CỌP BA CHÂN Ở NÚI BÀ ĐEN - Chương 16: Gò Đá Trong Ảnh Cũ

Ngày 04/11/2026, Tuấn, Bảo và Hà quay lại phòng lưu trữ xã để xem ảnh tư liệu cũ về thung lũng mà chị Ngọc đã chuẩn bị. Chị Ngọc lấy từ tủ sắt một phong…

Nội dung chương

Ngày 04/11/2026, Tuấn, Bảo và Hà quay lại phòng lưu trữ xã để xem ảnh tư liệu cũ về thung lũng mà chị Ngọc đã chuẩn bị. Chị Ngọc lấy từ tủ sắt một phong bì ảnh đen trắng và vài tấm ảnh màu đã cũ, trải ra bàn theo thứ tự thời gian. Chị nói đây là ảnh do các đoàn khảo sát và người đi rừng chụp lại gò đá cạnh suối cạn trong thung lũng Ma Thiên Lãnh qua nhiều đợt khác nhau. Xã giữ lại để làm tư liệu địa hình, không phải ảnh tuyên truyền nên rất ít người xem.

Tấm ảnh cũ nhất chụp gò đá từ phía bờ suối cho thấy gò khi đó thấp hơn hẳn so với ảnh người đi trước gửi cho Tuấn. Điều làm cả nhóm chú ý là ở mép gò, phía sát suối cạn, có một phiến đá dựng mờ phủ đầy rêu, chỉ lộ một phần nhỏ trên mặt đất. Trong ảnh mới hơn, gò cao hơn, lớp đất đá bồi thêm đã che gần hết phiến đá đó, chỉ còn một gờ mờ khó nhận ra nếu không đặt hai tấm ảnh cạnh nhau. Chị Ngọc nói xã không có ghi chú nào về phiến đá này, trong hồ sơ nó chỉ là một chi tiết nền của ảnh địa hình.

Hà là người hỏi câu mà cả nhóm đều nghĩ: vì sao không ai trong xã còn nhắc tới phiến đá đó. Chị Ngọc đáp dân quanh thung lũng ít vào sâu, người biết gò đá thì chỉ quan tâm nó là nền cao để tránh nước. Còn phiến đá ở mép thì nhỏ và bị rêu che, qua vài chục năm đất bồi thêm nữa nên gần như biến mất khỏi trí nhớ của mọi người. Không ai trong phòng hôm đó nhận ra phiến đá là gì, và Tuấn cũng chỉ ghi vào sổ đúng những gì mắt thấy: gò từng thấp hơn nay, ở mép gò từng có một phiến đá dựng mờ phủ rêu.

Bảo chụp lại các tấm ảnh bằng máy của nhóm sau khi được chị Ngọc đồng ý, ghi rõ nguồn và ngày chụp của từng tấm vào sổ hậu cần. Tuấn đối chiếu ảnh cũ với ảnh mới một lần nữa và ghi thêm một nhận xét thận trọng: gò đá thay đổi chiều cao theo thời gian vì đất đá bồi tự nhiên sau các mùa mưa. Điều này khớp với việc lớp đất mặt của gò trông mới hơn đất quanh suối. Nhận xét đó dừng ở mức địa hình, không ai trong nhóm đi xa hơn, vì không có bất cứ tài liệu nào trong phòng lưu trữ nói thêm về gò đá.

Ra về, Tuấn giữ trong đầu hình ảnh phiến đá dựng mờ ở mép gò như một chi tiết chưa có lời giải, xếp nó vào cùng ngăn với những việc chưa rõ khác của chuyến đi. Chiều hôm đó nhóm chuẩn bị cho đêm cắm trại đầu tiên ở rìa rừng ngoài thung lũng, với ông Sáu ở lán bên. Tuấn kiểm tra lại lều và bộ đàm, Hà chia ca gác, và không ai nhắc lại phiến đá trong ảnh nữa, vì đêm cắm trại trước mắt cần sự tập trung hơn một chi tiết mờ trong tấm ảnh mấy chục năm tuổi.

