CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 9: Đêm canh mộ đầu tiên
Đêm canh mộ đầu tiên, tổ canh gồm ông Bảy, Hiếu và hai người nhà họ Phạm. Họ nấp sau lùm cây cát ở phía tây nghĩa địa, tắt hết đèn, chỉ để lại ánh trăng…
Nội dung chương
Đêm canh mộ đầu tiên, tổ canh gồm ông Bảy, Hiếu và hai người nhà họ Phạm. Họ nấp sau lùm cây cát ở phía tây nghĩa địa, tắt hết đèn, chỉ để lại ánh trăng mỏng trên gò cát. Anh Dũng ngồi ngoài cùng, tay nắm chặt cán cuốc mà ông Bảy đã dặn chỉ để chống, không để đánh. Gió sông thổi lên lạnh buốt, cát bay vào mắt cay xè.
Gần nửa đêm, nó tới. Con chó trắng hiện ra từ phía đồi cát, trắng tới mức nổi bật trong đêm. Nó không đi như chó thường. Nó chỉ dùng hai chân trước, thân sau nhấc khỏi mặt đất một cách không tự nhiên, kéo lê trên cát thành một vệt dài. Nó đi thẳng tới mộ Hoa, không hề nhìn quanh. Tới đầu mộ, nó cúi xuống cào đất. Móng nó bới rất nhanh, đất mới tung sang hai bên, tiếng cào sột soạt vang rõ trong đêm yên.
Hiếu định đứng dậy lao ra. Ông Bảy giữ chặt vai anh, lắc đầu. Ông thì thầm, chưa rõ nợ thì chưa ra tay. Cứ để nó đào, người sống cần nhìn cho rõ nó đào cái gì và vì sao. Con chó cào một lúc rồi dừng lại, ngẩng đầu nghe ngóng. Từ đường làng vọng lên tiếng xe máy xa. Nó quay thân, lủi nhanh về phía gò cát rồi mất hút trong bóng tối.
Sáng hôm sau, tổ canh lấp lại mộ Hoa. Đất bị cào sâu hơn lần phát hiện đầu. Ông Bảy nói nhỏ với Hiếu, đây mới là lần đầu họ nhìn tận mắt. Nó sẽ còn quay lại. Và mỗi lần quay lại, nó sẽ mạnh hơn lần trước một phần.
Buổi sáng ở trạm y tế xã thường đông người chờ khám. Sen bế Bảo ngồi ở hàng ghế ngoài cùng, nhìn những người mẹ khác bế con tới khám những bệnh có tên rõ ràng. Bà bỗng thèm được nghe bác sĩ nói một cái tên bệnh cụ thể cho con mình, dù tên ấy nặng tới đâu. Một cái tên giúp người ta biết đường mà chữa. Còn bệnh của Bảo, càng khám càng chỉ thấy một khoảng trống, và khoảng trống ấy có hình một con chó trắng nằm dưới gầm phản.
Bàn thờ gia tiên nhà Phú đặt ở gian giữa, phía trên chiếc phản gỗ. Hương khói ngày rằm mùng một chưa bao giờ thiếu. Sen lau bàn thờ rất kỹ mỗi lần thắp hương, thay nước, thay hoa. Từ ngày con chó nằm dưới gầm phản phía dưới bàn thờ, bà thắp hương mà tay run. Bà khấn tổ tiên phù hộ cho đứa cháu nhỏ, và cũng khấn cho chồng mình đủ can đảm làm điều ông phải làm.
Ngày mưa hiếm hoi trong tháng tư làm cả làng mát đi một buổi. Mưa gõ trên mái tôn ở vựa cát, rửa sạch bụi trên lá tre, làm mặt đường cát cứng lại dễ đi hơn. Người nhà Phú nhìn mưa mà mong nó rửa trôi được phần nào những ngày u ám. Nhưng mưa tạnh, nắng lên, con chó vẫn nằm nguyên dưới gầm phản, và tờ lịch lại chuẩn bị sang một dòng mới. Không cơn mưa nào rửa được món nợ của người sống.
