BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 47: Lễ Cúng Tạ Tổ Sư Lỗ Ban

Chín giờ sáng ngày hai mươi hai tháng năm, buổi lễ cúng tạ Tổ sư Lỗ Ban được làm trang trọng tại gian giữa biệt phủ họ Trần. Đạt tới từ sớm và tự tay sắp…

Nội dung chương

Chín giờ sáng ngày hai mươi hai tháng năm, buổi lễ cúng tạ Tổ sư Lỗ Ban được làm trang trọng tại gian giữa biệt phủ họ Trần. Đạt tới từ sớm và tự tay sắp xếp bàn thờ tổ nghề ở vị trí trang trọng nhất của gian giữa. Trên bàn thờ là bài vị Tổ sư Lỗ Ban bằng gỗ mà anh mang từ làng mộc sang. Hai bên bài vị là hai cây nến và một lư hương đồng. Chiếc hộp gỗ đựng ba dị vật gói vải được đặt ở phía dưới bàn thờ tổ nghề, phủ một tấm vải điều sạch. Cả nhà họ Trần mặc quần áo chỉnh tề và đứng tề tựu trước bàn thờ từ trước giờ lễ.

Mâm lễ do bà Nhàn chuẩn bị từ sáng sớm theo lời dặn của Đạt. Trên mâm có một con gà luộc nguyên con và một đĩa xôi trắng. Có hoa tươi, quả theo mùa và một bình rượu trắng nhỏ. Có trà nóng, trầu cau và một đĩa muối gạo nhỏ theo lệ cúng tổ của nghề mộc. Mâm lễ không quá lớn nhưng món nào cũng được bày biện cẩn thận. Quân đứng ở vị trí chứng kiến phía đầu bàn. Anh quan sát từng phần của buổi lễ bằng sự trang trọng của một người đã đi cùng căn nhà này từ ngày đầu tiên.

Trước giờ lễ một lúc, cụ Sen ở nhà sát vách cũng sang biệt phủ theo lời mời của bà Nhàn. Cụ chống chiếc gậy tre đi chậm rãi qua sân và vào gian giữa. Cụ nhìn bàn thờ tổ nghề đã bày biện trang trọng mà gật đầu mấy lần. Cụ nói cụ sống ở làng này gần tám mươi năm, đây là lần đầu tiên cụ thấy một gia chủ làm lễ tạ tổ nghề mộc ngay trong nhà mình. Ông Ba dìu cụ ngồi xuống chiếc ghế kê ở phía ngoài gian giữa, cạnh vị trí của Quân.

- Tôi sang đây là để nhìn cho tận mắt cái kết của câu chuyện này, cụ Sen nói với Quân. Sáu năm trước tôi chỉ nghe người ta kháo nhau chuyện toán thợ bị trừ tiền công ngoài chợ. Hôm nay tôi thấy tận mắt nhà người ta trả đủ, xin lỗi đủ và làm lễ tạ đủ. Chuyện như thế này, người làng mình nên được nhìn thấy tận nơi.

- Cụ tới dự là quý lắm, thưa cụ, Quân đáp. Cụ là người đã kể cho tôi nghe chuyện năm xưa đầu tiên ở làng này. Hôm nay cụ có mặt ở đây thì vòng tròn của câu chuyện này mới thật sự khép kín được.

- Cháu xin phép được nói rõ ý nghĩa của buổi lễ hôm nay trước khi bắt đầu, Đạt nói với cả nhà. Lễ tạ này có hai phần. Phần thứ nhất là nhà mình tạ ơn Tổ sư Lỗ Ban đã cho nghề mộc và cho căn nhà này một con đường gỡ rối. Phần thứ hai là nhà mình tạ lỗi với nghề và với người thợ năm xưa. Hai phần ấy làm đủ và làm bằng lòng thành thì buổi lễ mới trọn vẹn.

- Anh cứ chủ trì theo đúng lệ của nghề, ông Lộc nói. Nhà tôi đứng đây làm theo anh hướng dẫn từng phần. Có gì chưa phải phép, anh cứ nhắc ngay cho nhà tôi sửa.

Đạt thắp ba nén hương và trao cho ông Lộc. Ông Lộc đón hương bằng hai tay, bước lên đứng trước bài vị Tổ sư. Ông vái ba vái thật sâu rồi cắm hương vào lư. Bà Nhàn lên thắp hương tiếp theo, sau đó là Bảo và Hằng theo thứ tự trong nhà. Ông Ba cũng được mời lên thắp một nén hương vì ông là người gắn bó với căn nhà từ ngày khởi công. Quân đứng ở phía dưới và chắp tay theo trong phần lễ này. Khói hương bay lên quanh thanh đòn dông vừa lắp lại nguyên vẹn ở phía trên cao.

