ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 44: Hương Khói Lúc Rạng Đông

Năm giờ ba mươi phút sáng ngày mười bốn tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Khi bầu trời phía trên đoạn kênh Vĩnh Tế còn chưa phân biệt…

Nội dung chương

Năm giờ ba mươi phút sáng ngày mười bốn tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Khi bầu trời phía trên đoạn kênh Vĩnh Tế còn chưa phân biệt được ranh giới giữa nước và bờ, Lê Quốc Trung đứng ở bậc thềm dưới của đàn tràng và nhìn buổi lễ tế bắt đầu bằng việc thắp lên những ngọn đèn dầu đầu tiên. Đàn tràng tam cấp dựng trên khu đất cao sau đình Vĩnh Tế Sơn đã chờ sẵn từ đêm hôm trước, hương án cũ của đình đặt ở cấp trên cùng. Sớ văn tế có triện đỏ nằm trong hộp gỗ đặt trang trọng bên phải hương án, và chín ngọn đèn lăng tiêu vẫn nằm nguyên trong hộp kín trên chiếc bàn thấp. Chờ tới phần cuối của buổi lễ mới được mang ra bờ nước. Chung quanh đàn tràng, toàn đội khảo sát đã có mặt đông đủ, cùng đại diện chủ đầu tư và đại diện nhà thầu. Và phía sau, trên phần đất mà đội đã dành sẵn, người dân trong làng đứng thành một vòng lặng lẽ, mỗi người cầm một nén hương chưa thắp. Không ai chen lên phía trước và không ai nói chuyện riêng thành tiếng.

Trần Hữu Phước là người thắp nén hương đầu tiên của buổi lễ, theo đề nghị của bà Nguyễn Thị Lệ, vì ông là người cầm lái trên đoạn kênh này nhiều năm nhất trong số những người có mặt. Ông bước lên thềm trên cùng bằng những bước chân chậm và chắc, châm hương từ ngọn đèn dầu trên hương án, cắm ba nén hương vào bát hương cũ của đình bằng cả hai tay, rồi lùi xuống đứng vào vị trí của mình mà không nói một lời. Sau ông, từng người trong đội lần lượt lên thắp hương theo thứ tự đã thống nhất từ đêm hôm trước, kỹ sư, công nhân. Người của chủ đầu tư, người của nhà thầu, không phân biệt chức vụ trong lúc ấy, ai lên trước ai lên sau chỉ do vị trí đứng gần hay xa đàn tràng quyết định. Đặng Trọng Nghĩa lên thắp hương ở lượt gần cuối, ông cắm hương xong thì đứng yên thêm một lúc trước hương án, lâu hơn hẳn những người khác. Rồi mới lùi xuống, và Trung đứng ở bậc thềm dưới nhìn thấy rõ hai vai của người đàn ông đã từng buông lời nặng ở khúc cua này khẽ hạ xuống. Như một người vừa đặt xuống gánh nặng đeo đẳng bấy lâu mà chính ông ta cũng không gọi được thành tên.

Trước khi phần chính của buổi lễ bắt đầu, Thạch Văn Kha đi dọc theo hàng người dự lễ một lượt cuối cùng, không phải để kiểm tra ai. Mà để nhắc lại bằng giọng rất nhỏ lệ của buổi sáng hôm nay cho những người dân vừa mới tới nơi, rằng trong suốt giờ lễ mọi người giữ im lặng. Ai muốn thắp hương thì chờ tới phần cuối lễ và lên theo hướng dẫn của bà Lệ, và không một thứ gì, dù nhỏ tới đâu. Được thả hay vứt xuống mặt kênh ngoài chín ngọn đèn lăng tiêu đã chuẩn bị. Những người được nhắc đều gật đầu, có người còn tự tay cất chiếc túi nilon đang cầm vào trong áo khoác để khỏi vô ý làm rơi xuống bờ đất. Đỗ Minh Quân, đứng ở vị trí gần mép đàn tràng nhất, liếc nhìn chiếc máy đo khí đã ghi liên tục suốt đêm theo lời dặn của Hà. Thấy dải chỉ số giữ nguyên ở mức nền bình thường của mặt kênh trong suốt nhiều giờ qua, và anh chỉ ghi nhận điều đó bằng một cái gật đầu rất khẽ với Trung chứ không nói thành lời. Vì cả hai người đều hiểu rằng buổi sáng hôm nay, sự bình thường của những con số cũng là một phần của buổi lễ.

