khép xuống, rằng trong xe của anh từ giờ đã có sẵn một bộ lễ trọn vẹn nằm chờ. Dù anh chưa hề quyết định mình sẽ dùng nó vào lúc nào. Hay có đủ can đảm dùng nó cho việc thật sự cần dùng hay không.
Trời đã chập tối khi hai người chia tay ông Hùng. Dương cầm chặt bó nhang và chiếc bình gốm của phần thứ nhất trên tay, quay sang Bảo với vẻ mặt của một người vừa chốt xong một kế hoạch đẹp.
- Chiều mai mình quay lại đây nhé anh. - Cô nói. - Mình rưới nước, thắp nhang cầu phúc cho chuyến đi, đúng như lệ ông Hùng bày. Em đã hẹn với ông rồi đấy.
- Ừ. - Bảo đáp, nổ máy xe. - Chiều mai mình quay lại.
Xe lăn bánh rời cổng khu hồ trong ánh đèn vàng vừa bật lên dọc con đường ven hồ. Qua gương chiếu hậu, Bảo nhìn thấy sạp hoa của ông Hùng nhỏ dần lại sau những vạt dã quỳ tối sẫm. Trong cốp xe phía sau lưng anh, một chiếc bình gốm đựng nước suối Cam Ly nấu hoa dã quỳ và một bó nhang trầm nằm yên trong bóng tối, đi cùng anh về biệt thự như một lời nhắc không thành tiếng.