MA ĐÈ TRƯỚC GƯƠNG CỔ PHÒNG TRỌ - Chương 24: Lớp Ván Khác Màu
Trong lúc chờ, Bảo không ngồi yên. Cậu không đụng vào tủ. Lời hứa với bà Tư Lành còn nguyên đó, và cậu là người giữ lời, nhất là khi bà đã chịu khó nhắn…
Nội dung chương
Trong lúc chờ, Bảo không ngồi yên.
Cậu không đụng vào tủ. Lời hứa với bà Tư Lành còn nguyên đó, và cậu là người giữ lời, nhất là khi bà đã chịu khó nhắn tin hỏi gia đình chủ nhà giúp cậu. Nhưng nhìn thì không ai cấm. Nhìn kỹ một món đồ trong chính căn phòng mình thuê, giữa ban ngày ban mặt, là việc cậu đã làm từ tháng trước và sẽ còn làm nữa, cho tới khi nào đôi mắt cậu chịu thôi đặt câu hỏi.
Trưa mười hai tháng mười, nắng lên hiếm hoi sau nhiều ngày âm u. Ánh sáng từ ô cửa nhỏ trên cao đổ xuống phòng áp mái thành một vệt xiên, bụi bay lơ lửng trong vệt sáng ấy. Và chiếc tủ gỗ ở cuối giường hiện ra rõ ràng hơn mọi ngày, từng vết xước, từng mảng gỗ sẫm màu vì ẩm, từng đường vân đã mòn theo năm tháng.
Bảo kéo ghế ngồi đối diện tủ, cách chừng một sải tay. Cậu ngồi rất yên. Cách xem này là cậu học được từ bác Thịnh: muốn xem một món đồ cổ, trước hết cứ ngồi nhìn tổng thể thật lâu. Đừng vội sờ mó, vì con mắt khi đã quen với toàn cảnh sẽ tự nhận ra chỗ nào không thuộc về toàn cảnh ấy.
Mặt gương ố vàng chiếm phần lớn tầm nhìn. Lớp thủy ngân phía sau mặt kính đã bong tróc từng mảng loang lổ, chỗ còn chỗ mất, tạo thành những đám mây đục không hình thù rõ rệt trên bề mặt từng một thời soi rõ mặt người. Ở góc dưới bên trái, có một mảng bong lớn hơn hẳn các mảng khác, rộng chừng bàn tay, nơi lớp tráng đã rời ra gần như hoàn toàn. Để lộ phía sau một vùng tối mà ngày thường, trong ánh sáng yếu của phòng áp mái, cậu chưa từng nhìn thấu.
Hôm nay nắng mạnh. Vệt sáng xiên đúng vào góc gương ấy.
Bảo nheo mắt. Rồi cậu nghiêng đầu, đổi góc nhìn một chút, như cách bác Thịnh vẫn nghiêng một món đồ dưới đèn để xem men. Và cậu thấy nó.
Phía sau mảng thủy ngân đã bong, sát mặt kính, là lớp ván lót của tấm gương. Điều khiến cậu ngồi thẳng dậy không phải là lớp ván ấy có ở đó, vì gương nào chẳng có ván lót giữ phía sau. Điều khiến cậu chú ý là màu gỗ của tấm ván hiện ra qua mảng bong: nó khác hẳn.
Gỗ của chiếc tủ quanh khung gương là gỗ sẫm, nâu đậm, gần như ngả đen ở những chỗ ẩm lâu năm. Gỗ của thân tủ hai bên cũng vậy, đồng màu, đồng vân, đúng kiểu một món đồ được đóng cùng một đợt, cùng một loại gỗ, rồi cùng già đi theo năm tháng trong cùng một căn phòng.
Còn tấm ván lót phía sau gương, qua mảng bong ở góc dưới, lại có màu nâu nhạt hơn hẳn. Vàng hơn. Mới hơn, nếu có thể dùng chữ mới cho một thứ cũng đã cũ mấy chục năm. Nó giống như một tấm ván được lấy từ nơi khác tới, hoặc được thay vào sau, khi phần còn lại của chiếc tủ đã sẫm màu từ lâu rồi.
