CỌP BA CHÂN Ở NÚI BÀ ĐEN - Chương 23: Vôi Bột Và Ớt Chỉ Thiên
Ngày 08/11/2026, ông Sáu trộn một mẻ tro mới ngay tại sân nhà trước mặt Tuấn, Hà và Đức. Ông trải một tấm bạt sạch, đặt lên đó ba phần nguyên liệu riêng…
Nội dung chương
Ngày 08/11/2026, ông Sáu trộn một mẻ tro mới ngay tại sân nhà trước mặt Tuấn, Hà và Đức. Ông trải một tấm bạt sạch, đặt lên đó ba phần nguyên liệu riêng biệt: tro xương cọp chết già mịn màu xám tro đựng trong hũ sành, ớt chỉ thiên đã phơi khô và giã nhỏ trong cối đá, và vôi bột trắng mịn trong túi vải. Ông làm chậm, từng bước một, để ba người trẻ nhìn rõ tỉ lệ và cách trộn, thỉnh thoảng dừng lại hỏi Đức nhắc lại bước vừa làm.
Trong lúc trộn, ông Sáu nói rõ giới hạn của tro, và yêu cầu Hà ghi nguyên văn vào sổ. Tro này là để đánh lạc hướng thứ giả giọng trong đêm sương và giữ một ranh giới rõ ràng quanh lán, để người trong lán biết đâu là vòng an toàn của mình. Tro không phải vũ khí, không giết được cọp, không làm bị thương được bất cứ thứ gì, và càng không phải phép phong ấn hay bùa chú trấn áp như trong chuyện kể ngoài chợ. Ai coi bị tro là bùa hộ mạng rồi chủ quan bước ra khỏi vòng người thì người đó tự làm hại mình trước tiên.
Hà ghi công thức đầy đủ vào sổ y tế dã ngoại của nhóm, vì sổ của cô là sổ luôn nằm trong lều cùng túi y tế. Cô ghi cả cách bảo quản: bị tro phải khô, buộc kín miệng, để xa lửa bếp, và khi rải vòng phải đi một vòng khép kín, mắt nhìn xuống chân, rải đều tay, về đúng điểm bắt đầu mới coi là xong. Đức được ông Sáu cho tự tay trộn một phần nhỏ dưới sự giám sát, để đêm cuối nếu cần rải lại vòng tro thì trong nhóm có thêm một người làm đúng.
Ông Sáu cũng dặn cách nhận biết tro còn tốt: mùi ớt chỉ thiên phải hăng rõ, vôi phải khô và tơi, tro xương phải mịn và không vón cục ẩm. Mẻ tro mới được chia làm hai bị, một bị ông mang theo người khi đi tuần, một bị dự phòng giao cho nhóm giữ trong lều vào đêm cuối. Tuấn nhìn hai bị tro giống hệt nhau đặt cạnh nhau trên bạt và lần đầu tiên coi chúng là một phần trang bị nghiêm túc của chuyến đi. Ngang hàng với bộ đàm và túi y tế, chứ không còn là một mẹo giữ vững dạ như anh từng nghĩ.
Chiều hôm đó nhóm về nhà trọ sớm để nghỉ, vì lịch những ngày tới sẽ dày dần về phía đêm cuối. Tuấn tổng hợp vào sổ nhóm một trang riêng về tro: công thức, giới hạn, cách rải vòng, cách bảo quản và hai bị tro đang ở đâu, ai giữ. Anh viết thêm một dòng tự nhắc ở cuối trang: tro giữ ranh giới và đánh lạc hướng, người giữ người vẫn là quy tắc không đáp lời và vòng người trong lều, không được đảo ngược thứ tự này.
Buổi học bắt đầu trước khi nắng lên cao. Ông Sáu đã quét sân từ sớm, dọn sạch lá rụng quanh khu vực trải bạt để bụi đất không lẫn vào mẻ tro mới. Ông bắt ba người trẻ rửa tay bằng nước mưa trong thau nhôm đặt cạnh bể. Ông nói tay ướt mồ hôi sẽ làm vôi vón và làm ớt bám không đều. Hà rửa xong thì xắn tay áo lên quá khuỷu, Đức thì hít một hơi dài như người sắp làm một việc cần sự khéo léo hơn sức lực.