Phản gỗ lim ở gian giữa là vật cũ nhất trong nhà. Nó có từ thời ông nội của Phú còn sống, mặt phản bóng lên vì nhiều thế hệ ngồi lên, nằm lên, bày mâm cơm lên. Gầm phản thấp và tối, trẻ con trong nhà xưa nay vẫn chui vào chơi trốn tìm. Từ ngày con chó nằm vào đó, không đứa trẻ nào trong xóm dám bén mảng tới gần gian giữa nữa. Người lớn đi qua cũng bước nhẹ hơn, nói khẽ hơn, như sợ đánh thức một thứ đang ngủ mà thật ra chưa từng ngủ.
Thời tiết đổi dần theo hạn trăm ngày. Đầu tháng ba trời còn se lạnh về đêm. Sang tháng tư, nắng bắt đầu gắt vào buổi trưa. Tháng năm, hơi nóng hầm hập bốc lên từ mặt cát ở bến sông. Tới tháng sáu, gió Lào về, khô và rát, thổi cát bay mù trên những con đường làng. Người nhà Phú đi qua đủ bốn mùa nhỏ trong một trăm ngày ấy. Mỗi đợt gió đổi chiều lại nhắc họ rằng thời gian không đứng về phía người chần chừ.
Mai là người ghi lịch, cũng là người trong nhà khóc nhiều nhất. Cô dạy trẻ mầm non cả ngày bằng giọng dịu dàng, tối về ngồi nhìn em trai bệnh mà không làm được gì. Cô ghi từng ngày lên lịch như một cách góp phần. Nếu cả nhà này phải đi hết một trăm ngày, cô muốn ít nhất quãng đường ấy được ghi lại đầy đủ, để sau này không ai phải tranh cãi nó đã bắt đầu và kết thúc ra sao.
Những lần ra nghĩa địa thắp hương sau này, Sen luôn thắp thêm một nén cho mộ Hoa. Bà đứng trước nấm mộ của cô gái mười chín tuổi rất lâu. Cô gái ấy không quen biết nhà bà, không nợ nần gì nhà bà. Mộ của cô bị đào lên đêm này qua đêm khác chỉ vì cô chết đuối cùng một dòng sông và được chôn đúng lúc món nợ cũ cần một chỗ neo. Ý nghĩ ấy làm Sen thấy nhà mình nợ nhà họ Phạm nhiều hơn một lời xin lỗi.
Tiếng loa truyền thanh của xã vang lên mỗi buổi chiều, đọc tin thời tiết và lịch cắt điện. Người nhà Phú nghe loa như mọi nhà khác. Có hôm loa nhắc bà con đề phòng dịch bệnh trên gia súc, cả nhà nhìn nhau không nói. Con chó trong nhà họ không thuộc loại gia súc nào trong danh sách của xã. Nó thuộc về một sổ sách khác, thứ sổ sách mà loa truyền thanh không bao giờ đọc tới.
Bảo có một hộp bút màu đã gãy mất mấy cây. Trước khi bệnh, nó hay nằm sấp trên phản vẽ nhà, vẽ sông, vẽ một con chó bốn chân đứng cạnh cổng. Những bức vẽ trẻ con ấy Sen vẫn giữ trong tủ. Bà không dám mang ra xem lại trong những ngày này. Bà sợ nhìn thấy con chó bốn chân vô tư trong tranh của con, rồi quay sang nhìn khoảng tối dưới gầm phản của hiện tại.
Làng Đồng Cát những ngày này thức dậy rất sớm. Tiếng gà gáy từ các ngõ còn tối vọng qua những mái ngói thấp. Khói bếp lên sớm, quyện với hơi sương mỏng trên mặt ruộng hẹp sau làng. Người đi làm đồng đội nón lá, gánh cuốc qua con đường cát dẫn ra phía bến sông. Cát lún dưới dép, để lại từng vệt chân nông rồi gió thổi qua lại lấp dần. Mọi việc trong làng vẫn trôi theo nếp cũ. Chỉ có người nhà Phú là thấy mỗi buổi sáng bây giờ dài hơn trước, vì ai cũng phải đi qua gian giữa và liếc xuống gầm phản một lần.
Trưởng thôn Thành là người giữ nhịp cho cả làng trong những ngày xôn xao. Ông tới nhà Phú nhiều lần, khi thì hòa giải với nhà họ Phạm, khi thì dặn dò chuyện canh mộ, khi thì chỉ ngồi uống chén trà để sự có mặt của thôn làm dịu không khí. Ông làm việc bằng giấy tờ, biên bản và lời nói có chừng mực. Trong một vụ việc mà phần ma quái không ghi vào biên bản được, phần người phải được ghi cho thật rõ ràng.
