ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 3: Mặt Nạ Chung Quỳ Cũ Trong Kho Hậu Trường
Sáng ngày 10 tháng 08 năm 2026, Dật Chu và Vân Trang vào kho hậu trường kiểm kê lúc tám giờ rưỡi. Kho nằm ở cuối dãy phòng phía sau sân khấu. Cửa kho là…
Nội dung chương
Sáng ngày 10 tháng 08 năm 2026, Dật Chu và Vân Trang vào kho hậu trường kiểm kê lúc tám giờ rưỡi.
Kho nằm ở cuối dãy phòng phía sau sân khấu. Cửa kho là cửa gỗ hai cánh, khóa bằng ổ khóa đồng đã xỉn màu. Kiến Văn mở khóa mất một lúc vì ổ khóa kẹt. Khi cánh cửa mở ra, một luồng hơi ẩm và mùi mốc lâu năm ùa ra ngoài. Mùi vải cũ, mùi gỗ ẩm và mùi dầu hỏa cũ trộn lại với nhau, nặng và ngai ngái.
- Kho này ít nhất mấy chục năm không ai dọn tử tế.
Vân Trang nói, tay bật đèn pin dù trong kho đã có một bóng đèn trần. Ánh đèn trần vàng yếu, chỉ soi được nửa kho phía ngoài. Nửa phía trong tối om. Hai người thống nhất cách làm ngay từ đầu. Vân Trang đọc số thứ tự và ghi sổ kiểm kê. Dật Chu lôi từng thùng ra khoảng trống giữa kho, mở nắp, kê lên danh sách.
Thùng đầu tiên là thùng phục trang. Áo bào, khăn xếp, đai lưng và giày hý kịch xếp lẫn lộn, nhiều món đã mục ở đường chỉ. Màu vải vẫn còn nhận ra được. Đỏ là đỏ thẫm của áo quan. Vàng là vàng đất của áo vương giả. Có những chiếc áo còn nguyên hàng khuy đồng. Vân Trang nhấc từng chiếc lên, giũ nhẹ cho rơi bụi, xem nhãn ghi ở cổ áo rồi xếp lại. Nhãn của đoàn tiền thân không ghi tên người mặc. Nhãn chỉ ghi vai diễn và hồi diễn. Áo Chung Quỳ. Áo phán quan. Áo tiểu quỷ. Cô đọc lên từng nhãn cho Dật Chu nghe, giọng cô đều đều như đọc một danh sách rất bình thường. Nhưng Dật Chu nghe ra một điều. Đoàn tiền thân ngày xưa cũng diễn Chung Quỳ Tróc Quỷ. Cùng một vở. Cùng một rạp.
Thùng thứ hai là thùng đạo cụ nhỏ. Râu giả, tóc giả, quạt xếp, kiếm gỗ ngắn và mấy hộp phấn cũ đã khô cứng. Thùng thứ ba toàn phông vẽ cuộn tròn, buộc bằng dây vải, giấy bồi đã ố vàng và giòn. Mỗi cuộn phông đều có thẻ ghi cảnh. Cảnh núi. Cảnh nhà hoang. Cảnh công đường. Dật Chu mở hé cuộn phông cảnh nhà hoang. Nét vẽ mái nhà xiêu vẹo và cây khô trước sân vẫn còn rõ. Đẹp một cách buồn bã.
Ở góc trong cùng của kho, sau chồng thùng gỗ cao, có một chiếc tủ gỗ thấp đứng riêng. Tủ không khóa. Tay nắm tủ bám một lớp bụi dày và đều, chứng tỏ rất lâu không có ai chạm vào. Dật Chu kéo Vân Trang lại gần.
- Tủ này chưa có trong danh sách ông lão dặn hôm qua. Mở xem không.
- Mở. Nhưng mở cẩn thận. Đồ trong tủ riêng thế này thường là đồ quan trọng của đoàn trước.
Anh mở cánh tủ bên phải. Bên trong có một ngăn kệ duy nhất. Trên kệ đặt một chiếc hộp gỗ sơn then, nắp hộp khắc hoa văn mây xoắn đơn giản. Xung quanh hộp là vài chồng phục trang gấp gọn, vải đã ngả màu cháo lòng. Anh nhấc hộp ra, đặt lên thùng gỗ gần nhất, rồi mở nắp.
Trong hộp là một chiếc mặt nạ Chung Quỳ.
