BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 45: Lời Mời Được Nhận

Chín giờ sáng ngày mười hai tháng năm, Quân cùng ông Lộc và Bảo qua sông sang làng mộc lần nữa. Ba ngày đã trôi qua kể từ buổi sáng nhà họ Trần trả đủ…

Nội dung chương

Chín giờ sáng ngày mười hai tháng năm, Quân cùng ông Lộc và Bảo qua sông sang làng mộc lần nữa. Ba ngày đã trôi qua kể từ buổi sáng nhà họ Trần trả đủ tiền và xin lỗi trước bàn thờ thợ cả Kính. Chuyến đi hôm nay mang một mục đích khác hẳn chuyến đi hôm trước. Hôm nay, nhà họ Trần sang để chính thức mời Phạm Văn Đạt về biệt phủ làm việc thứ hai trong ba việc hóa giải. Ông Lộc nói trên xe rằng lời mời này phải do chính miệng ông nói ra. Ông không muốn nhờ Quân nói thay thêm một lần nào nữa.

Đạt đón ba người ở cổng xưởng mộc của anh ở cuối làng. Xưởng đang có mấy người thợ làm việc ở gian ngoài. Tiếng bào gỗ vang đều trong nắng sớm tháng năm. Đạt dẫn khách vào gian trong của xưởng, nơi có bộ bàn ghế gỗ và chiếc tủ đựng dụng cụ nghề của ông nội anh để lại. Anh rót nước chè mời khách rồi ngồi xuống phía đối diện ông Lộc. Quân ngồi ở phía đầu bàn, Bảo ngồi cạnh cha mình.

- Thưa anh Đạt, ông Lộc cất tiếng trước. Việc thứ nhất nhà tôi đã làm xong hôm chín tháng năm trước bàn thờ ông Kính. Hôm nay tôi sang đây để mời anh về biệt phủ nhà tôi. Tôi mời anh đích thân xoay lại khớp mộng đòn dông và tháo dị vật trong đó ra theo lệ nghề của dòng họ anh. Lời mời này tôi nói trước mặt anh Quân và cháu Bảo nhà tôi.

- Bác đã sang tận nơi mời thế này là phải phép lắm rồi, Đạt đáp. Cháu nhận lời mời của bác. Phần việc ấy đúng ra chỉ có người nhà họ Phạm mới nên làm. Ông nội cháu đặt dị vật vào bằng tay mình. Con cháu của ông phải mở nó ra bằng tay mình thì mới trọn lệ.

- Vậy anh định ngày nào sang được, Bảo hỏi. Bên nhà tôi cần chuẩn bị những gì thì anh cứ nói rõ từ hôm nay. Giàn giáo, người phụ việc hay dụng cụ gì, nhà tôi lo đủ hết cho anh.

- Cháu chọn ngày hai mươi mốt tháng năm, Đạt nói sau một lúc tính nhẩm. Từ nay tới đó còn hơn một tuần. Cháu cần giao xong một đơn hàng đang dở ở xưởng này vào ngày hai mươi. Bên nhà mình cũng có thời gian chuẩn bị cho chu đáo. Việc mở khớp mộng làm ban ngày, bắt đầu từ tám giờ sáng, khi nắng đã lên rõ để nhìn cho kỹ từng đường nêm.

Đạt đứng dậy và mở chiếc tủ dụng cụ ở góc xưởng. Anh lấy ra một cuốn lịch cũ và một tờ giấy trắng. Anh ghi lên giấy những điều hai bên cần thống nhất trong buổi làm việc ngày hai mươi mốt. Quân nghiêng người nhìn theo từng dòng chữ của anh. Dòng thứ nhất ghi giờ bắt đầu và yêu cầu gia chủ có mặt đầy đủ để chứng kiến. Dòng thứ hai ghi việc tháo dị vật phải làm trước, lắp lại đòn dông làm sau. Dòng thứ ba ghi phần chỉnh bậc cửa và khung cửa để sau cùng, khi khớp mộng đã yên vị trí.

