RÙA ĐỒNG TRẤN MẠCH HỒ CON RÙA - Chương 49: Bảng Thuyết Minh Bên Hồ

Chín giờ sáng hai mươi bốn tháng mười hai, Khôi trình bày bản thiết kế cải tạo cảnh quan điều chỉnh trước ông Trọng và cán bộ ban quản lý. Buổi làm việc…

Nội dung chương

Chín giờ sáng hai mươi bốn tháng mười hai, Khôi trình bày bản thiết kế cải tạo cảnh quan điều chỉnh trước ông Trọng và cán bộ ban quản lý. Buổi làm việc diễn ra ngay tại văn phòng hiện trường, với các bản vẽ được trải rộng trên bàn và một mô hình nhỏ của khu vực hồ đặt ở giữa. Không khí của buổi làm việc này khác hẳn những cuộc họp căng thẳng của tháng trước. Không còn điều kiện nào treo trên đầu ai. Không còn hạn chót nào đang đếm ngược. Chỉ còn một bản thiết kế cần được duyệt để đội thi công có thể bước vào giai đoạn hoàn thiện cảnh quan.

Nguyên tắc lớn nhất của bản điều chỉnh được Khôi ghi ngay ở trang đầu tiên. Giữ nguyên hồ nước hình bát giác. Giữ nguyên năm cột bê tông giữa hồ. Không thay đổi hình dáng cốt lõi của công trình. Chỉ phục hồi những phần đã xuống cấp theo thời gian, và bổ sung những hạng mục phục vụ người dân tốt hơn trước đây.

Khôi đi qua từng hạng mục bằng giọng trình bày quen thuộc của một kiến trúc sư đang nói về công việc mình đã suy nghĩ rất lâu. Lan can quanh hồ được phục hồi theo đúng kiểu dáng cũ, thay thế những đoạn đã gỉ sét và cong vênh. Lối đi quanh hồ được lát lại bằng vật liệu chống trơn, có độ dốc thoát nước hợp lý về phía các rãnh thu. Hệ thống đèn mới quanh vòng xoay, vừa được thay trong tháng này, được tích hợp vào thiết kế cảnh quan chung. Ánh sáng được tính toán để vừa đủ sáng cho giao thông. Nó cũng không phá vỡ vẻ yên tĩnh của mặt hồ vào ban đêm. Hàng cây quanh hồ được giữ lại toàn bộ, chỉ tỉa lại tán và trồng bổ sung ở hai khoảng trống đã được đánh dấu trên bản vẽ.

Ông Trọng nghe trình bày mà không ngắt lời lần nào. Ông chỉ thỉnh thoảng cúi xuống nhìn mô hình, xoay nhẹ mô hình sang một góc khác, rồi lại ngẩng lên nghe tiếp. Cán bộ ban quản lý ghi chép đều tay vào sổ. Khi Khôi trình bày tới hạng mục cuối cùng, cả hai người cùng ngẩng lên nhìn anh với vẻ chú ý rõ rệt hơn hẳn.

Hạng mục cuối cùng là một bảng thuyết minh nhỏ, dự kiến đặt ở lối đi phía đông của hồ, nơi người dân và du khách thường dừng lại ngắm cảnh. Bảng được thiết kế khiêm tốn, bằng vật liệu chịu được mưa nắng lâu dài, chiều cao vừa tầm đọc của người đứng. Nội dung trên bảng kể lại câu chuyện của khu vực này cho những ai chưa biết. Hồ nước hình bát giác ở Công trường Quốc tế từ lâu đã được người dân gọi bằng cái tên thân thuộc là Hồ Con Rùa. Giữa hồ từng có tượng một con rùa lớn bằng hợp kim màu đồng sẫm, trên lưng cõng một tấm bia đá. Tượng rùa và tấm bia đã không còn từ sau vụ nổ năm 1976. Năm cột bê tông xòe rộng ở đỉnh vẫn đứng giữa hồ cho tới ngày nay.