Phần đọc lời tạ do Đạt chủ trì bằng giọng rõ ràng và chậm rãi. Anh đọc lời khấn tạ ơn tổ nghề theo bài khấn truyền trong dòng họ thợ của làng mộc. Anh khấn về căn nhà gỗ lim dựng bên sông Cầu và về món nợ nghề đã được trả xong. Anh khấn xin tổ nghề chứng giám cho lòng thành của gia chủ và cho tay nghề của con cháu đời sau. Quân nghe không sót một câu nào trong bài khấn ấy. Anh nhận ra trong lời khấn không có một câu nào nhắc tới sự trừng phạt hay oán hận. Toàn bộ bài khấn chỉ nói về sự tạ ơn, sự nhận lỗi và mong ước yên ổn cho cả hai gia đình.

Tới phần tạ lỗi, ông Lộc bước lên đứng trước bàn thờ một lần nữa. Lần này ông không cầm theo tờ giấy nào trong tay. Ông nói bằng lời của chính mình, ngắn gọn và rõ ràng. Ông nói nhà họ Trần tạ lỗi với tổ nghề vì đã đối xử bạc với người thợ dựng nhà. Ông nói ông tạ lỗi với hương hồn người thợ cả Phạm Văn Kính. Ông mong từ nay về sau, con cháu nhà họ Trần làm nghề gỗ phải nhớ lấy bài học trả công sòng phẳng này. Đạt nghe xong thì gật đầu và nói phần tạ lỗi như vậy là đủ thành ý theo lệ của nghề.

Sau phần lễ chính, Đạt làm phần thanh tẩy trạch khí cho căn nhà. Anh nấu sẵn một nồi nước lá bưởi và lá sả từ sáng, nước còn ấm và thơm nhẹ. Anh nhúng một cành lá bưởi vào nồi nước rồi đi khắp các gian nhà để rảy nước. Anh rảy ở ngưỡng cửa chính, ở gian bếp và ở hai gian buồng. Anh rảy nhẹ quanh chân cột cái và dưới thanh đòn dông ở gian giữa. Bà Nhàn và Hằng mở hết các cửa sổ và cửa chính của căn nhà theo lời anh dặn. Nắng trưa tháng năm tràn vào từng gian nhà cùng với gió sông thổi nhẹ qua sân.

- Phần thanh tẩy này là lệ của nghề khi một căn nhà vừa gỡ xong điều không yên, Đạt giải thích cho cả nhà. Nước lá thơm rảy khắp nhà là để nhà cửa thơm tho và sạch sẽ trở lại. Cửa mở hết là để nắng và gió vào nhà. Nhà ở của người sống thì phải sáng và thoáng. Lệ này đơn giản vậy thôi, không có gì huyền bí quá đáng đâu.

- Nghe anh nói tôi mới hiểu, bà Nhàn nói. Bao lâu nay tôi cứ nghĩ việc thanh tẩy phải cầu kỳ lắm. Hóa ra nó bắt đầu từ những việc sạch sẽ và sáng sủa ngay trong nhà mình đang ở thế này đây.

Sau phần thanh tẩy, bà Nhàn xin phép được chia phần lễ cho mọi người cùng hưởng lộc. Đĩa xôi và con gà luộc được dọn xuống gian bếp, cả nhà quây quần ăn một bữa cơm trưa thân mật ngay trong ngày lễ. Cụ Sen ngồi cùng bàn với gia đình và ăn chậm rãi trong tiếng nói chuyện đã nhẹ nhõm của mọi người. Trong bữa cơm, ông Lộc tự tay rót một chén rượu mời Đạt. Ông nói chén rượu này là chén rượu tạ ơn của riêng ông dành cho người thợ trẻ đã sang gỡ rối cho nhà mình bằng chính tay nghề của dòng họ anh.

- Cháu nhận chén rượu của bác, Đạt nói và đón chén rượu bằng hai tay. Cháu cũng xin dặn bác thêm một câu của nghề trước khi cháu về. Từ nay nhà mình có sửa sang gì trong căn nhà này, bác cứ thuê thợ cho đàng hoàng và trả công đúng hẹn. Thợ người ta ăn cơm bằng ngày công. Mình trả sòng phẳng thì nhà mình ở yên ổn. Lệ của nghề mộc chỉ gói gọn trong mấy chữ ấy thôi.