Bảo đứng dậy, bước lại gần hơn. Cậu vẫn không chạm tay vào. Cậu chỉ cúi xuống, đưa mắt sát vào mảng bong, giữ một khoảng cách vừa đủ để hơi thở không làm mờ mặt kính, và nhìn thật kỹ từng thớ gỗ hiện ra phía sau lớp thủy ngân đã rời.
Đúng là khác màu. Không phải do ánh sáng đánh lừa. Cậu đổi vị trí đứng, nhìn từ phía bên kia, rồi quay lại chỗ nắng xiên: ở góc nhìn nào. Tấm ván ấy cũng giữ nguyên sắc nâu nhạt lạc lõng của nó giữa một tổng thể nâu sẫm đồng đều, như một miếng vá trên chiếc áo cũ mà người vá đã không tìm được đúng màu vải.
Cậu nhớ lại buổi trưa ngày hai mươi hai tháng chín. Hôm ấy cậu cũng đứng ngắm kỹ chiếc tủ này, gõ nhẹ lên mặt tủ nghe tiếng gỗ đặc, và để ý bốn con ốc ở khung gương có dấu vết như từng được vặn ra rồi vặn lại từ rất lâu. Hôm ấy chi tiết con ốc chỉ làm cậu hơi ngờ ngợ rồi thôi, vì một món đồ mấy chục năm tuổi thì việc khung gương từng được tháo ra sửa chữa cũng không có gì lạ.
Nhưng hôm nay, hai chi tiết đứng cạnh nhau bỗng khớp vào nhau một cách lặng lẽ mà chắc chắn: ốc khung từng bị vặn, và ván lót sau gương khác màu gỗ xung quanh. Cả hai cùng kể một câu chuyện duy nhất: tấm gương này từng được tháo ra khỏi khung, và khi lắp lại. Tấm ván lót phía sau nó không còn là tấm ván cũ nữa, hoặc đã bị cậy ra rồi đóng lại bằng một tấm khác.
Ai tháo? Khi nào? Vì sao?
Bảo không có câu trả lời. Cậu tự nhắc mình phải cẩn thận: trước khi có bằng chứng rõ ràng hơn, tất cả những gì cậu có chỉ là quan sát, là nghi ngờ có cơ sở, chứ chưa phải sự thật. Một tấm ván khác màu có thể chỉ vì ngày xưa gương vỡ, người ta thay ván mới. Một con ốc có dấu tua vít có thể chỉ vì thợ sửa nhà đã từng tháo ra sơn lại khung. Cậu đã học được bài học ấy từ chính mình, từ những ngày đầu tự trấn an bằng sách vở rồi lại vội vàng tin vào điều ngược lại.
Nhưng cậu cũng không thể giả vờ như mình chưa nhìn thấy gì.
Bảo lấy điện thoại ra. Cậu chụp ảnh góc gương ấy, chụp nhiều tấm, ở nhiều góc, có tấm bật đèn pin cho ánh sáng rọi thẳng vào mảng bong, có tấm chụp trong nắng tự nhiên. Trong ảnh chụp cận, tấm ván nâu nhạt hiện lên còn rõ hơn cả khi nhìn bằng mắt thường, đường biên giữa nó và phần gỗ sẫm xung quanh sắc nét như một đường chỉ.
Cậu ngồi xuống bàn, mở sổ nhật ký, và ghi.
Ngày mười hai tháng mười. Trưa nắng. Quan sát kỹ mép gương. Qua mảng thủy ngân bong lớn ở góc dưới bên trái, thấy lớp ván lót sau gương có màu gỗ khác hẳn phần gỗ xung quanh, nâu nhạt hơn, như từng được tháo ra và thay vào sau. Đã chụp ảnh lại. Chưa đụng tay vào tủ. Còn chờ phép của gia đình chủ nhà.
Ghi xong, cậu ngồi nhìn dòng chữ của mình rất lâu.
Ở cuối trang, cậu viết thêm một câu hỏi, rồi gạch chân nó hai lần.
- Sau tấm ván này, người ta từng giấu thứ gì chăng?
