ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 43: Đêm Trước Đàn Tế

Hai mươi giờ ba mươi phút tối ngày mười ba tháng mười một, đàn tràng bên bờ kênh đã dựng xong toàn bộ phần việc cuối cùng. Và Lê Quốc Trung đi một vòng…

Nội dung chương

Hai mươi giờ ba mươi phút tối ngày mười ba tháng mười một, đàn tràng bên bờ kênh đã dựng xong toàn bộ phần việc cuối cùng. Và Lê Quốc Trung đi một vòng chậm quanh khu đất cao sau đình Vĩnh Tế Sơn để kiểm tra từng hạng mục bằng ánh đèn pin. Như cách anh vẫn kiểm tra một mặt bằng thi công trước ngày nghiệm thu. Đàn tràng được dựng theo đúng lệ mà Huỳnh Ngọc Mai và Nguyễn Thị Lệ đã thống nhất với nhau từ những ngày chuẩn bị đầu tiên. Gồm ba cấp bậc thềm gỗ phủ vải sạch, cấp trên cùng đặt hương án cũ của đình Vĩnh Tế Sơn đã được Phước chở sang từ những ngày trước. Hai cấp dưới bày lễ vật theo thứ tự đã ghi trong danh sách kiểm kê của bà Lệ. Hoa quả được xếp thành từng mâm riêng, quả còn nguyên cuống và lá theo đúng dặn dò của bà Lệ rằng lễ tạ ơn không dùng quả đã cắt gọt. Hương, đèn dầu và nến được để trong các khay riêng, đếm đủ số lượng và ghi vào sổ kiểm kê bằng nét chữ của chính bà Lệ, người đã giữ việc hương khói cho đình này qua nhiều mùa lũ.

Ở chính giữa hương án, bà Mai đặt bản sớ văn tế đã được chuẩn bị xong trong buổi chiều. Tờ sớ được viết trên giấy vàng theo đúng khuôn thức cũ mà bà đã đối chiếu từ tư liệu của đình, cuối tờ sớ có đóng triện đỏ của đình Vĩnh Tế Sơn. Dấu triện mà bà Lệ giữ trong hộp gỗ ở gian giữa của đình và chỉ đóng lên những văn bản dùng trong lễ chính thức của làng. Bà Mai nói với Trung rằng tờ sớ này không phải là bài văn tế, nó chỉ là phần văn sớ trình bày lý do lập đàn và lòng tạ ơn của người sống hôm nay dâng lên trước. Còn phần đọc chính trong lễ sáng mai vẫn là trích đoạn của Tế nghĩa trủng văn mà bà đã giới thiệu cho đội từ buổi trình bày tư liệu ở đình. Đọc đúng phần đã định, không thêm và không bớt. Trung gật đầu, nhìn vệt triện đỏ còn tươi màu trên giấy vàng dưới ánh đèn, và ghi vào sổ của mình một dòng ngắn về việc sớ văn đã hoàn tất và đã niêm lại trong hộp gỗ đặt cạnh hương án. Chờ tới giờ lễ sáng mai mới mở ra.

Bên phải của đàn tràng, trên một chiếc bàn thấp kê sát mép thềm, Thạch Văn Kha đang kiểm tra chín ngọn đèn lăng tiêu sẽ thả trôi trên mặt kênh trong lễ sáng mai. Mỗi ngọn đèn là một đài giấy hình hoa sen nhiều cánh, giữa đài đặt một tim đèn nhỏ và một khoanh sáp, được người làng làm tay trong hai ngày qua theo mẫu đèn thả nước cũ của vùng này. Kha nâng từng ngọn đèn lên ngang tầm mắt, xem lại từng cánh giấy có bị rách hay thấm ẩm hay không, thổi nhẹ vào tim đèn để kiểm tra độ khô. Rồi đặt lại vào khay theo đúng thứ tự từ một tới chín đã đánh dấu ở mặt dưới của từng đài. Anh nói với Trung rằng đèn thả nước nhìn thì nhẹ nhàng nhưng chỉ cần một cánh giấy ướt sương là đài đèn sẽ nghiêng và tắt ngay khi vừa chạm nước. Cho nên đêm nay cả chín ngọn đèn phải được giữ trong hộp kín đặt trên cao, sáng mai tới giờ thả mới mang ra bờ. Và người thả phải thả từng ngọn một, cách nhau một quãng nước, để các đài đèn không va vào nhau trong dòng chảy đầu buổi sáng.