Dật Chu không chạm vào nó ngay. Anh nhìn nó theo cách của người trong nghề nhìn một món đồ nghề cũ. Mặt nạ làm bằng chất liệu nhẹ, có lẽ là giấy bồi ép khuôn rồi phết sơn. Nét mặt dữ dằn đúng lối cổ. Mắt trợn tròn. Lông mày dựng ngược. Râu xồm vẽ đen. Miệng há rộng lộ hàm răng trắng. Màu đỏ chủ đạo đã sẫm lại theo năm tháng. Màu vàng ở viền trán đã bong nhiều chỗ. Và ở góc trái của mặt nạ, từ thái dương xuống tới gò má, có một vết cháy xém lớn. Vết cháy ăn mất một phần viền mặt nạ. Sơn ở quanh vết cháy quăn lại và đen kịt. Vải bồi bên dưới vết cháy giòn và mỏng, chỉ cần ấn nhẹ chắc chắn sẽ thủng.
- Cháy xém một góc.
Vân Trang nói khẽ. Cô nghiêng đèn pin để soi kỹ vết cháy. Ánh sáng lướt qua mặt nạ làm hai hốc mắt trống của nó tối sẫm lại. Trông nó không giống một đạo cụ nằm im. Trông nó giống một gương mặt đang chờ người nhìn thẳng vào.
- Đừng đeo thử đấy.
Cô nói câu đó với Dật Chu, nhưng cũng như nói với chính mình. Anh đáp ngay.
- Tôi không đeo. Nghề mình vẽ mặt trực tiếp lên da. Mặt nạ này là đồ của đoàn trước. Đeo đồ cũ không rõ lai lịch lên mặt là điều tối kỵ, bà Lục đã dặn từ ngày tôi mới học nghề.
Anh đóng nắp hộp lại, nhưng không đóng kín. Anh để hé một khe nhỏ như sợ nhốt thứ gì bên trong quá chặt. Ý nghĩ ấy đến với anh rất tự nhiên, và anh tự thấy mình hơi buồn cười. Anh đã hai mươi chín tuổi. Anh đã diễn qua hàng chục rạp, lớn nhỏ đều có. Anh chưa từng sợ một món đạo cụ nào. Nhưng chiếc mặt nạ cháy xém này làm cổ tay anh lạnh đi khi anh chạm vào nắp hộp.
Vân Trang ghi vào sổ kiểm kê dòng dài nhất từ sáng tới giờ. Cô ghi rõ vị trí tủ, vị trí hộp, tình trạng mặt nạ và vết cháy. Cô còn vẽ phác hình mặt nạ vào góc trang sổ, đánh dấu chéo ở góc trái để chỉ vết cháy. Xong xuôi, cô đề nghị niêm phong tủ.
- Niêm phong cả tủ này lại. Chìa khóa giao Kiến Văn giữ. Ai cần mở phải có mặt hai người trở lên. Đồ của đoàn tiền thân, mình chỉ kiểm kê, không dùng, không dọn đi chỗ khác.
Kiến Văn được gọi vào kho. Anh ta nhìn chiếc mặt nạ qua khe nắp hé, mặt biến sắc trong một giây rất ngắn. Rồi anh ta lấy lại vẻ bình thản của trưởng đoàn.
- Cứ niêm phong như cô Trang nói. Đồ cũ của rạp, không phải đồ của đoàn mình.
Ba người cùng dán niêm phong lên cánh tủ. Tiểu Bảo mang vào cuộn băng dính và tờ giấy niêm phong có ghi ngày tháng. Cậu nhìn chiếc hộp qua khe tủ chưa đóng hẳn, tò mò thấy rõ.
- Mặt nạ Chung Quỳ thật đấy à anh. Sao đoàn trước lại để cháy xém thế này mà vẫn cất kỹ trong hộp.
- Đồ nghề hỏng người ta vẫn giữ. Bỏ đi mới là thất lễ với nghề.
Dật Chu trả lời. Anh không nói thêm gì về vết cháy. Nhưng trong đầu anh, vết cháy trên phông nền ở sân khấu hôm qua và vết cháy trên mặt nạ hôm nay chồng lên nhau. Cùng một rạp. Cùng một góc cháy ăn sâu vào vật liệu. Anh giữ ý nghĩ ấy cho riêng mình, đúng như lời bà Lục dặn. Ghi nhớ trước. Kết luận sau.
