ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 1: Đoàn Kịch Trẻ Thuê Lại Rạp Cổ Thiên Lạc
Sáng ngày 08 tháng 08 năm 2026, Thẩm Dật Chu đứng trước cổng rạp Thiên Lạc và ngửa đầu nhìn tấm biển cũ. Chữ trên biển đã bạc gần hết. Lớp sơn vàng chỉ…
Nội dung chương
Sáng ngày 08 tháng 08 năm 2026, Thẩm Dật Chu đứng trước cổng rạp Thiên Lạc và ngửa đầu nhìn tấm biển cũ.
Chữ trên biển đã bạc gần hết. Lớp sơn vàng chỉ còn lại vài vệt mỏng bám trên nền gỗ sẫm màu. Hai cánh cổng sắt khép hờ, xích khóa quấn ba vòng, ổ khóa rỉ xanh. Sau cổng là khoảng sân lát gạch tàu nứt nẻ, cỏ dại mọc đầy ở các kẽ gạch. Rạp nằm lọt thỏm giữa khu phố cổ Thượng Hải. Bên trái là dãy nhà buôn bán sáng đèn. Bên phải là một cửa hàng sửa đồng hồ đã mở từ sớm. Chỉ riêng rạp là tối và im.
Triệu Kiến Văn đến cùng lúc với chiếc xe ba gác chở thùng đạo cụ. Anh ta nhảy xuống xe, tay cầm tập giấy tờ kẹp trong bìa nhựa.
- Đến sớm thế. Tưởng cậu còn kẹt xe ở đầu phố.
- Tôi đi bộ từ bến xe. Sẵn ngắm rạp từ xa một vòng rồi.
Dật Chu đã đi một vòng quanh rạp thật. Mặt tiền quay ra phố chính. Hai bên hông là ngõ hẹp. Phía sau giáp dãy nhà kho cũ, tường cao không cửa sổ. Anh ghi nhớ đường đi theo thói quen nghề. Vào một rạp lạ, việc đầu tiên là tìm lối thoát và lối vào hậu trường.
Cố Vân Trang đến sau đó ít phút. Cô xách theo túi vải đựng đồ hóa trang và một cuốn sổ tay dày. Tóc cô buộc gọn sau gáy. Mắt cô quét nhanh từ cổng lên mái rạp rồi xuống sân.
- Mái ngói vỡ ba chỗ nhìn thấy được. Tường phía đông có vệt thấm dài. Nếu mưa lớn, hậu trường chắc chắn dột.
Kiến Văn cười trừ.
- Rạp bỏ không bao nhiêu năm, được thế này là còn tốt. Giá thuê rẻ cũng vì vậy. Đoàn mình không có tiền thuê rạp mới đâu.
- Rẻ thì rẻ, nhưng phải tính tiền sửa. Sập một mảng trần lúc đang tập thì rẻ thành đắt.
- Sửa tối thiểu thôi. Chỗ nào nguy hiểm thì gia cố. Chỗ nào chỉ xấu thì để yên.
Người của bên cho thuê tới đúng chín giờ. Đó là một ông lão gầy, tóc bạc, tay cầm chùm chìa khóa lớn. Ông mở cổng, mở cửa chính, rồi dẫn cả đoàn đi một vòng. Dật Chu đi sau cùng để nhìn bao quát.
Khán phòng hiện ra sau lớp bụi dày. Hàng ghế gỗ xếp thành từng dãy cong, nhiều ghế đã gãy tựa lưng. Ghế vải ở khu giữa rách bươm. Trần vẽ hoa văn mây nước, sơn bong từng mảng lớn. Sân khấu ở đầu kia, màn nhung đỏ phủ bụi, mép màn rách một đường dài. Dật Chu bước lên sân khấu. Sàn gỗ kêu cọt kẹt dưới chân. Ánh sáng từ cửa chính chỉ đủ soi tới hàng ghế thứ ba. Phần còn lại chìm trong bóng tối nhờ nhờ.
Anh thử cất một câu hát ngắn. Tiếng hát dội lên trần rồi quay lại, vang hơn anh tưởng. Âm thanh của rạp cũ trầm và dài, như tiếng gõ vào lòng một chiếc chuông gỗ.
- Âm tốt đấy.
Hứa Nhạc Sinh nói từ dưới khán phòng. Ông là nhạc công chính của đoàn, năm nay năm mươi tám tuổi. Ông mang theo cây đàn và hộp phách quen thuộc. Ông gõ thử hai nhịp phách lên thành ghế. Tiếng phách khô và gọn, không bị loãng.
- Rạp này giữ tiếng tốt. Gỗ cũ khô đều rồi. Diễn ở đây, người hát đỡ tốn hơi.
Vương Tiểu Bảo chạy từ hậu trường ra, mặt hớn hở. Cậu mới mười chín tuổi, là tập sự hậu trường, việc gì cũng xông vào làm trước khi được phân công.
