BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 50: Cây Thước Treo Trong Gian Giữa
Chín giờ sáng ngày hai mươi tám tháng năm, Quân đặt bản báo cáo kiểm tra và cuốn sổ đo đạc của mình lên chiếc bàn dài ở gian giữa biệt phủ họ Trần. Bản…
Nội dung chương
Chín giờ sáng ngày hai mươi tám tháng năm, Quân đặt bản báo cáo kiểm tra và cuốn sổ đo đạc của mình lên chiếc bàn dài ở gian giữa biệt phủ họ Trần. Bản báo cáo được đóng bìa cẩn thận, trang đầu ghi rõ tên công trình và thời gian kiểm tra từ tháng ba tới cuối tháng năm. Cuốn sổ đo đạc nằm ngay bên cạnh, dày và nặng vì gần ba tháng ghi chép liên tục của anh. Cả nhà họ Trần đã tề tựu đông đủ quanh bàn. Ông Ba cũng có mặt theo lời mời của gia chủ, như trong mọi buổi việc quan trọng của căn nhà này.
Buổi sáng hôm nay còn có một vị khách đặc biệt từ bên kia sông sang. Phạm Văn Đạt tới biệt phủ từ sớm, trên tay anh là một chiếc hộp gỗ dài được gói trong tấm vải sạch. Anh đặt chiếc hộp lên bàn, bên cạnh bản báo cáo của Quân, rồi đứng lùi lại một bước. Ông Lộc nhìn chiếc hộp dài ấy với vẻ tò mò thấy rõ. Đạt mỉm cười và nói đây là món quà anh mang sang tặng gia đình trong buổi sáng bàn giao này, theo đúng lời anh đã hẹn trước với Quân qua điện thoại tối qua.
- Cháu xin mở món quà này ra trước mặt cả nhà, Đạt nói và tháo lớp vải gói bên ngoài. Trong hộp là cây thước Lỗ Ban bằng gỗ của ông nội cháu. Cây thước này theo ông cháu đi làm nghề suốt cả đời người. Ngày dựng căn biệt phủ này, chính cây thước này đã đo những hạng mục đầu tiên của nó.
Đạt cầm cây thước lên bằng cả hai tay. Mặt thước bằng gỗ đã lên nước bóng, những vạch chia và tên các cung khắc trên mặt thước đã mờ đi nhiều theo năm tháng. Quân nghiêng người nhìn kỹ cây thước trong tay Đạt. Đây chính là cây thước anh từng nhìn thấy nằm ở ngăn trên cùng trong chiếc tủ dụng cụ của thợ cả Kính ở làng mộc.
Quân cầm cây thước lên xem kỹ một lúc. Anh nhận ra trên mặt thước, ở gần đầu thước, có một vết mòn sâu hơn mọi chỗ khác. Đạt nói đó là chỗ ngón tay cái của ông nội anh tì vào mỗi lần ông rút thước ra đo một hạng mục mới. Sáu mươi năm làm nghề của một người thợ để lại dấu tay của mình trên cây thước như vậy. Quân nghe mà thấy cây thước này không còn là một dụng cụ đo thông thường nữa. Nó là phần đời nghề của người thợ cả mà hôm nay được gửi lại cho căn nhà ông từng dựng.
Đạt trao cây thước sang cho ông Lộc. Ông Lộc đón lấy nó bằng cả hai tay, trọng lượng của một đời làm nghề như nằm gọn trong lòng bàn tay ông.
- Ông nội cháu lúc còn sống vẫn giữ cây thước này như vật quý nhất của nghề, Đạt nói tiếp. Cháu nghĩ cây thước của ông nên ở lại trong căn nhà lớn nhất mà ông từng dựng. Nhà mình giữ nó không phải để thờ cúng gì cao xa. Giữ nó để nhớ rằng căn nhà này được dựng lên bằng tay nghề của người thợ và bằng sự sòng phẳng mà người ở nợ người làm ra nó.