Hũ sành đựng tro xương được bà Mận mang từ gian trong ra, hai tay bưng sát người. Bà đặt hũ xuống bạt nhẹ nhàng, rồi lùi ra đứng ở hiên chứ không ngồi xem cùng. Bà nói việc này là việc của thợ săn cựu trào, bà chỉ giữ hũ và giữ nhà, còn cách trộn phải do chính ông Sáu truyền lại. Tuấn nhìn dáng bà bưng hũ thì hiểu thứ bột xám trong đó không phải vật tầm thường trong căn nhà này. Nó được cất ở nơi khô nhất, cao nhất của gian trong, xa tầm tay trẻ con trong xóm mỗi khi chúng chạy qua chơi.
Ông Sáu mở nắp hũ bằng một miếng vải khô. Ông lấy muỗng gỗ múc một ít tro ra lòng bàn tay, đưa lên gần mắt cả ba người. Tro mịn tới mức không nhìn thấy hạt riêng lẻ, chỉ thấy một lớp bụi xám bám đều vào các đường chỉ tay của ông. Ông bảo tro xương cọp chết già phải qua lửa nhiều lần mới được như vậy. Xương cọp săn được hay cọp chết non đều không dùng. Chỉ xương của con cọp chết vì tuổi già trong rừng mới giữ được mùi mà thứ trong thung lũng còn nhận ra và còn kiêng.
Tới phần ớt, Đức được giao việc giã. Cối đá nặng, chày gỗ mòn bóng ở đầu. Những quả ớt chỉ thiên khô nhỏ xíu, đỏ sậm, chạm vào đã thấy hơi cay bốc lên từ lớp vỏ mỏng. Đức giã được vài nhịp thì cay xộc lên mũi, mắt cay xè, nước mắt chảy ra làm cậu phải quay mặt đi hắt hơi liên tục. Cả sân bật cười. Ông Sáu không cười. Ông bảo cay như vậy là ớt còn tốt, và dặn khi giã phải đứng ngược gió, một tay che miệng cối để bột ớt không bay vào mắt người bên cạnh.
Hà đeo găng tay y tế trong túi đồ của cô rồi tiếp tay giã phần ớt còn lại. Cô làm chậm và đều hơn Đức, bột ớt dần mịn ra, màu đỏ tươi hơn khi lẫn với hơi ẩm trong không khí buổi sáng. Ông Sáu gật đầu, bảo phần việc nào cũng vậy, người nóng vội làm trước để lấy kinh nghiệm, người bình tĩnh làm sau để giữ chuẩn. Tuấn đứng ngoài nhìn hai người bạn, tay cầm sẵn chiếc khăn sạch để ai cần thì đưa. Anh nhận ra buổi học này dạy nhóm nhiều hơn một công thức. Nó dạy cách chia việc theo đúng tính người.
Vôi bột được rây qua một miếng vải thưa trước khi trộn. Ông Sáu làm mẫu một lần, tay lắc nhẹ cho vôi rơi xuống thành lớp mỏng như sương trên mặt bạt. Ông nói vôi phải khô rang. Vôi hút ẩm để lâu ngày sẽ chết, trộn vào chỉ làm nặng bị tro mà không giữ được ranh giới gì hết. Ông lấy một nhúm vôi ẩm ở đáy túi vải làm ví dụ xấu, bóp nhẹ cho cả ba xem cục vôi vón lại trong tay, rồi bỏ riêng ra góc bạt không dùng.
Khi trộn cả ba phần lại với nhau, ông Sáu dùng một thanh tre bản mỏng, đảo từ ngoài vào trong theo một chiều duy nhất. Ông không cho Đức đảo ngược chiều vì như vậy phần ớt nhẹ sẽ dồn lên mặt và phần tro nặng chìm xuống đáy. Trộn xong, ông lấy một ít lên đầu ngón tay, đưa cho từng người ngửi thử ở khoảng cách một gang tay. Mùi hăng bốc lên rõ ràng, cay mà không gắt thành một mùi duy nhất. Tuấn ngửi xong thì gật đầu. Anh nhớ mùi này. Nó giống hệt mùi bốc lên từ bị tro trong nhà ông Sáu hôm nhóm được xem lần đầu, chỉ khác là hôm nay nó tươi và mạnh hơn.