Chị Ngọc kê thêm một chiếc đèn bàn có chao sắt, hắt ánh sáng trắng xuống mặt bàn để cả nhóm nhìn rõ từng vệt rêu trên phiến đá trong ảnh. Dưới ánh đèn gắt, tấm ảnh đen trắng hiện lên từng mảng xám đậm nhạt khác nhau, gò đá trông như một chiếc lưng thú khổng lồ nằm im bên bờ suối cạn. Bảo lấy thước kẻ trong ba lô ra đặt cạnh ảnh, ước lượng chiều cao của gò theo bóng đổ của một cây khô đứng ở mép suối.

- Theo bóng cây này thì hồi đó gò thấp hơn bây giờ ít nhất nửa mét - Bảo nói. - Đất bồi kiểu gì mà nhanh dữ vậy chị.

Chị Ngọc giải thích rằng thung lũng hứng toàn bộ nước mưa từ mấy sườn dốc xung quanh dồn xuống mỗi mùa mưa lớn. Nước rút đi để lại phù sa, đá nhỏ và cành khô chồng lên nhau ở những chỗ trũng, năm này qua năm khác làm mặt đất cao dần lên trông thấy. Gò đá nằm ngay chỗ dòng chảy phải quẹo gấp nên vật liệu bồi lắng đọng ở đó nhiều hơn hẳn những đoạn suối thẳng.

Hà ghé sát vào tấm ảnh màu chụp muộn hơn, chỉ tay vào một vệt sáng nhỏ ở mép gò và hỏi có phải phiến đá vẫn còn lộ ra ở thời điểm chụp tấm này hay không. Chị Ngọc đeo kính lên, nhìn kỹ hồi lâu rồi gật đầu rất chậm, nói vệt sáng ấy đúng là phần đỉnh của phiến đá, lúc đó còn nhô lên mặt đất chừng một gang tay. Tới tấm ảnh mới nhất do người đi trước gửi cho Tuấn, phiến đá đã biến mất hoàn toàn khỏi khung hình, chỉ còn mặt gò phẳng lì phủ cỏ thấp.

Tuấn lật đi lật lại ba tấm ảnh theo thứ tự thời gian như lật một cuốn phim ngắn về sự biến mất của một vật thể. Anh hỏi chị Ngọc liệu có đoàn khảo sát nào từng đào thử quanh phiến đá để tìm hiểu hay chưa. Chị đáp là chưa từng, vì phiến đá không nằm trong bất cứ danh mục di tích hay địa điểm cần bảo vệ nào của xã, người ta chỉ coi nó là một tảng đá tự nhiên vô tình đứng thẳng mà thôi.

- Đá tự nhiên đứng thẳng ngay mép một gò đất thì cũng lạ - Hà lẩm bẩm. - Thường đá ở suối toàn nằm ngang theo dòng nước cuốn.

Chị Ngọc nghe câu ấy thì mỉm cười, bảo câu hỏi này ngày xưa cũng có một thầy giáo trong xã từng đặt ra khi xem ảnh. Ông thầy ấy sau đó chuyển công tác đi nơi khác, câu hỏi của ông cũng theo ông rời khỏi xã, không ai buồn nhắc lại suốt mấy chục năm qua. Chị nói xã nghèo, hồ sơ nhiều, nhân lực ít, những chi tiết không rõ ràng như thế rất dễ bị bỏ quên giữa chồng giấy tờ cấp bách hơn.

Bảo chụp lại từng tấm ảnh ở cự ly gần, cẩn thận tránh để ánh đèn phản chiếu làm lóa mất vệt rêu trên phiến đá. Anh ghi chú dưới mỗi ảnh chụp lại tên người chụp gốc, năm chụp ước tính và vị trí tủ hồ sơ nơi ảnh được lấy ra. Tuấn nhìn cách làm việc tỉ mỉ ấy mà thầm cảm ơn Bảo, vì nếu sau này nhóm cần đối chiếu lại, những ghi chú tưởng khô khan kia sẽ là thứ duy nhất giúp họ không lạc giữa mớ tư liệu cũ kỹ này.