- Cháu nói rõ thêm về lệ tháo dị vật để bác và anh Quân nắm được, Đạt nói. Dị vật trong hốc mộng phải được lấy ra bằng tay, đặt ngay lên khay gỗ lót vải trắng. Không ai ngoài cháu được chạm vào nó trong lúc tháo. Hai món đã niêm phong ở bên nhà mình cũng mang ra đặt chung lên khay. Ba món gói lại trong vải mới, cho vào hộp gỗ và để trước bàn thờ tổ nghề cho tới khi làm lễ tạ xong.

- Rồi sau lễ tạ thì ba món ấy đi đâu, ông Lộc hỏi. Tôi không muốn chúng ở lại trong nhà tôi thêm nữa. Nhưng tôi cũng không muốn chúng bị mang đi giấu ở một nơi nào khuất tất.

- Sau lễ tạ, cháu mang hộp ấy về bên này sông, Đạt đáp rõ ràng. Cháu cất nó trong tủ thờ nghề của nhà thờ họ Phạm. Nó thuộc về chuyện của ông nội cháu và nghề của dòng họ cháu. Cất ở nơi thờ tự của họ nhà mình là đúng lệ nhất. Không đốt, không đập, không chôn giấu ở ngã ba đường nào cả. Bác cứ yên tâm về điều ấy.

- Nghe anh nói vậy tôi yên lòng rồi, ông Lộc gật đầu. Còn phần lễ tạ tổ sư thì tính thế nào. Nhà tôi làm lễ vào ngày nào là hợp lệ.

- Lễ tạ làm vào ngày hôm sau, ngày hai mươi hai tháng năm, Đạt nói. Dị vật tháo xong, đòn dông lắp lại nguyên vẹn, sáng hôm sau làm lễ tạ Tổ sư Lỗ Ban tại gian giữa biệt phủ. Cháu sẽ chủ trì phần lễ của nghề. Gia đình bác thắp hương tạ lỗi với tổ nghề và với ông nội cháu. Lễ xong xuôi rồi cháu mới mang hộp dị vật về làng.

Quân nghe hai bên bàn bạc mà ghi từng ý chính vào cuốn sổ kiểm tra của mình. Anh hỏi Đạt thêm về phần dụng cụ cần mang sang. Đạt nói anh sẽ mang theo bộ dụng cụ nghề của ông nội để lại trong chiếc tủ này. Đó là búa gỗ, nêm gỗ mềm và mấy chiếc đục tay đã mòn theo năm tháng làm nghề của người thợ cả. Anh nói dùng chính dụng cụ của người đặt bùa để mở khớp mộng là một phần của lệ hóa giải trong dòng họ anh. Ông Lộc nghe tới đó thì im lặng một lúc lâu. Ông nói ông không ngờ việc hóa giải lại có những lớp lang sâu xa tới như vậy.

- Còn một việc nữa cháu xin nói trước, Đạt nói tiếp. Khi mở khớp mộng, cháu cần hai người phụ khỏe đứng dưới giàn để đỡ gỗ và giữ thang. Anh Bảo và bác Ba bên nhà mình phụ cho cháu là hợp nhất. Hai người ấy đã có mặt từ ngày mở khớp mộng lần đầu. Họ hiểu vị trí của thanh gỗ và hiểu tính chất của việc này.

- Được, Bảo đáp ngay. Tôi với bác Ba sẽ phụ anh từ đầu tới cuối. Anh cần gì cứ nói thẳng, hai chúng tôi làm theo tay anh chỉ.

- Phần giàn giáo thì dùng lại bộ giàn đã dựng hôm mở khớp lần đầu, Quân góp ý. Tôi sẽ cho kiểm tra lại toàn bộ khóa giàn và tấm đệm lót ở các kích đỡ vào ngày hai mươi. Mọi thứ phải chắc chắn như lần trước, vì lần này người làm việc trên giàn là anh Đạt chứ không phải tôi.

Đạt gật đầu đồng ý với ý của Quân. Anh ghi thêm mấy dòng cuối vào tờ giấy rồi đẩy nó về phía ông Lộc. Tờ giấy ghi rõ ngày giờ, thứ tự công việc và phần việc của từng người trong hai ngày hai mươi mốt và hai mươi hai tháng năm. Ông Lộc đọc lại tờ giấy một lượt rồi ký tên vào góc dưới. Đạt cũng ký tên của mình bên cạnh. Bảo ký với tư cách người phụ việc chính. Quân ký sau cùng với tư cách người chứng kiến, như anh đã ký vào bản tính tiền ở xưởng gỗ hôm bảy tháng năm.