- Anh Chu, phía sau có hẳn một dãy phòng hóa trang. Bẩn thì bẩn thật, nhưng rộng. Kho đạo cụ cũng lớn. Đoàn mình tha hồ để đồ.
- Đừng chạy ầm ầm trên sàn cũ. Sập xuống thì không ai kéo lên kịp đâu.
Vân Trang nhắc. Tiểu Bảo lập tức đi chậm lại, nhưng mắt vẫn đảo khắp nơi như trẻ con vào nhà mới.
Kiến Văn trải giấy tờ lên chiếc bàn gỗ kê tạm giữa khán phòng. Hợp đồng thuê đã soạn sẵn. Thời hạn thuê tính theo tháng âm lịch còn lại của mùa Trung Nguyên. Đoàn Hồi Xuân thuê rạp Thiên Lạc để dựng vở Chung Quỳ Tróc Quỷ. Buổi diễn chính dự kiến vào dịp rằm tháng Bảy. Giá thuê ghi rõ. Điều khoản sửa chữa ghi rõ. Điều khoản bàn giao cũng ghi rõ.
Dật Chu đọc hợp đồng hai lượt. Anh đọc kỹ phần thời hạn và phần trách nhiệm hư hỏng. Mọi thứ đều bình thường. Chỉ một dòng viết tay ở cuối làm anh dừng mắt. Dòng chữ ghi rằng bên thuê tự chịu trách nhiệm về mọi sinh hoạt trong rạp sau mười giờ đêm.
- Dòng này là sao.
Anh hỏi ông lão. Ông lão nhún vai.
- Rạp cũ nào cũng có lệ riêng của nó. Bên tôi chỉ cho thuê mặt bằng. Ban đêm các anh làm gì trong rạp thì các anh tự liệu. Trước nay ai thuê cũng vậy.
- Thuê để làm kho thì ban đêm có ai ở đâu.
Kiến Văn nói nhanh, như muốn lướt qua chi tiết này. Anh ta ký tên vào hợp đồng trước. Nét bút của anh ta mạnh và dứt khoát. Dật Chu nhìn bạn mình. Kiến Văn là trưởng đoàn, là người lo tiền, lo chỗ diễn, lo cả cơm áo cho hơn chục con người. Nếu Kiến Văn đã quyết thuê, hẳn anh ta đã cân nhắc nhiều đêm. Đoàn Hồi Xuân không còn lựa chọn nào khác. Rạp văn hóa quận đã kín lịch tới hết năm. Sân khấu tư nhân thì giá cao gấp bốn lần. Không có rạp này, vở Chung Quỳ Tróc Quỷ sẽ phải gác lại. Mà gác lại một mùa Trung Nguyên nghĩa là mất trắng cả năm tập luyện.
Ông lão thu hợp đồng, trao lại chùm chìa khóa. Ông dặn thêm vài câu về điện nước và khóa cửa sau, rồi ra về.
Kiến Văn quay sang cả đoàn, giơ chùm chìa khóa lên.
- Từ hôm nay, rạp Thiên Lạc là nhà của đoàn Hồi Xuân. Dọn dẹp ba ngày, tập vở mười ngày, dựng cảnh và tổng duyệt sau đó. Ai có ý kiến gì thì nói ngay bây giờ.
Không ai có ý kiến. Mọi người bắt đầu chia việc. Nhạc Sinh lo kiểm tra khu vực dàn nhạc trước sân khấu. Tiểu Bảo và hai bạn hậu trường lo quét dọn. Vân Trang đi ghi chép tình trạng từng phòng. Dật Chu ở lại sân khấu, giúp kéo tấm màn nhung xuống để kiểm tra ray trượt.
Màn nhung nặng hơn anh tưởng. Bụi từ màn rơi xuống như một lớp sương xám. Anh ho sặc sụa, lùi lại hai bước. Khi bụi tan bớt, anh thấy sau lớp màn là bức phông nền vẽ cảnh núi non cũ kỹ. Nét vẽ đã phai, nhưng thế núi vẫn còn hùng vĩ. Ở góc phông có một vết cháy xém nhỏ bằng bàn tay. Vết cháy đen và ăn sâu vào vải. Anh đưa tay sờ thử. Vải ở đó giòn và mỏng như giấy.
- Phông cũ của đoàn trước để lại đấy.
Giọng nói vang lên sau lưng làm anh giật mình. Anh quay lại. Một bà lão đứng ở bậc tam cấp lên sân khấu. Bà mặc áo sẫm màu, tóc bạc búi gọn, tay chống một cây gậy gỗ đen bóng. Anh không nghe thấy tiếng bà vào từ lúc nào.
- Bà là ai ạ.
- Tôi là Lục Phụng Nghi. Ngày trẻ tôi từng diễn ở rạp này. Nghe tin có đoàn trẻ thuê lại rạp, tôi tới xem mặt các cháu một chút.
Kiến Văn từ khán phòng đi nhanh lên sân khấu.