Buổi kiểm kê kéo dài tới gần trưa. Tổng cộng mười bốn thùng và một tủ riêng. Phục trang của đoàn tiền thân chiếm gần một nửa kho. Sổ kiểm kê của Vân Trang dày thêm mười trang. Từng món đều có số thứ tự, tình trạng và vị trí cất giữ. Không món nào được mang ra khỏi kho. Kiến Văn ký xác nhận vào cuối sổ, ngay dưới dòng ghi về mặt nạ.
Lúc khóa cửa kho, Dật Chu là người tra chìa. Ổ khóa đồng cũ kêu một tiếng khô. Anh rút chìa ra, nhưng tay anh vẫn đặt trên cánh cửa gỗ thêm một nhịp. Sau cánh cửa này, trong bóng tối ẩm mốc, một gương mặt Chung Quỳ cháy xém đang nằm im trong hộp. Gương mặt ấy đã từng nhìn xuống khán phòng này từ sân khấu. Đã bao nhiêu năm rồi nó không còn được nhìn thấy gì nữa.
- Nghĩ gì thế.
Vân Trang hỏi khi hai người đi dọc hành lang hậu trường ra phía trước.
- Nghĩ về cách vẽ mặt. Lệ cũ vẽ trực tiếp lên da là đúng. Mặt người diễn còn thở, còn nóng. Mặt nạ dù khéo đến đâu cũng là vật chết. Chung Quỳ bắt quỷ bằng khí sống của người diễn. Đeo mặt nạ thì hỏng mất phần khí ấy.
- Anh nói giống hệt bà Lục. Hôm qua bà cũng nói vai này không phải vai thường.
- Vì bà là người của rạp này. Bà hiểu đồ trong kho kia hơn bọn mình nhiều.
Họ đi qua sân khấu. Ánh nắng trưa không lọt vào được tới giữa rạp. Sân khấu vẫn mát lạnh và tối. Dật Chu dừng chân ở đúng chỗ anh sẽ đứng khi Chung Quỳ xuất hiện lần đầu trong vở. Anh nhìn xuống hàng ghế vắng. Hôm nay chưa có gì lạ. Chỉ có bụi bay rất chậm trong vài vệt sáng yếu ớt từ khe mái.
Anh đi tiếp về phòng hóa trang, nơi Vân Trang thử phối màu vẽ mặt cho anh vào buổi chiều.
Phòng hóa trang nằm ngay sau cánh gà bên trái. Gương lớn đã nứt một đường ở góc dưới. Vân Trang lau sạch mặt gương, bày hộp màu lên bàn. Cô thử màu đỏ chủ đạo lên mu bàn tay Dật Chu trước. Màu đỏ sẫm, đúng tông của mặt nạ cổ trong kho. Cô thử tiếp màu đen cho lông mày và màu vàng cho viền trán. Ba màu nằm cạnh nhau trên da tay anh, sống và ấm, khác hẳn ba màu đã chết khô trên chiếc mặt nạ giấy bồi.
- Thấy chưa. Cùng một tông màu, vẽ lên da người thì khác hẳn. Màu ăn vào hơi da, nhìn có thần. Màu trên mặt nạ kia thì lì và lạnh. Đoàn trước vẽ mặt hay đeo mặt nạ, mình chưa rõ. Nhưng đoàn mình thì cứ vẽ trực tiếp như đã định.
- Người vẽ mặt cho đoàn trước hẳn tay nghề rất cao. Nét trên mặt nạ đều lắm. Lông mày dựng mà không rối. Mắt trợn mà không lệch.
- Tay nghề cao thì nhiều đoàn có. Điều lạ là họ cất mặt nạ cháy vào hộp tử tế, đặt riêng một tủ. Đồ cháy hỏng thường bị bỏ ngay trong đêm cháy. Giữ lại nghĩa là nó gắn với một việc gì đó mà họ không nỡ bỏ.
Dật Chu im lặng. Anh nhìn ba vệt màu trên tay mình. Vân Trang tẩy màu đi, ghi thêm mấy dòng vào sổ hóa trang. Cô ghi tông màu đã chốt cho buổi thử mặt đầu tiên vào tối mai. Xong việc, cô đóng hộp màu, xếp cọ vào khăn vải.
Chuyện mặt nạ cũ tạm khép lại trong sổ kiểm kê. Nhưng anh biết mình sẽ còn quay lại chiếc tủ ấy trong đầu nhiều lần. Một đoàn hát đã ra đi và để lại tất cả. Phục trang, phông cảnh, đạo cụ và cả gương mặt của vai chính, cháy dở ở một góc, cất kín trong hộp gỗ như cất một điều chưa nói hết.