BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 46: Xoay Lại Khớp Mộng Đòn Dông
Tám giờ sáng ngày hai mươi mốt tháng năm, Phạm Văn Đạt tới biệt phủ họ Trần cùng chiếc hòm dụng cụ nghề của ông nội anh. Anh đi xe máy qua cầu từ sớm,…
Nội dung chương
Tám giờ sáng ngày hai mươi mốt tháng năm, Phạm Văn Đạt tới biệt phủ họ Trần cùng chiếc hòm dụng cụ nghề của ông nội anh. Anh đi xe máy qua cầu từ sớm, chiếc hòm gỗ buộc cẩn thận ở phía sau xe. Ông Ba ra cổng đón anh và dẫn anh vào gian giữa. Bộ giàn giáo thép đã được dựng sẵn dưới thanh đòn dông từ chiều hôm trước. Các kích đỡ đều có tấm đệm lót như lần mở khớp đầu tháng. Cả nhà họ Trần đã tề tựu đông đủ ở gian giữa để chứng kiến việc lớn của buổi sáng hôm nay.
Đạt đặt chiếc hòm dụng cụ xuống chân giàn giáo và mở nắp. Anh lấy ra chiếc búa gỗ của ông nội và mấy cây nêm gỗ mềm. Anh đặt một chiếc khay gỗ lót vải trắng lên chiếc bàn nhỏ kê sát chân giàn. Rồi anh thắp một nén hương lên bàn thờ gia tiên của nhà họ Trần và chắp tay khấn nhỏ mấy câu. Quân đứng ở phía ngoài và nghe không rõ lời khấn của anh. Anh chỉ thấy Đạt khấn rất ngắn, rất nghiêm, rồi cắm nén hương vào bát hương và quay lại với công việc của mình.
Khấn xong, Đạt đi một vòng quanh chân giàn giáo và kiểm tra từng khóa giàn bằng tay. Anh lay nhẹ từng cây chống thép rồi gật đầu với Quân. Anh trèo thử lên hai bậc thang đầu tiên và dậm chân nghe độ chắc của mặt sàn giàn. Anh kiểm tra cả mấy cây kích đỡ dưới thân đòn dông, tay anh sờ vào từng tấm đệm lót để chắc chắn gỗ không bị kê trực tiếp lên mặt thép. Quân đứng bên cạnh và trả lời từng câu hỏi ngắn của anh về lần mở khớp trước. Hai người làm nghề trao đổi với nhau bằng thứ ngôn ngữ ngắn gọn của dụng cụ và số đo.
- Giàn chắc, kích đỡ cũng chắc, Đạt nói. Lần trước anh dựng giàn này cẩn thận lắm. Cháu chỉ xin kê thêm một tấm ván dày ở đầu thang cho người lên xuống khỏi trượt chân trong lúc tay đang bận giữ nêm.
- Để tôi lấy ván ngay, ông Ba nói và đi ra phía sau nhà. Lát sau ông quay lại với một tấm ván lim dày, hai tay ông ôm tấm ván như ôm một vật quý. Đạt tự tay đặt tấm ván vào vị trí rồi mới quay xuống nhìn cả nhà họ Trần đang đứng chờ ở gian giữa.
- Trước khi cháu làm, cháu xin nói rõ thứ tự việc sáng nay cho cả nhà nghe, Đạt nói. Cháu mở khớp mộng đòn dông trước và lấy chiếc đục trong hốc ra. Sau đó cháu xử lý chung ba dị vật vào một hộp gỗ. Tiếp theo cháu lắp lại thanh đòn dông cho nguyên vẹn. Cuối cùng cháu mới chỉnh lại bậc cửa chính và hai khung cửa sổ. Cả nhà cứ đứng ở dưới quan sát. Có điều gì chưa rõ, chờ cháu xuống giàn rồi hỏi sau cũng được.
- Anh cứ làm theo tay nghề của anh, ông Lộc nói. Nhà tôi đứng đây chứng kiến đủ mặt. Hôm nay căn nhà này giao cả vào tay anh đấy, anh Đạt ạ.
Đạt leo lên giàn giáo cùng chiếc búa gỗ và nêm mềm của ông nội. Bảo đứng ở phía dưới giữ thang và đỡ phần thân gỗ theo tay anh chỉ. Ông Ba đứng ở phía còn lại, hai tay ông sẵn sàng bên cây kích đỡ. Quân đứng ở vị trí nhìn rõ toàn bộ khớp mộng chính giữa từ phía dưới. Thanh gỗ lim nguyên khối nằm yên trên hệ giàn đỡ. Đường nêm cũ do chính tay thợ cả Kính đóng lại sáu năm trước vẫn còn nguyên dấu phấn đánh dấu của Quân từ lần mở khớp trước.
Đạt gõ nhẹ chiếc búa gỗ vào đầu nêm theo đúng chiều lắp cũ. Từng nhịp gõ của anh đều và chắc, không một nhịp nào vội vàng. Anh nậy mở miệng mộng từng chút một, thỉnh thoảng dừng lại để ngắm đường khớp bằng mắt và sờ bằng đầu ngón tay. Sau gần nửa giờ làm việc trên giàn, miệng mộng chính giữa hé mở đủ rộng. Đạt cúi người xuống, đưa cả hai tay vào trong hốc mộng. Anh lấy ra chiếc đục sắt gãy mũi quấn lá bùa đã khô sẫm. Hai tay anh nâng dị vật rất chậm và đặt nó xuống chiếc khay lót vải trắng trên bàn. Lá bùa quanh thân đục vẫn còn nguyên vẹn như ngày Quân nhìn thấy nó lần đầu trong hốc mộng.