Phần chính của buổi lễ bắt đầu khi Huỳnh Ngọc Mai bước lên thềm trên cùng, mở hộp gỗ, và nâng tờ sớ văn tế lên ngang ngực bằng hai tay. Bà đọc phần văn sớ trước, giọng chậm và rõ, trình bày lý do lập đàn tràng bên bờ kênh trong buổi sáng hôm nay. Rằng người sống hôm nay đứng trên đoạn kênh được đào nên bằng sức người của hai trăm năm trước. Xin được tạ ơn những người phu đào kênh người Việt và người Khmer đã nằm lại trong lòng đất và lòng kênh này khi công trình còn đang dở dang. Và xin được hứa trước phần đất của họ rằng công việc của người sống từ nay sẽ tránh xa nơi họ yên nghỉ. Đọc xong văn sớ, bà đặt tờ sớ có triện đỏ vào chiếc khay đồng để hóa ở phần cuối lễ theo đúng lệ cũ của đình. Rồi mở cuốn sách cũ bọc bìa nilon đã theo bà suốt những tuần qua, tới trang đã đánh dấu bằng dải giấy mỏng. Trang tư liệu mà bà đã giới thiệu cho đội trong buổi trình bày ở đình Vĩnh Tế Sơn.

Gian đàn tràng lặng xuống hoàn toàn khi bà bắt đầu đọc trích đoạn của Tế nghĩa trủng văn. Bà chỉ đọc một trích đoạn thật ngắn, đúng phần bà đã đọc trong buổi giới thiệu tư liệu, không thêm một câu và không bớt một chữ.

- Trời xanh thẳm mồ hoang lợp lợp, trăng soi nhoà mấy lớp bia tàn.

Bà đọc tới đó thì dừng lại, gấp trang sách, và đặt hai tay lên bìa sách như lần trước. Khói hương từ bát hương trên đàn tràng bay lên thành một cột mỏng trong không khí gần như đứng gió của buổi rạng đông. Và Trung, đứng ở bậc thềm dưới, bỗng nhận ra mặt kênh phía sau đàn tràng đã sáng lên từ lúc nào, lớp sương sớm phủ trên mặt nước mỏng dần đi trong lúc bà đọc. Mỏng tới mức nhìn qua làn sương đó đã thấy được vệt bờ bên kia kênh hiện ra mờ mờ, điều mà trong suốt hơn một tháng neo sà lan ở đoạn kênh này. Anh chưa từng thấy vào đúng giờ này của buổi sáng. Không ai trong vòng người dự lễ nói một lời nào về lớp sương đang tan đó. Mọi người chỉ đứng yên, nhìn khói hương và nhìn mặt nước sáng dần, như thể việc chứng kiến lặng lẽ như vậy mới là phần việc đúng đắn nhất của họ trong buổi sáng hôm nay.

