CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 45: Gậy dâu tằm
Chạng vạng ngày thứ chín mươi sáu xuống rất nhanh. Gió Lào thổi khô trên mái ngói. Trong gian giữa, Bảo lên cơn nặng nhất trong cả một trăm ngày. Người…
Nội dung chương
Chạng vạng ngày thứ chín mươi sáu xuống rất nhanh. Gió Lào thổi khô trên mái ngói. Trong gian giữa, Bảo lên cơn nặng nhất trong cả một trăm ngày. Người nó co quắp, tiếng sủa dồn dập phát ra không ngừng, Sen và Thảo giữ chặt nó trên phản mà tay chân run bần bật. Cả nhà biết, giờ của nó đã tới.
Rồi con chó rời gầm phản. Nó đi bằng hai chân trước, chậm rãi, ra khỏi gian giữa, bước xuống thềm, đi thẳng ra giữa sân. Đôi mắt đỏ của nó rực lên trong ánh chạng vạng. Lần đầu tiên sau chín mươi sáu ngày, nó hiện diện trọn vẹn trước mặt cả nhà, không trốn trong bóng tối của gầm phản nữa. Ngoài cổng, bà Lài và thầy Tư đứng im, không ai bước vào sân.
Phú bước ra giữa sân, tay không. Ông đứng đối diện con chó, cách nó mấy bước chân. Ông gọi rõ tên người chết, cái tên ông đã giấu trong lòng hai mươi tám năm.
- Huỳnh Đức Thọ. Nợ là của tôi. Ông đòi tôi đây. Thằng nhỏ không nợ gì ông cả.
Lời thú tội công khai thốt ra giữa sân, trước mặt vợ con, trước mặt người góa phụ đứng ngoài cổng. Từ hiên nhà, ông Bảy bước ra. Ông lão bảy mươi ba tuổi đi chậm, hai tay cầm chắc cây gậy gỗ dâu tằm già của cha mình. Ông đứng vào vị trí đã tính trước, mắt không rời đầu con chó. Đòn gậy chưa ra. Nhưng cả sân nín thở chờ nó.
Bảo trước khi bệnh là đứa trẻ khỏe và hiếu động. Nó học lớp một ở trường xã, chữ viết còn nguệch ngoạc, thích nhất giờ ra chơi và chiếc xe gỗ cha nó đẽo cho. Nó hay ngồi trên phản gỗ ở gian giữa làm bài tập, chân đung đưa không chạm đất. Nhìn nó bây giờ nằm im, ít nói, người lớn trong nhà ai cũng xót. Một đứa trẻ bảy tuổi không đáng phải gánh bất cứ món nợ nào của người lớn, dù món nợ ấy cũ tới đâu.
Đất cát ở Đồng Cát giữ dấu chân rất rõ và xóa dấu chân cũng rất nhanh. Một vệt kéo lê trên cát buổi đêm có thể biến mất sau một cơn gió buổi sáng. Vì vậy tổ canh mộ phải ghi nhớ bằng mắt và bằng lời kể khớp nhau của nhiều người. Trong vụ việc này, bằng chứng ít khi nằm yên chờ người ta tới lấy. Nó đòi người sống phải thức, phải nhìn, phải ghi lại ngay khi còn thấy được.
Trong những ngày căng nhất, Phú hay ra đứng ở cổng nhìn con đường làng. Đường cát chạy qua đồi, qua nghĩa địa, tới bến sông. Mọi nơi chốn của vụ việc này đều nằm trên cùng một con đường. Ông đi con đường ấy gần hết đời người. Giờ ông mới thấy nó không chỉ dẫn ra bến cát làm ăn. Nó dẫn ngược về một buổi sáng mà ông đã chọn giữ im lặng, và sự im lặng ấy quay lại đòi cả nhà ông phải trả thay.
Giếng nước ở đầu ngõ là nơi đàn bà trong xóm gặp nhau mỗi buổi sớm. Họ gánh nước, rửa rau, trao đổi tin tức của cả làng trong mấy chục phút ngắn ngủi ấy. Tin về nhà Phú cũng đi qua giếng nước này, đổi giọng tùy người kể. Sen ít ra giếng hơn trước. Bà lấy nước vào lúc thật sớm, khi ngõ còn vắng, để khỏi phải nghe những câu hỏi thương hại mà bà chưa biết trả lời ra sao.