Võ Văn Sơn ngồi ở đầu kia của đàn tràng, trên chiếc ghế gỗ thấp, cổ tay trái vẫn đeo nẹp mềm. Đang làm phần việc nhẹ mà đội đã giao cho ông trong đêm nay là kiểm tra lại toàn bộ dây đèn dầu dự phòng và bó hương dự trữ. Đếm từng bó bằng tay phải và ghi số lượng vào phiếu bằng nét chữ đã quen dần sau nhiều tuần chỉ viết bằng một tay. Ông nói đùa một câu rất khẽ với Kha rằng tay trái của ông tuy chưa bê được vật nặng nhưng giữ sổ kiểm kê thì đã nhanh gần bằng tay phải. Và Kha đáp lại bằng một cái gật đầu nghiêm túc, như thể đó là một tiến bộ đáng ghi vào biên bản thật. Trung đứng nghe hai người nói chuyện, nhìn quanh khu đất đã sẵn sàng cho buổi lễ, và cảm thấy một sự yên tĩnh khác hẳn những đêm trực trên sà lan, một sự yên tĩnh có người gác, có người chờ, và có thứ tự rõ ràng.

Phần gác đêm ở bờ được chia thành hai ca, ca đầu do Kha và Sơn phụ trách tới nửa đêm, ca sau do hai công nhân trẻ của đội thay. Và nhiệm vụ của ca gác không nằm ở đàn tràng mà nằm ở con đường đất chạy dọc bờ kênh qua khúc cua hiểm. Kha nói rõ với từng người sẽ đi qua khu vực này trong đêm, từ người của đội cho tới người dân trong làng ra xem đàn tràng sớm. Rằng lệ của khúc cua này phải được giữ trọn trong đêm nay và cả buổi lễ sáng mai, qua khúc cua thì giữ im lặng. Hạ giọng xuống mức thấp nhất, không ai nói một lời nặng nào hướng ra mặt kênh, và tuyệt đối không vứt bất kỳ thứ gì xuống nước. Dù là một mẩu tàn hương hay một vỏ chai nước đã uống hết. Anh nói những điều đó không phải như một lời dọa về chuyện tâm linh, mà như cách người ta nhắc nhau về một quy tắc của vùng đất này đã có từ trước khi bất kỳ ai trong số họ sinh ra. Và những người nghe đều gật đầu nhận, kể cả hai công nhân trẻ mới vào đội từ đầu mùa lũ.

Gần cuối buổi tối, bà Lệ đi một vòng quanh đàn tràng với chiếc đèn dầu trên tay, kiểm tra lại từng mâm lễ bằng mắt của người đã bày biện việc hương khói cho đình này suốt nhiều năm. Rồi dừng lại trước hương án và nói với Trung một câu mà anh ghi nguyên văn vào sổ ngay trong đêm đó. Bà nói người làng quanh đình đã hẹn nhau sáng mai sẽ tới dự lễ từ trước giờ hẹn, đứng ở phần đất phía sau đàn tràng mà đội đã dành sẵn cho họ. Ai cũng tự mang theo một nén hương riêng, và không ai cần đội phải mời mọc hay sắp xếp chỗ ngồi, vì với người làng. Buổi lễ này không phải là việc của dự án làm cho họ xem, mà là việc của cả vùng đất này đã chờ rất lâu mới được làm một lần cho đàng hoàng. Bà nói xong thì thổi tắt đèn dầu, để khu đàn tràng chìm vào ánh sáng vừa đủ của hai ngọn đèn bảo vệ treo ở hai đầu thềm, và đi chậm rãi về phía đình trong bóng tối đã quen thuộc với bà tới từng viên gạch.