Phần cuối của buổi lễ là phần thả đèn. Thạch Văn Kha và Võ Văn Sơn mang hộp đèn lăng tiêu từ bàn thấp xuống mép nước, Sơn đi chậm vì cổ tay còn đeo nẹp, chỉ phụ giữ hộp bằng tay phải, còn Kha là người trực tiếp nâng từng ngọn đèn ra khỏi hộp. Bà Lệ thắp tim đèn của ngọn thứ nhất từ ngọn lửa của đèn dầu trên hương án, truyền lửa sang từng ngọn tiếp theo. Và Kha cúi người đặt từng đài đèn giấy hình hoa sen xuống mặt nước theo đúng cách anh đã dặn từ đêm hôm trước. Từng ngọn một, cách nhau một quãng nước vừa đủ, bàn tay giữ đài đèn thêm một nhịp cho tới khi nó tự đứng vững trên mặt nước mới buông ra. Chín ngọn đèn lăng tiêu lần lượt trôi ra khỏi mép bờ, mang theo chín đốm lửa nhỏ sáng lên trong làn sương còn sót lại. Xếp thành một hàng không thẳng nhưng có thứ tự trên mặt kênh, trôi chậm về phía khúc cua theo dòng nước đầu buổi sáng. Như một lối đi bằng ánh sáng được mở ra trên mặt nước cho những người đã khuất từ rất lâu rồi, những người mà cả buổi lễ này không một ai gọi được một cái tên riêng.

Sau khi chín ngọn đèn đã trôi, bà Lệ hướng dẫn người dân trong làng lần lượt lên thềm thắp nén hương riêng mà họ mang theo. Từng người một, không vội và không chen lấn, cắm vào chiếc bát hương phụ đặt ở cấp thềm thứ hai dành riêng cho phần hương của dân làng. Có những người già phải nhờ con cháu dìu lên bậc thềm gỗ, có người đứng trước hương án rất lâu mới cắm hương xuống. Và có một người đàn bà đứng ở hàng sau cùng, từ đầu buổi lễ tới giờ chưa nói một lời nào, khi lên tới thềm thì chỉ đặt nén hương của mình xuống rồi đứng yên nhìn ra mặt kênh thêm một lúc nữa mới quay xuống. Trung đứng ở phía dưới nhìn toàn bộ phần lễ đó diễn ra và hiểu rằng phần việc này không nằm trong bất kỳ biên bản nào anh sẽ ký trong ngày hôm nay. Nhưng nó lại là phần làm cho buổi lễ trở thành một buổi lễ thật, vì một đàn tràng chỉ có người của dự án đứng quanh thì mới chỉ là một thủ tục. Còn khi người làng tự mang hương của mình tới thắp lên, nó mới là lời tạ ơn của chính vùng đất này.

Trung đứng ở mép bờ nhìn theo hàng đèn cho tới khi đốm lửa cuối cùng khuất sau vệt sương mỏng ở khúc cua. Anh không ghi chép gì trong suốt buổi lễ, cuốn sổ nhật ký vẫn nằm trong túi áo ngực, vì bà Mai đã nói từ hôm chuẩn bị rằng trong giờ lễ. Người của đội chỉ cần có mặt trọn vẹn, còn việc ghi chép sẽ làm sau, bằng trí nhớ của những người đã thật sự đứng yên mà nhìn. Khi anh quay lại đàn tràng, phần hóa sớ đã xong, tro giấy có triện đỏ được bà Lệ gói lại cẩn thận để mang về đình. Lễ vật bắt đầu được hạ xuống và chia cho người dân dự lễ theo lệ cũ, và Bùi Quốc Anh đang đứng chờ anh ở chân thềm với tập biên bản dịch chuyển vị trí khoan đã chuẩn bị sẵn. Bìa hồ sơ còn khô nguyên vì được giữ trong túi nilon suốt buổi lễ. Anh nhìn đồng hồ, nói một câu ngắn gọn rằng phần lễ đã xong và làm đúng như những gì dự án đã cam kết với địa phương. Giờ tới phần việc của máy móc, và ông muốn toàn bộ việc dịch chuyển bắt đầu đúng giờ đã ghi trong lịch chính thức. Trung gật đầu, mở sổ nhật ký ra lần đầu tiên trong buổi sáng hôm đó, ghi giờ kết thúc buổi lễ và một dòng ngắn về chín ngọn đèn đã trôi khuất ở khúc cua. Rồi cùng Anh bước xuống con đường đất dẫn về phía sà lan khoan, nơi Trần Hữu Phước và tổ neo đã chờ sẵn từ trước khi trời sáng.

Chương khác

Xem thêm