Thảo về làm dâu nhà Phú được hai năm. Cô quen dần với nếp nhà chồng, thương mẹ chồng hiền, thương em chồng nhỏ tuổi. Những ngày này cô gánh phần lớn việc bếp núc và trông Bảo ban ngày để Sen chợp mắt. Cô ít nói về chuyện nhà chồng với nhà mẹ đẻ. Cô hiểu có những chuyện kể ra chỉ làm người nghe thêm lo, mà không giúp được gì cho người đang ở giữa cơn hoạn nạn.
Những buổi họp ở trụ sở thôn về chuyện nghĩa địa thường kết thúc muộn. Đèn tuýp sáng trắng, ấm trà nguội dần trên bàn, biên bản ghi chép được đọc lại từng dòng. Anh Dũng ngồi ở hàng ghế cuối, nghe mọi điều khoản về canh gác và sửa mộ. Anh ít phát biểu. Tới phần cam kết của nhà Phú, anh mới ngẩng lên nhìn thẳng. Cái nhìn ấy làm Phú hiểu, giấy tờ chỉ là một nửa. Nửa còn lại nằm ở lòng tin của người cha mất con.
Người làng nói về nhà Phú bằng nhiều giọng khác nhau. Có người thương đứa bé bệnh lạ không thuốc nào chữa được. Có người sợ lây vía dữ nên tránh mặt. Có người chỉ tò mò, muốn biết điềm trăm ngày sẽ ứng vào đâu trước, vào người hay vào của. Lời đồn đi từ quán nước đầu làng tới chợ xã, từ chợ xã quay về từng bữa cơm. Trong một làng nhỏ, không có bí mật nào nằm yên được lâu, kể cả bí mật người ta cố giấu nhất.
Ở xã Bình Minh bên kia sông, bà Lài sống lặng lẽ trong căn nhà nhỏ gần bến. Bà thờ chồng bằng một bàn thờ đơn sơ, ảnh chụp đã ố vàng, bát hương luôn sạch. Hai mươi tám năm góa bụa, bà quen với việc người ta tránh nhắc chuyện chồng mình chết trôi. Bà không trách làng xóm. Bà chỉ giữ một câu hỏi không ai trả lời được. Chiếc nhẫn cưới của vợ chồng bà đã đi đâu trong buổi sáng vớt xác năm ấy.
Gió sông buổi sớm mang theo mùi bùn và mùi cá. Ngư dân Bình Minh qua lại bến cát Đồng Cát bằng thuyền nhỏ, chào nhau bằng những câu ngắn gọn. Hai xã nhìn nhau qua một khúc sông, chia nhau cùng một dòng nước. Món nợ của nhà Phú cũng nằm trên dòng nước ấy. Nó bắt đầu ở bến cát bên này, và người chờ nhận nó sống ở bến sông bên kia, cách nhau một chuyến đò mà xa nhau hai mươi tám năm.
Nhà thờ họ Trần nằm ở giữa làng, sân rộng, có cây đa già che mát một góc. Họp họ ở đó là việc trọng của làng, ai cũng ăn mặc chỉnh tề. Phú đã ngồi ở nhà thờ họ này qua bao lần giỗ chạp và bàn việc làng. Ông chưa từng nghĩ có ngày mình đứng giữa nhà thờ ấy để kể một tội cũ của chính mình, trước mặt tổ tiên và con cháu cùng họ.
Anh Tý giữ xe và trông bãi ở vựa cát, ngủ lại chòi tôn nhiều đêm liền. Anh kể có những đêm chó nhà quanh bến sủa dồn về phía đồi cát rồi im bặt cùng lúc. Anh không dám kể chuyện ấy ở nhà chủ, sợ thêm lo. Anh chỉ ghi nhớ và làm việc chăm hơn, như thể sự chăm chỉ của người làm công cũng góp một phần giữ cho cơ nghiệp này khỏi sụp trong những ngày sóng gió.