Đêm ở làng Đồng Cát tối hơn đêm ở phố rất nhiều. Không có đèn đường liên tục, chỉ có ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ các nhà. Tiếng chó nhà sủa xa, tiếng ếch nhái ở ruộng sau làng, tiếng gió qua rặng tre. Trong cái tối ấy, một đôi mắt đỏ dưới gầm phản trở thành thứ ánh sáng không ai muốn nhìn mà không ai tránh được. Nó ở ngay giữa nhà, giữa gian thờ cúng và sinh hoạt, như một món nợ đặt giữa mâm cơm.
Trẻ con trong làng bị người lớn dặn không được tới gần nhà Phú vào buổi tối. Chúng nghe lời, mà vẫn tò mò đứng từ xa nhìn vào sân mỗi khi đi ngang. Câu chuyện chó ba chân mắt đỏ thành chuyện kể thì thầm ở trường học. Người lớn không thích điều đó, nhưng cũng không cấm hết được. Một làng có chuyện lạ thì trẻ con là nơi chuyện ấy sống lâu nhất, lâu hơn cả tờ lịch và những cuốn sổ của người lớn.
Đám giỗ trong làng là dịp họ hàng tụ họp đông đủ nhất. Năm nay nhà Phú hoãn một đám giỗ nhỏ, nói là trong nhà có người bệnh. Họ hàng xa nghe vậy cũng thông cảm, gửi lễ tới rồi về. Sen đứng ở cổng tiễn khách, nghe tiếng cười nói xa dần mà thấy nhà mình như bị một lớp kính vô hình ngăn cách với cả làng. Lớp kính ấy chỉ vỡ được khi sự thật được nói ra hết.
Mỗi lần ra nghĩa địa, tổ canh đều đi qua mộ của những người làng đã khuất lâu năm. Những cái tên trên bia đá mờ dần theo mưa nắng. Ông Bảy đi chậm lại ở một vài nấm mộ quen, như chào người cũ. Ông nói người chết ở làng này phần lớn yên nghỉ. Chỉ những ai còn nợ chưa rõ, hoặc bị người sống giữ lại một thứ không thuộc về mình, mới không yên được. Ông nói câu ấy nhẹ nhàng, mà Hiếu nghe như nói thẳng vào nhà mình.
Củi bếp nhà Phú chất thành đống gọn sau nhà. Chị Nở chẻ củi vào buổi chiều, tiếng rìu đều đều vang trong sân. Âm thanh đời thường ấy giúp căn nhà giữ được nhịp sống. Dù trong gian giữa có chuyện gì, bếp vẫn phải đỏ lửa, cơm vẫn phải chín, nước vẫn phải sôi. Người quê chống lại tai ương bằng cách giữ cho đời thường không được phép gãy, vì nó mà gãy thì cả nhà gãy theo.
Việc theo dõi bệnh của Bảo dần thành một nghi thức buồn trong nhà. Sau mỗi bữa ăn, Sen ghi lại con ăn được mấy muỗng. Sau mỗi đêm, Hiếu ghi lại con ngủ được mấy giờ, có gầm gừ hay không. Những dòng ghi ấy không chữa được bệnh. Chúng chỉ giúp người lớn thấy rõ sự thật đang đổi chiều theo hướng nào, để không ai tự ru ngủ mình bằng hy vọng suông. Sự thật, dù xấu, vẫn là thứ duy nhất còn lần theo được.
Phú có thói quen của người làm ăn lâu năm là tính mọi chuyện bằng con số. Ông tính số chuyến cát, số công phu, số tiền lãi từng tháng. Nhưng có những thứ trong một trăm ngày này không tính bằng số được. Nỗi sợ của vợ ông không tính được. Cân nặng mất đi của con ông tính được mà không chữa được. Và món nợ năm 1998 của chính ông, tới giờ ông mới hiểu, là thứ duy nhất càng để lâu càng đắt.
Trời sáng dần trên mái ngói, và một ngày mới của hạn trăm ngày lại bắt đầu bằng những việc rất thường.