CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 17: Lời đồn tuyệt tự
Ngày thứ ba mươi, lời đồn trong làng đổi hướng. Người ta không còn chỉ nói chuyện mộ bị đào. Người ta nói nhà Phú sắp phá sản tuyệt tự, đúng như điềm chó…
Nội dung chương
Ngày thứ ba mươi, lời đồn trong làng đổi hướng. Người ta không còn chỉ nói chuyện mộ bị đào. Người ta nói nhà Phú sắp phá sản tuyệt tự, đúng như điềm chó ba chân. Lời đồn đi nhanh hơn cả gió sông. Mai đi dạy bị đồng nghiệp hỏi xa hỏi gần. Thảo ra chợ bị người quen lảng tránh. Vựa cát mất một khách quen lâu năm, người ta nói sợ dính vía nhà đang có hạn.
Hiếu nổi nóng ở chợ xã buổi sáng hôm ấy. Anh lớn tiếng bênh gia đình trước mấy người nói ác miệng. Trưa về, ngồi ăn cơm, anh lại thấy cơn nóng của mình vô ích. Lời đồn chỉ đáng sợ khi một phần của nó đang ứng nghiệm từng ngày. Em anh gầy đi từng ngày. Con chó vẫn nằm dưới gầm phản. Mộ người ta vẫn bị đào. Người làng không bịa ra hết. Họ chỉ nói to lên điều cả làng đang thấy.
Anh ghi vào sổ tay một trang dài. Không phải số cân của em. Là những lời đồn, ngày tháng, ai nói, ở đâu. Anh muốn sau này nhìn lại sẽ biết nhà mình đã bị cô lập từ lúc nào và vì sao. Một gia đình bị cô lập thì khó nhờ vả, khó thanh minh, và dễ gục ngã nhất khi hạn chót tới gần.
Tối đó, trưởng thôn Thành ghé nhà, dặn cả nhà bình tĩnh, đừng đôi co ngoài chợ nữa. Ông nói thôn sẽ giữ trật tự. Nhưng ông cũng nói khẽ với Phú ở sân. Nhà ông phải tự làm rõ chuyện của nhà ông. Thôn giữ được người, không giữ được điềm.
Đò ngang qua sông Trường Giang chạy mấy chuyến mỗi ngày. Người Bình Minh qua Đồng Cát buôn bán, người Đồng Cát qua Bình Minh thăm họ hàng. Hai bờ sông gần nhau tới mức đứng bên này gọi to là bên kia nghe thấy. Vậy mà một món nợ nằm giữa hai bờ ấy suốt hai mươi tám năm không ai bước qua. Khoảng cách của nó không đo bằng chuyến đò. Nó đo bằng sự im lặng của một người.
Chuyện ở vựa cát vẫn phải chạy dù trong nhà có chuyện. Xe cát ra vào theo chuyến, phu xúc cát làm theo ca, sổ sách ghi theo ngày. Hiếu chia việc cho từng tốp, kiểm lại số chuyến vào cuối buổi, giọng nói vẫn đều như cũ. Chỉ những người làm lâu năm mới nhận ra anh ít cười hơn trước. Có hôm anh đứng giữa bãi cát nhìn về phía nghĩa địa rất lâu, tới khi anh Tý gọi mới giật mình quay lại với công việc.
Cơm nước trong nhà cũng đổi theo bệnh của đứa nhỏ. Mâm cơm dọn lên đủ món mà người ngồi quanh mâm ăn không ngon. Sen nấu cháo riêng cho Bảo, đổi món liên tục mong con ăn thêm được vài muỗng. Thảo phụ mẹ chồng lo bếp núc, ít nói, làm việc gì cũng nhẹ tay hơn trước. Bữa cơm của một gia đình giàu nhất làng bỗng thành bữa cơm lặng nhất làng, và không ai trong nhà thấy điều đó là lạ nữa.
Có lúc người nhà Phú thử nghĩ tới chuyện dọn đi nơi khác. Ý nghĩ ấy đến rồi đi rất nhanh. Con chó nằm ở gầm phản nhà này, món nợ nằm ở bến cát làng này, mộ người chết nằm ở nghĩa địa làng này. Dọn nhà không dọn được nợ. Phú hiểu điều đó sớm hơn mọi người, dù ông là người mở miệng nhận nó muộn nhất. Chính vì hiểu, những ngày né tránh của ông mới nặng như một tội cộng thêm.