Người già trong làng hay nói đất có thổ công, sông có hà bá. Những câu nói ấy trẻ con nghe cho vui, người lớn nghe để giữ lệ. Ông Bảy là người ít nói về thần thánh nhất làng, mà lại là người giữ lệ nghiêm nhất. Ông nói lệ không phải để cúng bái rườm rà. Lệ là cách người xưa gói lại những bài học đắt giá, để con cháu khỏi phải trả học phí bằng chính mạng sống của mình lần nữa.
Nghĩa địa đầu làng nằm trên gò cát phía bắc, gió thổi quanh năm không dứt. Các nấm mộ cũ mới chen nhau, cỏ cát mọc lưa thưa giữa những lối đi mòn. Ban ngày, nghĩa địa yên tĩnh và sáng. Ban đêm, nó là nơi ít ai trong làng muốn đi ngang một mình. Từ ngày mộ Hoa bị đào, tổ canh mộ thành một việc của cả làng. Người ta thay phiên nhau thức, mang theo đèn, nước uống và sự im lặng nhiều hơn là vũ khí.
Những cuốn sổ trong truyện này nhiều hơn người ta tưởng. Sổ xe cát ở vựa. Sổ tay mất mát của Sen. Sổ theo dõi bệnh của Hiếu. Sổ bến sông cũ trong kho lưu trữ của xã. Sổ mua bán vàng ở Tam Kỳ. Mỗi cuốn sổ giữ một mảnh sự thật. Tách riêng ra, chúng chỉ là giấy. Ráp lại với nhau, chúng thành một con đường rõ ràng dẫn từ buổi sáng năm 1998 tới gầm phản của một đứa trẻ năm 2026.
Căn bếp nhà Phú về đêm trở thành nơi người lớn tránh đi một mình. Từ đêm phát hiện đứa bé cầm thịt sống, chị Nở luôn để một ngọn đèn nhỏ cháy tới sáng. Ánh đèn ấy không xua được gì. Nó chỉ giúp người dậy sớm nhóm bếp thấy rõ mặt người thân của mình, và thấy rõ không có đứa trẻ nào đang đứng trong bóng tối. Những ngọn đèn nhỏ như vậy xuất hiện dần khắp nhà, ở gian giữa, ở hành lang, ở cửa buồng của Bảo.
Vựa cát có một căn chòi tôn nhỏ làm chỗ ghi sổ và tránh nắng. Trong chòi treo lịch bloc, ấm nước chè và chiếc cân cũ. Hiếu ngồi trong chòi vào cuối mỗi buổi, cộng sổ bằng máy tính cầm tay, đối chiếu từng chuyến xe. Công việc lặp lại này giữ cho đầu óc anh tỉnh táo. Anh sợ nhất những lúc ngồi không, vì khi ấy hình ảnh em trai dưới gầm phản lại hiện về rõ nhất.
Ở làng quê, tin dữ đi nhanh hơn tin lành rất nhiều. Một tiếng ho lạ trong nhà giàu nhất làng cũng thành chuyện của cả chợ. Người nhà Phú học cách sống chung với những ánh nhìn. Họ đi chợ sớm hơn, về nhà nhanh hơn, ít ghé quán nước hơn. Sự thu mình ấy là một cái giá nữa của món nợ, một cái giá không ghi trong sổ sách nào, mà ai trong nhà cũng đang trả từng ngày.
Trong nhà Phú có một chiếc tủ gỗ đựng giấy tờ đất đai và sổ sách quan trọng. Sen giữ chìa khóa tủ, cất cùng chìa khóa tủ bếp. Giấy tờ trong tủ ghi rõ từng mảnh đất, từng khoản vay, từng lần mua bán. Tất cả đều sạch sẽ và hợp lệ trước pháp luật. Chỉ có nguồn gốc của số tiền đầu tiên là không nằm trong tủ ấy. Nó nằm trong trí nhớ của một người, và trong đôi mắt đỏ dưới gầm phản.
Câu chuyện của ngày hôm ấy dừng ở đó, để lại cho ngày mai một việc rõ ràng hơn và một nỗi lo cụ thể hơn.