BẠCH CỐT TINH TRONG ĐỘNG ĐÔN HOÀNG - Chương 50: Gọi lại một cái tên
Ngày 20/10/1934, Gia Dục Quan. Đó là mốc thời gian Thẩm Vạn Thành ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với sổ…
Nội dung chương
Ngày 20/10/1934, Gia Dục Quan. Đó là mốc thời gian Thẩm Vạn Thành ghi vào trí nhớ trước tiên, vì mọi việc xảy ra trong ngày đều phải đối chiếu với sổ đoàn và lời khai của người trong cuộc. Đoàn Thẩm Ký lúc này vẫn giữ đủ lệ cũ: việc gì cũng có người chứng kiến, vật gì cũng có người giữ, lời gì cũng phải hỏi lại lần thứ hai.
Đoàn về tới Gia Dục Quan, Thẩm Vạn Thành giao ngọc và thảm cho chủ hàng, giao sổ đoàn và đọc lại trước mọi người danh sách những người đã đi và đã ở lại dọc đường. Ông cho chép riêng một tờ giấy ghi tên Lý Tố Uyển, năm Khai Nguyên thứ mười ba, an táng ngày 06/10/1934 tại Đôn Hoàng, dán vào cuối sổ đoàn như một trang hồ sơ dị sự khép lại.
Tang Đan rắc một vòng tro bếp quanh chỗ để hàng quý. Tro giữ dấu chân của bất cứ ai tới gần trong đêm, sáng ra nhìn là biết. Mẹo này do phu xe già truyền lại và đã cứu đoàn khỏi mất trộm hai lần.
Thẩm Vạn Thành quan sát cách Tang Đan nói chuyện với dân trạm địa phương. Hỏi đường phải hỏi hai người khác nhau, hai câu trả lời khớp nhau mới đáng tin. Đó là lệ của thương đoàn đi xa, ông đã dạy cho lớp trẻ nhiều lần.
Đàn lạc đà nằm rạp thành vòng ngoài, cổ ngẩng cao và tai luôn quay về phía gió. Chúng nhai chậm, mắt lim dim, nhưng chỉ một tiếng động lạ cũng đủ làm cả đàn ngẩng đầu cùng lúc. Người phu xe già nói thú đi cát nghe đất giỏi hơn người.
Một phu xe trẻ hỏi vì sao phải tụng kinh cho những bộ hài cốt không quen biết. Thẩm Vạn Thành đáp rằng người sống làm việc tử tế cho người khuất thì lòng mình yên. Lòng yên thì tay không run và mắt nhìn rõ hơn trong đêm tối.
Thẩm Vạn Thành mở bản đồ vẽ tay ra xem lại, đối chiếu từng khoản bằng đầu ngón tay. Sổ sách của đoàn buôn là mạng người thứ hai, mất sổ là mất đường về. Ông ghi thêm ngày tháng ở góc trang rồi mới khép lại.
- Ai thấy điều gì lạ thì báo ngay cho người gác, đừng tự đi xem một mình. - Lệnh của Thẩm Vạn Thành được truyền qua từng tốp. Thạch Tiểu Thạch nghe xong ôm chặt bó củi vào ngực và đi sát bên Mã Lục.
Khi đoàn dừng nghỉ, Mã Lục nhóm bếp ở chỗ khuất gió và đào hố cát đặt nồi. Khói bếp bay ngang mặt đất rồi tan nhanh. Mùi trà nóng làm không khí bớt căng hơn một chút.
Truyện kết ở hình ảnh ông khép sổ, nói rằng chuyến hàng này đoàn lỗ hai mạng người, lãi lại một cái tên bị cát quên hơn nghìn năm.
Trời về chiều, cát đổi màu từ trắng sang vàng sẫm rồi xám lạnh. Thẩm Vạn Thành cho đoàn thu dọn sớm hơn thường lệ một khắc. Ai cũng hiểu lý do mà không cần nói thành lời.