- Anh Đạt, cây thước này quý với nhà anh như vậy, anh tặng lại nhà tôi thì bên nhà anh còn giữ gì làm kỷ niệm của ông, ông Lộc hỏi.
- Nhà cháu giữ cuốn sổ tay nghề của ông và bộ dụng cụ làm nghề của ông, Đạt đáp. Thế là đủ đầy rồi, thưa bác. Cây thước này về ở trong căn nhà của ông dựng thì nó mới đúng chỗ của nó nhất. Ông cháu đo căn nhà này từ những hạng mục đầu tiên bằng chính nó. Nay nó ở lại đây để coi giữ sự yên ổn của nhà mình cũng là hợp lý.
- Anh tặng nhà tôi vật này, tôi không biết lấy gì đáp lại cho xứng, ông Lộc nói, giọng ông xúc động. Tôi hứa với anh một điều. Cây thước này sẽ được treo ở gian giữa nhà tôi, ở chỗ trang trọng nhất. Con cháu nhà họ Trần đời sau nhìn lên cây thước này là phải nhớ lấy câu chuyện của nó.
Quân đứng bên cạnh và chứng kiến phần bàn giao chính của buổi sáng. Anh mở bản báo cáo ra trang cuối và mời ông Lộc ký vào phần biên bản bàn giao. Anh trình bày ngắn gọn nội dung của bản báo cáo cho cả nhà nghe lần cuối. Báo cáo ghi toàn bộ quá trình kiểm tra căn nhà trong gần ba tháng. Nó ghi ba dị vật đã tìm thấy và cách chúng được tháo ra theo lệ nghề. Nó ghi ba việc hóa giải đã hoàn thành và kết quả đo lại sau cùng của các hạng mục. Ông Lộc ký tên vào biên bản bằng nét ký chậm rãi. Bà Nhàn và Bảo cũng ký vào phần người chứng kiến của gia đình.
- Cuốn sổ đo đạc này tôi cũng bàn giao lại cho gia đình, Quân nói và đẩy cuốn sổ về phía ông Lộc. Trong sổ có mọi số đo từ ngày đầu tôi tới nhà này. Có cả trang ghi lỗi đo sai của chính tôi hồi tháng tư. Tôi giữ nguyên trang ấy không xé đi. Nó là một phần thật của công việc này, và nó nhắc tôi cũng như nhắc cả nhà rằng sự trung thực là điều giữ cho mọi kết quả có giá trị.
- Anh giữ lại cả trang ghi lỗi của mình trong sổ bàn giao, ông Lộc nói và nhìn Quân rất lâu. Chỉ riêng việc ấy thôi cũng đủ nói hết con người anh rồi. Nhà tôi giữ cuốn sổ này như giữ một phần của câu chuyện căn nhà. Cảm ơn anh, anh Quân ạ. Cảm ơn anh vì tất cả những gì anh đã làm cho nhà tôi trong gần ba tháng qua.
Trước khi khép lại phần bàn giao, ông Lộc đứng dậy và mang ra một phong bì dày từ chiếc tủ ở gian giữa. Ông trao phong bì cho Quân ngay trước mặt cả nhà và Đạt. Ông nói đây là phần phí kiểm tra và phục dựng tư vấn của Quân theo đúng thỏa thuận từ ngày anh mới tới biệt phủ. Số tiền trong phong bì được ghi rõ trong một tờ giấy kèm theo, có chữ ký của ông và con dấu của xưởng gỗ. Ông nói nhà ông từ nay trả mọi khoản tiền đều theo cách này, rõ ràng và đúng hẹn, kể cả với người đã giúp nhà mình gỡ được mối rối lớn nhất.
Quân nhận phong bì và ký tên vào tờ giấy biên nhận của gia đình. Anh nói anh nhận phần phí này với lòng cảm ơn và sự yên tâm của người làm nghề. Anh cũng nói đây là lần đầu tiên trong nhiều năm làm phục dựng, anh rời một công trình mà mọi khoản tiền nong giữa gia chủ, thợ thuyền và người kiểm tra đều được khép lại minh bạch như vậy. Ông Lộc nghe xong thì cười, một nụ cười nhẹ nhõm hiếm hoi trên gương mặt ông trong suốt gần ba tháng Quân ở căn nhà này.