Phần tiếp theo của nội dung bảng là phần Khôi đã suy nghĩ và sửa đi sửa lại nhiều lần nhất trong những ngày qua. Đó là phần kể về giai thoại của khu đất này. Anh đọc to phần ấy lên cho cả phòng nghe, chậm rãi, từng câu một. Người xưa kể lại rằng khu vực trung tâm thành phố xưa nằm trên một thế đất đặc biệt. Đó là truyền thuyết đô thị được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Theo lời kể ấy, hồ bát giác cùng tượng rùa năm xưa được dân gian gắn với câu chuyện giữ gìn sự yên ổn cho vùng đất này. Toàn bộ phần giai thoại được ghi rõ ngay trên bảng là truyền thuyết đô thị, là chuyện tương truyền trong dân gian, không phải sự kiện lịch sử đã được kiểm chứng.

- Chỗ này phải ghi rõ như vậy. Khôi nói, tay chỉ vào dòng chữ chú thích ở cuối bản thảo nội dung bảng. Ai đọc cũng phải hiểu ngay đâu là sự thật có thể kiểm chứng, đâu là chuyện người xưa kể lại cho nhau nghe. Mình tôn trọng giai thoại, nhưng mình không được phép biến nó thành lịch sử.

Cán bộ ban quản lý gật đầu, ghi thêm một dòng vào sổ của mình. Ông Trọng vẫn im lặng. Ông cầm bản thảo nội dung bảng lên, đọc lại một lượt từ đầu tới cuối, đọc rất chậm ở phần giai thoại, rồi đặt tờ giấy xuống bàn một cách nhẹ nhàng.

- Được. Ông nói. Ghi như vậy là đúng mực. Người dân quanh đây ai cũng biết mấy câu chuyện đó. Ghi lại cho tử tế, ghi rõ là truyền thuyết, thì không ai bắt bẻ được gì. Còn hơn để người ta cứ đồn đoán lung tung ngoài quán cà phê.

Khôi thở nhẹ ra. Hạng mục bảng thuyết minh là hạng mục anh lo lắng nhất trong buổi trình bày hôm nay. Không phải vì chi phí. Không phải vì kỹ thuật. Mà vì ranh giới mong manh giữa việc tôn trọng ký ức đô thị và việc vô tình khẳng định những điều chưa từng được chứng minh. Cái gật đầu của ông Trọng và cán bộ ban quản lý đã đặt ranh giới ấy vào đúng vị trí của nó, bằng văn bản, trước sự chứng kiến của cả phòng.

Phần còn lại của buổi làm việc diễn ra nhanh chóng. Các chi tiết về vật liệu, màu sắc và lịch thi công hoàn thiện được chốt trong vòng một giờ. Ông Trọng ký duyệt bản thiết kế điều chỉnh ở trang cuối, nét ký nhanh và dứt khoát, khác hẳn sự cân nhắc kéo dài của những văn bản trong tháng mười một. Ông ký xong, đẩy tập bản vẽ về phía Khôi, rồi nói một câu ngắn gọn trước khi đứng dậy rời phòng.

- Làm cho đẹp vào. Cái hồ này ở giữa thành phố, người ta nhìn vào nó mỗi ngày. Đừng để nó mang tiếng là công trình làm dang dở.

Ông không nói thêm lời nào về chuyện trục vớt. Không một chữ. Khôi nhận ra điều đó ngay khi cửa phòng khép lại sau lưng ông. Câu chuyện về việc đưa khối kim loại lên khỏi đáy hồ đã thật sự khép lại. Không phải bằng một tuyên bố ồn ào. Mà bằng sự im lặng tự nhiên của một người quản lý đang bàn về lan can, lối đi và bảng thuyết minh. Với Khôi, đó là cách khép lại tử tế nhất mà câu chuyện ấy có thể có.

Buổi chiều, Khôi ra đứng ở vị trí dự kiến đặt bảng thuyết minh bên bờ hồ. Anh đo lại khoảng cách từ lối đi tới mép lan can. Anh kiểm tra hướng nắng chiếu vào vị trí ấy vào buổi chiều. Rồi anh hình dung một người dân dừng lại ở đây vào một buổi tối mát trời. Người ấy cúi xuống đọc những dòng chữ về một con rùa đồng đã mất. Và về một cái hồ bát giác vẫn còn. Anh nghĩ về ông bảo vệ già đã kể cho anh nghe câu chuyện tượng rùa vào một buổi trưa tháng mười một, ở mức người xưa truyền lại, không thêm thắt. Anh nghĩ về thầy Minh Đạo ở ngôi chùa nhỏ cách đây vài con phố. Những người giữ ký ức của khu đất này bằng lời kể rồi sẽ già đi. Một tấm bảng nhỏ, ghi đúng và ghi rõ, sẽ ở lại lâu hơn tất cả họ.