- Tôi nhớ rồi, ông Lộc đáp. Tôi nhớ bằng cái giá của sáu năm không yên trong chính nhà mình. Từ nay nhà tôi làm bất cứ việc gì liên quan tới thợ thuyền, giấy tờ phải rõ ràng và tiền công phải trả đúng ngày. Tôi sẽ dặn lại điều ấy cho cháu Bảo và cả con cháu sau này trong nhà này nữa.

Quân nghe cuộc trò chuyện bên mâm cơm mà thấy buổi lễ hôm nay để lại trong nhà này một quy tắc sống mới. Người gia chủ từng giữ lại nửa tiền công giờ ngồi dặn con trai về sự sòng phẳng, ngay trước mặt cháu nội của người thợ năm xưa.

Ăn cơm xong, ông Lộc mang ra một phong bì và trao tận tay Đạt ngay trước mặt cả nhà. Trong phong bì là một triệu bốn trăm nghìn đồng, đúng số tiền công hai ngày làm việc đã ghi trên tờ giấy thống nhất hôm mười hai tháng năm. Đạt nhận phong bì và ký tên vào giấy biên nhận mà Bảo đã chuẩn bị sẵn. Ông Lộc cầm tờ biên nhận ấy và nói ông sẽ cất nó chung với bản tính tiền của toán thợ năm xưa. Hai tờ giấy, một cũ một mới, sẽ nhắc nhà ông về cùng một bài học sòng phẳng trong chuyện tiền công.

Cuối buổi lễ, Đạt tự tay thu dọn bàn thờ tổ nghề. Anh gói bài vị của Tổ sư vào tấm vải sạch và đặt vào chiếc hòm dụng cụ của ông nội. Rồi anh cầm chiếc hộp gỗ đựng ba dị vật lên bằng cả hai tay. Cả nhà họ Trần đứng ở gian giữa nhìn anh làm việc ấy trong im lặng. Đạt nói anh mang chiếc hộp về bên kia sông ngay trong buổi chiều nay. Nó sẽ được cất vào tủ thờ nghề của nhà thờ họ Phạm. Từ giờ phút này, trong kết cấu của căn biệt phủ không còn một dị vật nào nữa.

- Tôi tiễn anh một đoạn, ông Lộc nói và đi theo Đạt ra tới cổng biệt phủ. Ông bắt tay người thợ trẻ rất lâu trước khi buông ra. Ông nói nhà họ Trần từ nay coi Đạt như người thân qua lại hai bên sông. Cửa của căn nhà này luôn mở để đón anh sang chơi, không cần một lý do công việc nào nữa.

Đạt ra về khi nắng chiều đã nghiêng trên mặt sông Cầu. Quân đứng ở cổng nhìn theo chiếc xe của anh chạy dọc con đường ven sông cho tới khi khuất hẳn sau rặng cây. Anh quay vào gian giữa và thấy cả nhà họ Trần vẫn đứng quanh bàn thờ gia tiên. Bà Nhàn đang thay nước mới lên bàn thờ bằng đôi tay nhẹ nhàng. Ông Lộc ngồi xuống chiếc ghế quen thuộc của mình, dáng ngồi của ông thả lỏng hẳn. Bảo và Hằng dọn dẹp phần lễ còn lại ở gian bếp trong tiếng nói chuyện nhỏ nhẹ.

Chiều xuống dần, Quân đi một vòng quanh căn biệt phủ. Anh qua gian bếp còn thơm mùi lá bưởi sau phần thanh tẩy. Anh bước qua bậc cửa chính vừa kê lại ngay ngắn và ngẩng nhìn thanh đòn dông trong nắng cuối ngày. Mọi thứ vẫn là những thứ anh đã thấy suốt gần ba tháng qua. Chỉ có cảm giác đi trong căn nhà này là đã khác hẳn. Nó nhẹ và yên, như đi trong một căn nhà vừa được trả lại cho người sống trong nó.

Đêm hôm ấy, Quân nằm trong buồng chái và lắng nghe căn nhà như thói quen của những ngày đầu anh mới tới. Căn nhà hoàn toàn yên tĩnh. Chỉ có tiếng gió sông thổi qua vườn vải và tiếng côn trùng kêu đều ở sân sau. Không một âm thanh lạ nào vang lên từ trên xà ngang. Anh nằm nghe rất lâu rồi mới khép mắt lại. Ba việc hóa giải của căn biệt phủ họ Trần, tới đêm nay, đã làm đủ cả ba. Điều còn lại phía trước chỉ là những ngày bình yên mà căn nhà này và gia đình sống trong nó xứng đáng được hưởng sau sáu năm dài không yên ổn.

Chương khác

Xem thêm