Phần treo thước diễn ra ngay sau phần bàn giao giấy tờ. Ông Lộc tự tay mang cây thước của thợ cả Kính tới vị trí đã chọn ở gian giữa. Đó là khoảng tường trang trọng ngay dưới thanh đòn dông chính giữa, bên cạnh bàn thờ gia tiên của nhà họ Trần. Bảo kê thang và đỡ cha trèo lên hai bậc để treo thước vào chiếc móc đồng đã đóng sẵn từ sáng sớm. Cây thước nằm ngang ngay ngắn trên tường, mặt thước hướng ra phía cửa gian giữa. Từ bất cứ vị trí nào trong gian nhà, người bước vào cũng nhìn thấy nó đầu tiên sau bàn thờ gia tiên.
- Từ nay cây thước này ở đây, ông Lộc nói khi đã xuống khỏi thang. Nó nhắc tôi mỗi ngày về bốn trăm tám mươi triệu đồng tôi từng giữ lại và tám trăm bốn mươi triệu đồng tôi đã trả. Nó nhắc con cháu nhà này rằng tiền công của người thợ là thứ phải trả đủ và trả đúng hẹn. Nhà nào giữ được điều ấy thì nhà ấy mới yên được lâu dài.
- Bác nói thế là ông nội cháu yên lòng thật rồi, Đạt đáp. Cháu về làng sẽ thắp hương báo lại với ông nội cháu mọi việc của buổi sáng hôm nay. Cuốn sổ tay nghề của ông từ nay cũng có thêm một trang mới. Trang ấy cháu ghi về cây thước này và về căn nhà đã yên ổn trở lại bên kia sông.
Bà Nhàn mang ra một gói trà quê và mấy gói bánh tự làm để biếu Quân làm quà chia tay. Hằng, người về nhà từ chiều hôm trước để kịp buổi bàn giao sáng nay, ôm lấy tay Quân và cảm ơn anh bằng giọng nghẹn ngào. Bảo bắt tay anh rất chặt ở sân trước. Ông Ba đứng ở cổng và nói ông sẽ nhớ mãi những buổi đi đo nhà cùng anh trong gần ba tháng qua. Đạt bắt tay Quân sau cùng. Hai người nhìn nhau và gật đầu, không cần nói thêm nhiều lời. Họ là hai người làm nghề đã cùng nhau đưa câu chuyện này về tới điểm cuối của nó.
Quân xách chiếc túi đồ nghề quen thuộc và bước ra cổng biệt phủ họ Trần lần cuối cùng. Anh quay lại nhìn căn nhà gỗ lim ba gian một lượt dài. Mái ngói ửng nắng sớm. Hàng cột gỗ đứng thẳng và yên. Gian giữa sáng ánh đèn và cây thước cũ của người thợ cả nằm trang trọng trên tường. Anh bước lên chiếc xe đang chờ ở cổng và dặn người lái xe chạy về phía cầu sông Cầu.
Chiếc xe chạy qua cầu sông Cầu trong nắng sớm tháng năm rực rỡ. Mặt sông lấp loáng ánh nắng, nước chảy êm đềm dưới những nhịp cầu vững chãi. Quân nhìn qua cửa kính về phía bờ bên kia, nơi làng mộc nằm yên trong nắng mới. Rồi anh nhìn về phía bờ bên này, nơi căn biệt phủ gỗ lim khuất dần sau rặng cây xanh ven đường. Anh nhớ cây thước của người thợ cả đã khuất đang treo yên trên tường gian giữa của căn nhà ấy. Hình ảnh ấy nhắc anh về món nợ đã trả, về lời xin lỗi đã nói và về những ngày yên ổn mà họ vừa tìm lại được.