- Đêm nay chia gác làm ba ca, không ai gác một mình. - Thẩm Vạn Thành dặn và nhìn từng người một lượt. Lệnh này từ mấy ngày nay không còn ai cười nữa. Người nhận ca đầu ôm chăn ra ngồi cạnh đống lửa chưa tàn.
Phía xa, dãy núi đá đen sẫm đứng im như một bức tường không cửa. Thẩm Vạn Thành nhìn về hướng ấy rất lâu. Ông biết điểm đến của đoàn nằm ngay dưới chân bức tường đá đó, và cũng biết mọi lời đồn khó nghe nhất đều gắn với nơi ấy.
- Cát hôm nay lạ lắm, đi mãi mà dấu chân cũ vẫn còn nguyên. - Mã Lục nói nhỏ khi quay lại trại. Thẩm Vạn Thành bảo mọi người ghi nhớ nhận xét ấy, vì dấu vết trên cát là thứ chữ viết trung thực nhất của sa mạc.
Thẩm Vạn Thành tới Gia Dục Quan khi gió đổi chiều mang theo mùi đất khô và mùi phân lạc đà. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Tang Đan buộc lại dây yên cho con lạc đà đầu đàn, kiểm tra chỗ da bị cọ xát. Con thú quỳ gối chịu đựng, thỉnh thoảng quay đầu nhìn chủ bằng con mắt ướt. Đi cát lâu, người và thú hiểu nhau qua những việc nhỏ như thế.
Việc phân nước được làm rất nghiêm trong đoàn. Mỗi người một phần, lạc đà uống theo lượt, phần dự trữ khóa trong thùng gỗ không ai tự ý mở. Thẩm Vạn Thành đứng nhìn tới lượt cuối cùng mới rời giếng.
Hậu quả của việc này được Thẩm Vạn Thành ghi lại ngay trong đêm. Sổ dữ kiện của đoàn thêm một dòng mới: Epilogue khóa: đoàn về Gia Dục Quan ngày 20/10/1934; hồ sơ dị sự của đoàn đóng lại với tên Lý Tố Uyển ở trang cuối sổ; không hiện tượng mới sau an táng. Dòng chữ ngắn mà nặng, vì từ nay mọi quyết định của đoàn đều phải đối chiếu với nó.
Ánh đèn dầu trong lều chao nghiêng theo gió lùa qua khe vải. Thẩm Vạn Thành lấy tay che miệng đèn và nhìn ra ngoài qua khe hở. Bên ngoài chỉ có cát, đá và mấy đống hàng phủ bạt im lìm.
Cố Hành Chu thử độ sâu của cát bằng một cây gậy dài. Gậy lún xuống gần một gang ở chỗ cát xám, trong khi chỗ cát vàng bên cạnh chỉ lún nửa gang. Cả nhóm lặng lẽ vòng tránh vùng cát xám ấy.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Mã Lục chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Trong lúc chờ đoàn tập hợp, Thẩm Vạn Thành hỏi thăm Cố Hành Chu về đoạn đường sắp tới. Câu trả lời gồm toàn tên giếng, tên cồn và những chỗ cát lún phải tránh. Ông ghi hết vào trí nhớ theo thứ tự trước sau.
Đêm xuống rất nhanh ở sa mạc, cái lạnh ập tới ngay sau vệt nắng cuối cùng. Thẩm Vạn Thành khoác thêm áo bông và ngồi gần lửa hơn. Ông lật sổ ra ghi lại những việc đã xảy ra trong ngày bằng nét chữ nhỏ và đều.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Tang Đan thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
Thẩm Vạn Thành đứng trên một mô đá thấp nhìn bao quát cả đoàn. Từ trên cao, người và lạc đà chỉ là những chấm nhỏ giữa biển cát mênh mông. Ông chợt thấy chuyến hàng này nhỏ bé biết chừng nào so với vùng đất đã nuốt không biết bao nhiêu đoàn người vô danh.
