BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 9: Năm móng và thước đo

Trang mang bộ ảnh và số đo dấu chân ở miếu về phòng làm việc xã, trải ra bàn cùng chồng tài liệu về các loài thú quanh Cà Đam. Cô làm việc theo cách của…

Nội dung chương

Trang mang bộ ảnh và số đo dấu chân ở miếu về phòng làm việc xã, trải ra bàn cùng chồng tài liệu về các loài thú quanh Cà Đam. Cô làm việc theo cách của mình: từng con số được đối chiếu với từng loài, từng trang tài liệu được đánh dấu, không bỏ qua một khả năng nào chỉ vì nó nghe quen tai hơn.

Nền gạch của miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Khói hương ở miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi.

Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Trên bàn thờ ở miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu.

Hổ Đông Dương theo hồ sơ đã vắng bóng trong vùng từ lâu, không còn cá thể nào được ghi nhận quanh Cà Đam trong nhiều năm. Các loài thú còn lại trong vùng đều nhỏ hơn nhiều: bàn chân nhỏ, số móng và độ sâu khi in trên cát đều không thể tạo ra dấu chân đã đo ở hậu điện. Cô ghi lại từng phép đối chiếu vào báo cáo ghi chép.

Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang.

Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Mùi trầm trong miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ.

- Anh Đức, em đối chiếu hết rồi. Số đo này không khớp loài nào trong danh mục thú quanh Cà Đam cả.

- Cả hổ Đông Dương trong hồ sơ cũ cũng không khớp à cô Trang?

- Hồ sơ cũ ghi hổ Đông Dương nhỏ hơn dấu này, mà vùng này cũng không còn ghi nhận cá thể nào từ lâu rồi. Em phải ghi đúng như vậy vào báo cáo.

- Cứ ghi đúng số đo. Nghề của tôi cũng vậy, thấy sao ghi vậy, không thêm không bớt.

- Dạ. Em sẽ ghi kết luận là không loài vật thường nào khớp. Phần còn lại, hồ sơ tín ngưỡng của miếu sẽ tự nói rõ hơn.

Dấu chân ở miếu có 5 móng in sâu, kích thước lớn hơn mọi loài trong danh mục, và in xuống lớp cát dày 2 tấc với lực nặng của một thân thể rất lớn. Trang kết luận trong báo cáo: dấu chân không khớp bất kỳ loài vật thường nào đang được ghi nhận ở vùng này. Cô viết câu kết luận đó chậm rãi, cân nhắc từng chữ, vì cô hiểu trọng lượng của nó.

Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Ngoài hiên miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được.

Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ.

Đức tới phòng làm việc xã xem bản đối chiếu của Trang. Hai người thống nhất cách ghi trong hồ sơ: sự việc được ghi bằng số đo, ảnh chụp và kết luận đối chiếu, không thêm lời đồn, không bớt dữ kiện. Đức nói anh làm kiểm lâm nhiều năm quanh vùng này, chưa từng thấy dấu chân nào như vậy trong rừng, kể cả ở những khoảnh rừng sâu nhất.

Người nhà miếu đi lại trong miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc.

Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm.

Trang kẹp bản đối chiếu vào hồ sơ tín ngưỡng của mình, ngay sau trang về Lệnh Bài Ngũ Hổ. Với cô, hồ sơ này đang có hai lớp đi cùng nhau: lớp tín ngưỡng của người dân thờ Sơn Quân, và lớp số đo không khớp loài thường nào. Hai lớp đó không triệt tiêu nhau, chúng cùng chỉ về một điều: vùng Trà Bồng này đang giữ một câu chuyện lớn hơn giấy tờ của cô.

Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Gió từ phía Cà Đam thổi về miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều.

Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Tiếng mõ trong miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão.

Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước.

Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.

Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người.

Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Trong miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại.

Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông.

Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào.

Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Ánh sáng trong miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung.

Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.

Chiều xuống, Trang ngồi lại một mình trong phòng làm việc, nhìn tấm ảnh dấu chân 5 móng trên cát đặt cạnh tấm ảnh lệnh bài gỗ thị. Một bên là số đo, một bên là niềm tin, và cô nhận ra công việc của mình ở Trà Bồng không phải chọn một trong hai. Mà là ghi lại cho đúng cả hai. Để sau này ai đọc hồ sơ cũng hiểu vùng đất này đã sống với Sơn Quân như thế nào.

Chương khác

Xem thêm