Ông Sáu lấy một nắm tro mới rải thử lên nền đất cạnh bạt thành một đoạn cong ngắn. Ông chỉ cho ba người thấy vệt tro nằm rõ trên đất đỏ như thế nào, và khoảng cách tay rải xuống mặt đất phải giữ thấp ra sao để gió không cuốn tro đi mất. Đức làm thử một đoạn. Đoạn đầu tay cậu run, tro rơi thành từng cụm dày mỏng không đều. Ông bắt cậu quét đi làm lại. Lần thứ hai vệt tro đều hơn hẳn. Ông bảo đêm cuối không ai được làm ẩu như lần đầu của Đức, vì trong sương và trong bóng tối sẽ không có lần thứ hai để sửa.
Trong lúc chờ tro nghỉ trước khi chia bị, bà Mận mang ra sân ấm trà và mấy củ sắn luộc. Câu chuyện rẽ sang chuyện cũ rất tự nhiên. Ông Sáu kể một đoạn ngắn về người thợ săn đã dạy lại lệ trộn tro cho ông khi ông còn trẻ. Người đó dặn ông rằng bị tro chỉ truyền cho người biết sợ rừng. Ai coi nó là bùa thắng mọi thứ thì không được trao, vì người đó sẽ chết vì chính sự tự tin của mình trước khi rừng kịp làm gì. Tuấn nghe câu đó thì nhìn xuống hai tay mình. Anh hiểu vì sao ông Sáu bắt nhóm học từ cách rửa tay.
Chia bị là phần cuối của buổi học. Ông Sáu tự tay đong phần tro cho bị đi tuần của ông, còn Hà đong phần cho bị dự phòng của nhóm dưới mắt ông. Hai bị vải được buộc miệng bằng dây gai, thắt nút hai lần, đầu dây dư cắt ngắn để khỏi vướng khi đeo. Ông cân hai bị trên tay, gật đầu vì trọng lượng gần bằng nhau. Rồi ông dặn bị dự phòng phải nằm trong lều cùng túi y tế, không để ở ba lô ngoài hiên, và người giữ nó trong đêm cuối là Hà vì cô là người ít bị gọi tên nhất trong nhóm cho tới lúc này.
Đức còn được ông Sáu cho làm lại động tác buộc miệng bị một lần nữa bằng tay không, mắt nhìn thẳng chứ không cúi sát. Ông nói trong đêm tối tay phải thuộc việc trước mắt. Cậu thắt nút lần đầu hơi lệch, phải tháo ra làm lại, mồ hôi rịn trên trán dù trời chưa nắng gắt. Tuấn đứng bên cạnh không chen tay vào giúp. Anh hiểu ông Sáu đang cố ý để Đức tự vượt qua đoạn lóng ngóng đó ngay tại sân nhà, nơi sai sót chưa phải trả giá bằng bất cứ điều gì ngoài vài phút chậm trễ và một lời nhắc nhở bình thản từ người thợ săn già.
Trước khi ba người ra về, Hà mở cuốn sổ y tế dã ngoại ngay tại sân, ngồi xuống bậc thềm và viết lại toàn bộ buổi học bằng nét chữ nhỏ, đều và rất dễ đọc. Cô viết tên ba thành phần, thứ tự trộn, cách thử mùi, cách rải và cả dòng giới hạn mà ông Sáu bắt cô thuộc lòng. Viết xong, cô đọc lại một lượt cho ông nghe. Ông chỉ sửa một chữ duy nhất, rồi gật đầu. Hà gấp sổ, cho vào túi y tế và kéo khóa lại, cái túi mà đêm cuối sẽ nằm cạnh chỗ ngủ của cô trong lều.