- Còn một việc tôi phải hỏi cho rõ ngay từ hôm nay, ông Lộc nói. Phần tiền công của anh trong hai ngày sang làm việc thì tính thế nào. Nhà tôi từ nay không muốn nợ ai thêm một đồng tiền công nào nữa. Anh cứ nói thẳng con số của anh ra đây.

- Bác hỏi thế là cháu mừng, Đạt đáp và mỉm cười. Công của cháu tính theo đúng giá ngày công thợ chính của vùng này. Bảy trăm nghìn đồng một ngày, hai ngày việc là một triệu bốn trăm nghìn đồng. Cháu ghi con số ấy vào cuối tờ giấy này luôn. Bác trả cho cháu sau buổi lễ tạ, trước mặt cả nhà, như cách bác đã trả cho toán thợ năm xưa còn thiếu.

- Được, ông Lộc nói và tự tay ghi thêm con số ấy vào tờ giấy. Tôi trả anh đủ vào ngày hai mươi hai, ngay sau buổi lễ. Từ nay về sau, nhà tôi thuê ai làm việc gì cũng viết giấy rõ ràng và trả công đúng hẹn như thế này. Bài học sáu năm qua đắt quá rồi, tôi không dám học lại lần thứ hai đâu.

Bảo hỏi thêm về phần lễ vật cho buổi lễ tạ tổ sư. Đạt nói nhà họ Trần chỉ cần chuẩn bị một mâm lễ vừa phải theo khả năng của gia đình. Anh liệt kê từng món cho bà Nhàn dễ sắm. Một con gà luộc, một đĩa xôi, hoa quả theo mùa, trà rượu và trầu cau. Phần bài vị và lư hương của tổ nghề thì anh sẽ mang từ làng mộc sang. Anh dặn thêm rằng sáng ngày lễ, cả nhà nên mở hết cửa chính và cửa sổ của biệt phủ từ sớm. Nhà làm lễ tạ thì phải sáng sủa và thoáng đãng, như chính điều mọi người mong cho căn nhà từ nay về sau.

Quân nghe phần dặn dò ấy mà ghi thêm mấy dòng vào cuốn sổ của mình. Anh nhận ra mọi phần việc của hai ngày quan trọng sắp tới giờ đã có người chịu trách nhiệm rõ ràng. Đạt lo phần tay nghề và phần lễ của nghề. Nhà họ Trần lo phần lễ vật, phần chứng kiến và phần tiền công ghi trên giấy. Anh lo phần kiểm tra giàn giáo và ghi nhận toàn bộ diễn biến. Không còn một khoảng trống mơ hồ nào trong kế hoạch hóa giải này nữa.

Trước khi ra về, Đạt mở hẳn cánh tủ dụng cụ cho cả đoàn nhìn vào trong. Bộ dụng cụ của thợ cả Kính nằm ngay ngắn trên lớp vải lót đã cũ. Chiếc búa gỗ có cán mòn bóng. Mấy cây nêm gỗ xếp thành hàng thẳng. Một cây thước Lỗ Ban bằng gỗ nằm ở ngăn trên cùng, mặt thước khắc những vạch chia và tên các cung đã mờ theo thời gian. Quân nhìn cây thước ấy lâu hơn mọi món đồ khác trong tủ. Đạt đóng cánh tủ lại và nói dụng cụ của ông nội anh sẽ qua sông cùng anh vào sáng ngày hai mươi mốt.

Trên đường về biệt phủ, ông Lộc ngồi lặng ở hàng ghế trước rất lâu. Tới khi xe lên cầu sông Cầu, ông mới quay xuống nói với Quân một câu. Ông nói hai việc khó nhất đời ông giờ đã có ngày giờ rõ ràng. Một việc đã xong. Một việc đang chờ anh thợ trẻ bên kia sông sang làm. Ông chỉ còn biết chờ đợi trong sự yên lòng lần đầu tiên có được sau sáu năm. Quân nhìn ra mặt sông lấp loáng nắng trưa và gật đầu. Chín ngày nữa, thanh đòn dông của biệt phủ họ Trần sẽ được mở ra lần thứ hai, lần này là để khép lại mọi chuyện.

Chương khác

Xem thêm