Câu hỏi ấy không có người trả lời trong căn phòng yên tĩnh buổi trưa. Chỉ có vệt nắng đang dịch dần trên sàn gỗ theo giờ, và chiếc tủ đứng im như nó đã đứng im mấy chục năm nay, giữ kín điều nó giữ. Bình thản như một người già đã quen với việc người ta đi qua đi lại trước mặt mình mà không ai chịu dừng lại nhìn cho kỹ.
Chiều hôm đó, Bảo gọi điện cho bác Thịnh. Cậu tả lại chi tiết tấm ván khác màu, tả cả cách cậu quan sát trong nắng xiên và những tấm ảnh đã chụp. Bên kia đầu dây, bác Thịnh im lặng nghe hết, rồi mới nói chậm rãi.
- Trong nghề của bác, đồ cổ mà có một bộ phận khác màu, khác gỗ, khác tuổi với tổng thể, thì chỗ ấy thế nào cũng có chuyện. Hoặc nó từng hỏng và được sửa. Hoặc nó từng được mở ra vì một lý do mà người mở không muốn ai biết. Con chụp ảnh giữ lại là đúng. Đừng cậy ra vội. Cứ chờ phép đàng hoàng.
- Dạ. Con cũng nghĩ thế. Con chỉ muốn bác biết là con nhìn thấy nó rồi.
- Thấy rồi thì cứ để nó trong đầu. Tới ngày được phép mở, con sẽ biết phải nhìn vào đâu đầu tiên.
Cúp máy, Bảo quay lại ngồi trước chiếc tủ thêm một lúc nữa. Nắng đã tắt khỏi ô cửa trên cao. Phòng trở lại với thứ ánh sáng xám quen thuộc của những ngày nhiều mây. Qua mảng bong ở góc gương, tấm ván nâu nhạt giờ chỉ còn là một vùng tối mờ, không rõ màu nữa. Như thể chiếc tủ chỉ chịu hé lộ bí mật của nó cho những ai biết chờ đúng khoảnh khắc ánh sáng đi qua.
Buổi chiều, Bảo in nhờ mấy tấm ảnh ở tiệm photocopy đầu ngõ. Ảnh in ra giấy thường, hơi mờ. Nhưng tấm ván nâu nhạt vẫn hiện lên rất rõ. Cậu kẹp chúng vào cuối cuốn sổ, ngay sau trang ghi ngày mười hai. Xong việc ấy, cậu thấy lòng mình yên hơn một chút. Nghi ngờ mà có ảnh chụp giữ lại thì khác hẳn nghi ngờ chỉ nằm trong đầu. Nó thành một thứ có thể đưa ra cho người khác xem. Có thể đặt lên bàn. Có thể chỉ tay vào mà nói: đây, chỗ này đây. Bảo nghĩ tới ngày được phép mở tủ. Hôm ấy cậu sẽ mang theo cuốn sổ này. Mang theo cả mấy tấm ảnh. Và cậu sẽ nhìn thẳng vào phía sau tấm gương, không còn phải nhìn qua một mảng thủy ngân bong nữa.
Tối đó, Bảo ăn cơm sớm, học bài, rồi làm hai việc quen thuộc trước khi ngủ. Trời không mưa. Cậu nằm xuống, mắt còn mở trong bóng tối một lúc, đầu óc quay lại mãi với hình ảnh tấm ván khác màu sau lớp thủy ngân bong tróc. Và với bàn tay của người phụ nữ áo trắng luôn chỉ về một hướng duy nhất trong những đêm mưa.
Hai hình ảnh ấy, một của ban ngày, một của ban đêm, giờ đã chồng khít lên nhau trong đầu cậu như hai tấm phim chụp cùng một cảnh. Bà chỉ về phía tủ. Cái tủ có một tấm ván không thuộc về nó. Giữa hai điều ấy, Bảo tin, chỉ còn thiếu một bước nữa: một lời cho phép chính thức. Để cậu được nhìn tận mắt điều nằm sau tấm ván nâu nhạt lạc lõng kia, giữa ban ngày, trước mặt những người cần có mặt.
Cậu ngủ thiếp đi lúc nào không hay, và đêm ấy, như mọi đêm không mưa, căn phòng áp mái yên tĩnh tới sáng.