- Bà Lục đấy à. Cháu là Kiến Văn, trưởng đoàn. Bọn cháu nghe danh bà đã lâu. Bà từng là đào chính của rạp này phải không ạ.
- Xưa lắm rồi, đừng nhắc danh phận làm gì. Tôi tới không phải để nghe khen.
Bà Lục bước lên sân khấu. Bước chân của bà chậm nhưng rất chắc. Bà đi thẳng tới giữa sân khấu, đứng đúng vị trí Dật Chu vừa đứng. Bà nhìn xuống khán phòng trống một lúc, rồi quay sang anh.
- Cậu đóng vai gì trong vở mới.
- Dạ, cháu đóng Chung Quỳ ạ.
- Chung Quỳ Tróc Quỷ. Vai nặng đấy. Mặt vẽ trực tiếp lên da phải không.
- Dạ đúng ạ. Đoàn cháu theo lệ cũ, vẽ mặt trực tiếp chứ không đeo mặt nạ.
Bà Lục nhìn anh từ đầu tới chân, ánh mắt như cân đo từng phân. Rồi bà nói một câu khiến cả sân khấu im bặt.
- Rạp này ban ngày thì hiền, ban đêm thì có lệ riêng. Các cháu làm nghề ở đây, ngày thì cứ làm như thường. Đêm xuống thì phải biết giữ miệng, giữ mắt và giữ chân tay cho đúng phép.
- Bà nói rõ hơn được không ạ.
Vân Trang đã lên sân khấu từ lúc nào, sổ tay cầm sẵn trên tay. Bà Lục nhìn cô, rồi nhìn khắp cả đoàn đang dần tụ lại.
- Tôi chưa nói hết được trong một buổi sáng. Có những lệ phải chờ đúng việc, đúng lúc mới nói ra được. Nói sớm quá, người nghe chưa gặp việc thì cho là chuyện dọa nhau. Tôi chỉ dặn trước một điều. Đêm ở rạp này, nghe thấy gì lạ cũng đừng vội kết luận. Thấy gì lạ cũng đừng vội la lên. Cứ ghi nhớ cho kỹ, rồi sáng ra hãy bàn.
Bà chống gậy đi xuống sân khấu. Tới cửa chính, bà dừng lại, không quay đầu.
- Còn nữa. Vai Chung Quỳ ở rạp này không phải vai thường. Người đóng Chung Quỳ phải giữ mình cẩn thận hơn người khác. Mặt đã vẽ lên thì tâm phải tĩnh. Chưa tới ngày diễn, đừng tùy tiện tập dượt một mình trong rạp lúc nửa đêm.
Nói xong bà đi thẳng ra cổng. Tiểu Bảo chạy theo định tiễn, nhưng ra tới sân đã không thấy bà đâu. Con ngõ trước cổng vắng hoe. Chỉ có tiếng rao hàng từ đầu phố vọng lại.
Cả đoàn nhìn nhau. Kiến Văn phá vỡ sự im lặng trước.
- Bà già nào cũng hay dặn dò thế thôi. Nghề mình, rạp nào chẳng có vài câu chuyện truyền miệng. Đừng để mấy lời ấy làm chậm việc. Chia nhau dọn tiếp đi.
Mọi người tản ra. Nhưng Dật Chu thấy rõ một điều. Khi bà Lục nói, Nhạc Sinh đã ngừng tay gõ phách. Ông lặng lẽ nhìn theo bà cho tới khi bà khuất hẳn. Người làm nghề lâu năm như ông hẳn biết những lời dặn nào là dặn cho có, và những lời dặn nào là dặn thật.
Buổi chiều, đoàn dọn xong khán phòng và sân khấu. Ghế gãy xếp riêng vào góc. Sàn được lau sạch một lượt. Màn nhung được tháo xuống mang ra sân sau giặt bụi. Rạp đã bớt vẻ hoang tàn. Nó vẫn cũ, vẫn tối, nhưng đã có hơi người.
Anh khóa cửa sân khấu, thử lại từng ổ khóa. Khi đi qua khán phòng lần cuối, anh dừng lại ở hàng ghế giữa. Anh chỉ đứng nghe tiếng rạp trong bóng chiều. Tiếng gỗ giãn nở khe khẽ. Tiếng ngói lạch cạch vì gió. Và một tiếng rất khẽ, rất xa, như tiếng ai gõ nhịp chờ đợi ở cuối khán phòng. Anh lắng tai thêm vài giây. Không còn gì nữa. Chỉ có tiếng gió qua khe mái vỡ.
Dật Chu lắc đầu, tắt đèn và bước ra sân. Anh tự nhủ đó là tiếng tôn cũ trên mái. Mai còn nhiều việc. Anh cần ngủ sớm.
Nhưng khi khóa cổng, tay anh vẫn dừng lại trên ổ khóa lâu hơn bình thường. Lời của bà Lục quay lại trong đầu anh, rõ từng chữ. Đêm ở rạp này có lệ riêng.
Anh cất chìa khóa vào túi, quay lưng đi về phía phố sáng đèn.