Khi cả nhóm đứng dậy ra về, chị Ngọc tiễn ra tận cửa phòng lưu trữ và dặn thêm rằng ảnh tư liệu gốc không được mang ra khỏi xã, nhóm muốn xem lại lúc nào cứ ghé trong giờ hành chính. Tuấn ôm xấp ảnh chụp lại trong ba lô, lòng vẫn vương vấn hình ảnh phiến đá nhỏ dần qua từng khung hình như một ngọn nến đang lụi. Anh không hiểu vì sao một chi tiết mơ hồ như vậy lại bám riết lấy tâm trí mình, trong khi chuyến đi còn bao nhiêu việc thực tế khác đang chờ.

Trên đường về, Hà đi giữa Tuấn và Bảo, bất chợt hỏi lại câu hỏi ban sáng của chính cô, rằng vì sao không còn ai trong xã nhắc tới phiến đá đó nữa. Lần này không ai trả lời được, cả ba chỉ im lặng đi tiếp dưới bóng cây ven đường, để câu hỏi lơ lửng giữa họ như một hạt bụi nhỏ chưa tìm được chỗ đáp xuống.

Trên đường từ phòng lưu trữ ra cổng ủy ban, Bảo ghé vào quán nước nhỏ đối diện để mua ba ly nước mía cho cả nhóm giải khát. Người bán hàng là một bà cụ tóc bạc trắng, tay quay máy ép mía thoăn thoắt, miệng hỏi han nhóm từ đâu tới mà ngày nào cũng thấy ra vào ủy ban xã đều đặn như cán bộ mới về công tác. Hà cười đáp rằng nhóm chỉ ở lại ít ngày để quay phim về núi, quay xong là về xuôi ngay, không dám ở lâu làm phiền bà con trong xã.

Bà cụ nghe tới hai chữ quay phim thì chậm tay lại, bảo ngày xưa cũng có một đoàn người mang máy móc lỉnh kỉnh vào thung lũng chụp ảnh gò đá, ở lại xã gần một tuần lễ. Bà không nhớ rõ năm nào, chỉ nhớ đoàn ấy ra về sớm hơn dự định và từ đó không thấy quay lại lần thứ hai. Tuấn nghe vậy thì hỏi thêm vài câu, nhưng bà cụ chỉ lắc đầu nói chuyện cũ quá rồi, người già ở xóm này nhớ được có vậy thôi, muốn biết rõ thì cứ hỏi chị Ngọc ở phòng lưu trữ là chắc nhất.

Cả ba ngồi uống nước mía dưới tán cây trứng cá rợp bóng trước cổng ủy ban, nhìn người dân qua lại làm việc buổi trưa với vẻ thong thả quen thuộc của vùng chân núi. Bảo lật cuốn sổ hậu cần ra, ghi thêm một mục mới vào danh sách việc cần làm, rằng phải sao lưu toàn bộ ảnh tư liệu của xã vào hai ổ cứng khác nhau ngay khi về tới nhà trọ. Anh bảo tư liệu quý như vậy mà chỉ giữ một bản thì lỡ mất là mất hẳn, giống như chuyện hồ sơ thất lạc mà chị Ngọc vừa kể ban sáng.

Tuấn gật đầu tán thành, trong đầu vẫn chưa dứt được hình ảnh phiến đá dựng đứng nhỏ dần qua từng tấm ảnh theo năm tháng. Anh nói với hai người bạn rằng chiều nay khi chuẩn bị đồ cho đêm cắm trại ở rìa rừng, anh muốn dành một khoảng đất trống cạnh lều để đặt máy quay hướng về phía thung lũng suốt đêm. Hà nhắc anh phải xin ý kiến ông Sáu trước khi quyết định vị trí đặt máy, vì ông là người hiểu rõ hướng gió và hướng sương xuống ở khu vực bìa rừng hơn bất cứ ai trong nhóm.

Uống xong ly nước mía cuối cùng, ba người đứng dậy phủi bụi quần áo rồi đi bộ về nhà trọ dưới cái nắng hanh khô của buổi trưa vùng núi. Bóng của họ đổ dài trên mặt đường đất đỏ, đi ngang qua những hàng rào dâm bụt đang nở hoa rực rỡ hai bên đường làng.

Đi được một quãng, Bảo bỗng quay sang hỏi hai người còn lại: - Nếu phiến đá ấy vẫn còn nằm ở mép gò, tối nay dựng lều ở rìa rừng mình có nhìn thấy nó từ xa không.

Chương khác

Xem thêm