Khi hạn trăm ngày đi qua được nửa, người nhà Phú ít nói về ngày thứ một trăm hơn trước. Họ nói về ngày gần hơn. Ngày gặp bà Lài. Ngày họp họ. Ngày thầy Tư xem sân. Chia quãng đường dài thành từng chặng ngắn là cách duy nhất để đôi chân còn bước được. Chỉ có tờ lịch là vẫn đếm đều, không thương lượng, không chia chặng, mỗi ngày một dòng, thẳng về phía cuối của nó.
Cây bàng đầu ngõ nhà Phú rụng lá vào đầu mùa khô. Lá bàng khô rơi đầy thềm, chị Nở quét mỗi sáng thành từng đống nhỏ. Trẻ con xóm trên đi học ngang qua vẫn chào ông Phú như cũ. Ông đáp lại, giọng hiền, mà trong lòng nặng trĩu. Sự kính trọng của làng dành cho ông dựng lên trong gần ba mươi năm. Ông sợ nó sụp xuống trong một buổi sáng. Nhưng ông sợ hơn việc con trai mình phải trả thay món nợ của cha.
Tiệm tạp hóa ở đầu làng bán từ gói muối tới cuộn len. Bà chủ tiệm nhớ mặt mọi khách trong làng và nhớ cả chuyện nhà họ. Khi Sen tới mua vôi bột và nến, bà chủ tiệm lặng lẽ gói thêm mấy nén hương, nói là gửi thắp cho đứa nhỏ. Sen cảm ơn, cầm gói hàng về mà mắt cay. Trong những ngày bị lời đồn bủa vây, một cử chỉ nhỏ như vậy đủ làm người mẹ thấy làng này chưa quay lưng hẳn với nhà mình.
Tờ lịch treo ở gian giữa trở thành vật được nhìn tới nhiều nhất trong nhà. Mai ghi từng ngày bằng bút bi xanh, nét chữ nhỏ và đều. Mỗi dòng ghi là một ngày cả nhà đã đi qua được. Có người trong nhà nhìn tờ lịch để lấy can đảm. Có người nhìn nó để tính xem còn bao nhiêu ngày nữa phải chịu đựng. Dù nhìn bằng cách nào, con số trên lịch cũng chỉ đi về một hướng. Nó không lùi lại bao giờ.
Có những đêm cả nhà Phú thức trắng mà không ai nói với ai câu nào. Mỗi người ngồi ở một góc quen thuộc của mình. Tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường nghe rõ hơn thường ngày. Tiếng gió lùa qua khe cửa. Tiếng trở mình rất khẽ từ gầm phản. Trong sự im lặng ấy, ai cũng đang nghĩ về cùng một chuyện mà không ai muốn là người mở lời trước. Những đêm như thế dài hơn mọi đêm mất ngủ vì công việc.
Thầy Tư làm nghề mộc và nghề thầy bằng cùng một đôi tay. Ông đo gỗ bằng thước, đo sân bằng bước chân, và đo lòng người bằng sự im lặng. Ông không bao giờ nhận làm những việc trái lệ để lấy tiền nhanh. Trong vùng, người ta trọng ông vì điều đó. Khi ông từ chối một lễ trấn, người ta biết việc ấy thật sự không làm được, chứ không phải ông làm giá. Sự từ chối của ông, vì vậy, nặng ngang một lời phán.
Buổi sáng ở trạm y tế xã thường đông người chờ khám. Sen bế Bảo ngồi ở hàng ghế ngoài cùng, nhìn những người mẹ khác bế con tới khám những bệnh có tên rõ ràng. Bà bỗng thèm được nghe bác sĩ nói một cái tên bệnh cụ thể cho con mình, dù tên ấy nặng tới đâu. Một cái tên giúp người ta biết đường mà chữa. Còn bệnh của Bảo, càng khám càng chỉ thấy một khoảng trống, và khoảng trống ấy có hình một con chó trắng nằm dưới gầm phản.