- Hàng hóa có ướt hay mốc thì còn cứu được, người mất thì không. - Thẩm Vạn Thành nói câu ấy với giọng rất bình thản. Mấy phu xe nghe xong đều cúi đầu, vì ai cũng hiểu chuyến đi này đã khác hẳn những chuyến trước.
Cố Hành Chu kiểm lại thùng gỗ đựng trà rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Ở Gia Dục Quan, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Thẩm Vạn Thành phủi cát trên vai áo rồi gọi Tang Đan lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
Thẩm Vạn Thành tới Gia Dục Quan khi bầu trời cao và trong, sao hiện rõ từng chòm một. Việc đầu tiên ông làm là đếm lại người và lạc đà theo thói quen của đoàn buôn. Con số khớp với sổ thì lòng mới yên được một nửa.
Ở Gia Dục Quan, cát lọt vào mọi khe hở của áo quần và giày vải. Thẩm Vạn Thành phủi cát trên vai áo rồi gọi Triệu Tam lại gần để dặn việc. Giọng ông giữ mức vừa đủ nghe, không muốn làm cả trại chú ý.
- Việc hôm nay phải xong trước khi trời tối hẳn. - Thẩm Vạn Thành nói và chỉ tay về phía đoàn lạc đà đang được dỡ hàng. Triệu Tam gật đầu, quay đi truyền lại cho tốp của mình.
Thạch Tiểu Thạch kiểm lại nồi gang nấu cháo rồi ghi thêm một dòng vào giấy nhớ. Mực tàu gặp gió khô rất mau đặc, phải chấm nhiều lần mới viết tròn nét. Tờ giấy được gấp tư và cất vào ngực áo.
Thẩm Vạn Thành đi một vòng quanh chỗ nghỉ, xem xét nền đất và hướng gió. Nơi nào cát xám hơn nơi khác, ông đều dừng lại nhìn lâu hơn một chút. Kinh nghiệm nhiều năm dạy ông rằng đất lạ thì phải hỏi người già và nhìn dấu chân thú trước.
- Đoạn đường này trước kia có ai trú đêm chưa. - Thẩm Vạn Thành hỏi người dẫn đường của trạm. Người kia đáp đã lâu không ai dám ở lâu, chỉ ghé lấy nước rồi đi ngay. Câu trả lời ngắn mà làm mấy phu xe trẻ im hẳn.
Bữa ăn của đoàn chỉ có bánh khô, thịt muối và trà nóng pha trong ấm sắt. Hồ Vĩnh Phúc chia phần đều cho từng tốp, ai cũng nhận phần mình rồi ăn trong im lặng. Tiếng nhai bánh khô giòn tan nghe rõ giữa khoảng cát rộng.
Khi lửa trại cháy đều, mấy người ngồi gần nhau hơn để tránh gió. Câu chuyện quay về hàng hóa, tiền công và ngày về, những chuyện trần thế làm người ta tạm quên nỗi sợ mơ hồ. Chỉ có Triệu Tam thỉnh thoảng lại ngẩng đầu nghe ngóng phía ngoài vòng lửa.
Gió mang theo tiếng cát trượt trên sườn cồn, nghe như có bàn chân rất nhẹ đi qua. Thẩm Vạn Thành ngồi yên nghe hết một hồi lâu mới phân biệt được tiếng cát và tiếng thú. Đêm ở sa mạc dạy người ta kiên nhẫn trước khi kết luận.
Thạch Tiểu Thạch kể rằng những người đi cát lâu năm đều thuộc một lệ chung. Gặp hài cốt vô danh bên đường thì vùi lại tử tế, gặp người lạ ban đêm thì hỏi rõ lai lịch trước khi cho vào trại. Lệ ấy không ghi trong sổ nào mà truyền miệng qua nhiều thế hệ phu xe.
Đêm đó, Thẩm Vạn Thành là người cuối cùng rời khỏi đống lửa. Ông nhìn lại một lượt người và hàng hóa rồi mới về chỗ nằm. Trong đầu ông, việc của ngày mai đã xếp thành hàng rõ ràng.