Đỗ Minh Quân tới đàn tràng vào lúc gần hai mươi mốt giờ, mang theo chiếc máy đo khí cầm tay của đội và một cuộn dây cảnh báo dự phòng. Theo đúng lời dặn mà Phạm Thanh Hà đã nhờ anh chuyển lại từ trạm y tế qua điện thoại trong buổi chiều. Anh đi một vòng quanh khu đất cao, dừng lại ở phía đầu gió so với hành lang cũ, đặt máy đo khí lên chiếc ghế đẩu đã kê sẵn ở mép đàn tràng và bật chế độ ghi liên tục qua đêm. Để sáng mai, trước khi buổi lễ bắt đầu, đội sẽ có một dải số liệu trọn vẹn của cả đêm trước đàn tế tại chính vị trí này. Anh nói với Trung rằng Hà dặn thêm một câu, là chỉ số đêm nay dù đẹp tới đâu cũng không được dùng làm lý do bỏ qua bất kỳ ca đo nào trong những ngày sau. Vì thói quen đo đạc chỉ có giá trị khi nó được giữ cả trong những ngày không có chuyện gì xảy ra. Trung nghe xong, tự tay ghi câu dặn đó vào mép trang sổ của mình. Rồi cùng Quân kiểm tra lại vị trí đặt máy sao cho màn hình chỉ số hướng về phía người trực đêm có thể nhìn thấy mà không cần bước qua khu vực lễ vật đã bày biện xong.

Cũng trong khoảng thời gian đó, Trần Hữu Phước cho ghe máy chạy một chuyến chậm dọc theo mép bờ phía trước đàn tràng, kiểm tra lại toàn bộ cọc buộc ghe và đoạn bờ đất nơi sáng mai người dân sẽ đứng xem thả đèn. Ông dừng ghe ở khúc cua một lúc, tắt máy, để ghe trôi lặng qua đúng quãng nước mà mọi người trong vùng đều hạ giọng khi đi qua. Rồi mới nổ máy quay về và nói với Trung rằng bờ đất sau một ngày nắng đã khô và chắc, sáng mai dù người làng tới đông cũng không lo sạt mép. Chỉ cần rào thêm một sợi dây mềm ở khoảng bờ gần mép nước nhất để trẻ con trong làng không chạy xuống quá sát dòng chảy trong lúc người lớn đang làm lễ. Sợi dây đó được Kha và hai công nhân trẻ căng ngay trong đêm, bằng những chiếc cọc tre ngắn và một dải vải trắng. Trông từ xa như một đường ranh giới mảnh và hiền, đúng với không khí của việc sắp diễn ra hơn bất kỳ hàng rào công trường nào mà đội từng dựng trên đoạn kênh này.

Trung ở lại sau cùng, ngồi xuống bậc thềm dưới của đàn tràng với cuốn sổ nhật ký trên đầu gối, và rà lại lần cuối thứ tự của toàn bộ việc hóa giải như anh đã ghi trong phương án được duyệt. Anh đọc thầm từng bước một, chậm rãi, như cách người ta đọc lại một danh sách neo và cáp trước khi cho sà lan rời bến. Bước thứ nhất là lễ tế vào lúc rạng đông ngày mai, lập đàn tràng và hương án, thắp hương và đọc trích đoạn văn tế để tạ ơn những người phu đào kênh đã nằm lại ở đoạn kênh này. Bước thứ hai là dịch chuyển vị trí khoan ra xa khu đất của người đã khuất, tiến hành ngay trong buổi sáng sau khi lễ tế hoàn thành, có chữ ký của chủ đầu tư tại hiện trường. Và bước còn lại, bước mà không ai trong đội viết thành một hạng mục thi công được, là giữ cho hành lang cũ từ nay về sau được yên, không một mũi khoan nào quay lại đó khi chưa có quyết định mới bằng văn bản. Anh ghi rõ vào sổ, dưới danh sách các bước, một dòng dành riêng cho chính mình, rằng không bước nào trong ba bước này được làm tắt. Không bước nào được đổi thứ tự, và không một áp lực tiến độ nào được phép dùng làm lý do để nhảy qua một bước. Rồi anh khép sổ lại, đứng dậy, nhìn mặt kênh đen và phẳng trong đêm, nơi sương đã bắt đầu tụ thành từng vệt mỏng sát mặt nước, và đi về phía lán trực để nghỉ vài giờ trước khi trời sáng.

Chương khác

Xem thêm