Bàn thờ gia tiên nhà Phú đặt ở gian giữa, phía trên chiếc phản gỗ. Hương khói ngày rằm mùng một chưa bao giờ thiếu. Sen lau bàn thờ rất kỹ mỗi lần thắp hương, thay nước, thay hoa. Từ ngày con chó nằm dưới gầm phản phía dưới bàn thờ, bà thắp hương mà tay run. Bà khấn tổ tiên phù hộ cho đứa cháu nhỏ, và cũng khấn cho chồng mình đủ can đảm làm điều ông phải làm.
Ngày mưa hiếm hoi trong tháng tư làm cả làng mát đi một buổi. Mưa gõ trên mái tôn ở vựa cát, rửa sạch bụi trên lá tre, làm mặt đường cát cứng lại dễ đi hơn. Người nhà Phú nhìn mưa mà mong nó rửa trôi được phần nào những ngày u ám. Nhưng mưa tạnh, nắng lên, con chó vẫn nằm nguyên dưới gầm phản, và tờ lịch lại chuẩn bị sang một dòng mới. Không cơn mưa nào rửa được món nợ của người sống.
Phản gỗ lim ở gian giữa là vật cũ nhất trong nhà. Nó có từ thời ông nội của Phú còn sống, mặt phản bóng lên vì nhiều thế hệ ngồi lên, nằm lên, bày mâm cơm lên. Gầm phản thấp và tối, trẻ con trong nhà xưa nay vẫn chui vào chơi trốn tìm. Từ ngày con chó nằm vào đó, không đứa trẻ nào trong xóm dám bén mảng tới gần gian giữa nữa. Người lớn đi qua cũng bước nhẹ hơn, nói khẽ hơn, như sợ đánh thức một thứ đang ngủ mà thật ra chưa từng ngủ.
Thời tiết đổi dần theo hạn trăm ngày. Đầu tháng ba trời còn se lạnh về đêm. Sang tháng tư, nắng bắt đầu gắt vào buổi trưa. Tháng năm, hơi nóng hầm hập bốc lên từ mặt cát ở bến sông. Tới tháng sáu, gió Lào về, khô và rát, thổi cát bay mù trên những con đường làng. Người nhà Phú đi qua đủ bốn mùa nhỏ trong một trăm ngày ấy. Mỗi đợt gió đổi chiều lại nhắc họ rằng thời gian không đứng về phía người chần chừ.
Mai là người ghi lịch, cũng là người trong nhà khóc nhiều nhất. Cô dạy trẻ mầm non cả ngày bằng giọng dịu dàng, tối về ngồi nhìn em trai bệnh mà không làm được gì. Cô ghi từng ngày lên lịch như một cách góp phần. Nếu cả nhà này phải đi hết một trăm ngày, cô muốn ít nhất quãng đường ấy được ghi lại đầy đủ, để sau này không ai phải tranh cãi nó đã bắt đầu và kết thúc ra sao.
Những lần ra nghĩa địa thắp hương sau này, Sen luôn thắp thêm một nén cho mộ Hoa. Bà đứng trước nấm mộ của cô gái mười chín tuổi rất lâu. Cô gái ấy không quen biết nhà bà, không nợ nần gì nhà bà. Mộ của cô bị đào lên đêm này qua đêm khác chỉ vì cô chết đuối cùng một dòng sông và được chôn đúng lúc món nợ cũ cần một chỗ neo. Ý nghĩ ấy làm Sen thấy nhà mình nợ nhà họ Phạm nhiều hơn một lời xin lỗi.
Tiếng loa truyền thanh của xã vang lên mỗi buổi chiều, đọc tin thời tiết và lịch cắt điện. Người nhà Phú nghe loa như mọi nhà khác. Có hôm loa nhắc bà con đề phòng dịch bệnh trên gia súc, cả nhà nhìn nhau không nói. Con chó trong nhà họ không thuộc loại gia súc nào trong danh sách của xã. Nó thuộc về một sổ sách khác, thứ sổ sách mà loa truyền thanh không bao giờ đọc tới.
Bảo ngủ yên trong vòng tay mẹ, hơi thở đều dần, cho người lớn trong nhà một quãng nhẹ nhõm ngắn ngủi.