Thu Hằng tới đứng bên cạnh anh lúc nào anh không hay. Cô mang theo bản in thử của nội dung bảng, được in trên giấy thường để kiểm tra cỡ chữ và khoảng cách dòng trước khi đưa đi chế tác chính thức. Cô giơ tờ giấy lên ngang tầm mắt, lùi lại hai bước, rồi gật đầu.

- Cỡ chữ này đọc được từ khoảng cách một mét rưỡi. Người lớn tuổi cũng đọc được. Em kiểm tra cả phần chữ chú thích rồi, không bị nhỏ quá đâu.

- Tốt. Khôi nói. Phần chú thích về truyền thuyết phải đọc rõ như phần chính. Đó là phần quan trọng nhất của cả tấm bảng này đấy.

Trên đường quay lại văn phòng, Khôi ghé qua kho hiện trường để kiểm tra mẫu vật liệu làm bảng. Tấm mẫu nhỏ nằm trên bàn làm việc của đội thi công, mặt bảng sẫm màu, chữ khắc thử nổi rõ dưới ánh đèn. Anh đưa tay sờ lên mặt bảng. Chữ khắc sâu vừa phải. Mép bảng được bo tròn, không sắc cạnh. Anh gật đầu với anh thợ phụ trách chế tác, dặn thêm một việc cuối cùng về lớp phủ bảo vệ mặt bảng trước mưa nắng.

- Làm xong thì chụp ảnh gửi tôi xem trước khi lắp. Anh nói. Bảng này sẽ đứng ở đó nhiều năm. Mình làm một lần cho tử tế, đừng để vài tháng sau phải tháo xuống sửa lại từng chữ.

Anh thợ gật đầu, ghi lại lời dặn vào cuốn sổ tay đã nhầu của mình. Khôi nhìn cuốn sổ ấy mà thấy quen thuộc lạ lùng. Cả công trình này, từ đầu tới cuối, đều được giữ lại bằng những cuốn sổ tay như vậy. Sổ của anh. Sổ của Thu Hằng. Sổ của anh Thủy. Sổ của những người thợ. Mỗi cuốn sổ giữ một phần sự thật của khu đất này, theo cách riêng của người cầm bút.

Chiều muộn, Khôi nhận được một cuộc gọi ngắn từ thầy Minh Đạo. Thầy hỏi thăm việc duyệt thiết kế, nghe anh thưa lại chuyện tấm bảng thuyết minh, rồi im lặng một lúc ở đầu dây bên kia. Khi thầy lên tiếng trở lại, giọng thầy nhẹ và vui một cách kín đáo.

- Ghi rõ là chuyện kể lại, vậy là phải phép với cả người xưa lẫn người nay. Người xưa kể chuyện để nhắc nhau sống cho yên ổn. Người nay ghi lại cho rõ ràng, cũng là để yên ổn. Hai việc gặp nhau ở một chỗ như vậy là tốt rồi.

Khôi cảm ơn thầy, cúp máy, và đứng nhìn ra cửa sổ văn phòng một lúc lâu. Ngoài kia, hồ đang ngả sang màu của buổi chiều cuối năm, yên tĩnh và sáng. Anh thấy biết ơn vì câu chuyện dài này đã có được một cách ghi lại tử tế ở cuối chặng đường của nó.

Hai người đứng bên bờ hồ thêm một lúc, nhìn công nhân đang đo đạc lại tuyến lan can ở phía bên kia hồ để chuẩn bị cho đợt thi công hoàn thiện sắp tới. Tiếng máy đo kêu tít tít đều đặn. Tiếng búa gõ nhẹ vào khung lan can cũ vang lên khô và gọn. Mọi âm thanh đều là âm thanh của một công trường bình thường đang làm những công việc bình thường. Khôi nhắc lại ba ý ấy thành tiếng, như để tự mình nghe cho rõ. Thiết kế giữ di sản đã được duyệt. Hồ bát giác và năm cột được giữ nguyên. Bảng thuyết minh sẽ ghi rõ giai thoại là truyền thuyết đô thị. Thu Hằng gật đầu. Anh nhìn mặt hồ phẳng lặng trong nắng chiều cuối năm, và thấy lòng mình yên ổn một cách trọn vẹn, lần đầu tiên sau gần hai tháng.

Chương khác

Xem thêm