- Đây là món chính, Đạt nói khi đã xuống khỏi giàn giáo. Giờ cháu xin hai món còn lại để đặt chung một chỗ cho đúng lệ.
Quân mở chiếc hộp đồ nghề khóa kín của mình ngay trước mặt cả nhà. Anh lấy ra hai túi vải niêm phong đã cất giữ từ những ngày đầu kiểm tra căn nhà. Túi thứ nhất đựng chiếc đinh sắt đóng ngược tìm thấy dưới bậc cửa chính. Túi thứ hai đựng mảnh gương vỡ bọc giấy đỏ tìm thấy dưới nền gian bếp. Anh trao cả hai túi cho Đạt bằng hai tay. Đạt mở từng túi và đặt từng món lên khay, cách chiếc đục một khoảng ngắn. Ba dị vật của căn biệt phủ lần đầu tiên nằm chung trên một chiếc khay, giữa ban ngày, trước mặt tất cả mọi người.
Đạt trải một tấm vải trắng mới lên chiếc bàn nhỏ. Anh đặt từng dị vật vào giữa tấm vải, chiếc đục ở giữa, chiếc đinh và mảnh gương ở hai bên. Anh gói tấm vải lại cẩn thận, ngoài vải trắng anh bọc thêm một lớp vải điều. Rồi anh buộc miệng gói bằng một đoạn chỉ đỏ và đặt toàn bộ gói vải vào một chiếc hộp gỗ nhỏ mà anh mang theo trong hòm dụng cụ. Anh đậy nắp hộp lại và đặt chiếc hộp lên bàn thờ tổ nghề tạm kê ở gian giữa. Anh nói chiếc hộp sẽ ở lại gian giữa này cho tới sau buổi lễ tạ ngày mai. Làm lễ xong, anh sẽ mang nó về cất ở nhà thờ họ Phạm theo đúng điều đã bàn hôm mười hai tháng năm.
- Tôi hỏi một câu cho yên lòng cả nhà, bà Nhàn lên tiếng. Cái hộp ấy để trong nhà tôi thêm một đêm nữa thì có sao không hả anh Đạt. Nhà tôi đã khổ vì những thứ này bao nhiêu năm rồi.
- Bác gái cứ yên tâm, Đạt đáp. Dị vật đã được tháo ra khỏi kết cấu nhà và gói lại theo lệ thì nó không còn nằm trong nhà mình nữa. Nó nằm trong hộp của nghề, chờ ngày về bên kia sông. Đêm nay cả nhà mình cứ ngủ cho ngon giấc.
Xong phần dị vật, Đạt quay lại giàn giáo để lắp lại thanh đòn dông. Anh cùng Bảo và ông Ba đưa thân gỗ về đúng vị trí cũ theo các vạch phấn đánh dấu. Anh đóng nêm lại bằng chiếc búa gỗ của ông nội, từng nhịp một, theo chiều ngược lại với lúc mở ra. Khớp mộng khép lại khít như một khối, đúng như dáng vẻ của nó suốt sáu năm qua. Đạt xuống giàn và đi một vòng quanh cột cái để ngắm thanh gỗ từ nhiều phía. Anh gật đầu và nói thanh đòn dông đã nguyên vẹn trở lại. Căn nhà không mất đi một phân gỗ nào trong cả hai lần mở khớp.
Trước khi rời giàn giáo, Đạt còn làm một việc kiểm tra sau cùng trên thanh đòn dông. Anh treo một quả dọi từ thân gỗ xuống mặt sàn gian giữa. Anh nhìn theo sợi dây dọi một lúc lâu rồi bảo Bảo đọc vị trí của đầu dọi so với vạch phấn ở chân cột cái. Bảo đọc to con số cho cả nhà cùng nghe. Đầu dọi trùng khít với vạch phấn, thanh gỗ nằm đúng vị trí thẳng của nó như trước ngày mở khớp. Đạt lại gõ nhẹ chiếc búa gỗ vào mấy điểm dọc thân đòn dông. Tiếng gõ vang lên chắc và đều ở mọi điểm anh thử.
- Gỗ đặc, khớp khít, vị trí thẳng, Đạt nói khi đã xuống tới mặt sàn. Thanh đòn dông này còn vững hơn cả lúc cháu chưa mở nó ra. Vì lần này người đóng nêm là người hiểu rõ nó nhất trong nhà họ Phạm còn làm nghề.
- Tôi đứng dưới này nhìn mà tim cứ đập thình thịch, ông Lộc nói. Thanh gỗ ấy là cả gia sản của nhà tôi. Thấy anh làm chậm rãi và chắc tay như vậy, tôi mới dám thở đều trở lại từ lúc anh leo lên giàn tới giờ.
Quân chụp lại mấy tấm ảnh của khớp mộng đã lắp xong bằng điện thoại của mình. Anh ghi vào sổ giờ giấc hoàn thành phần việc chính của buổi sáng. Chín giờ bốn mươi phút, khớp mộng đòn dông chính giữa đã được xoay lại và lắp nguyên vẹn. Ba dị vật đã ra khỏi kết cấu nhà và nằm trong hộp gỗ theo lệ nghề. Anh đọc lại hai dòng ghi chép ấy một lần nữa rồi mới khép cuốn sổ lại. Phần việc nặng nhất của chuyến hóa giải này vừa hoàn thành ngay trước mắt anh, êm thấm và không một tiếng động thô bạo nào.
Phần việc cuối của buổi sáng là chỉnh lại bậc cửa và khung cửa. Đạt tháo tấm bậc cửa chính lên và kê lại chân bậc cho ngay ngắn. Anh nới mép bậc đã bị cạy cũ năm xưa về đúng vị trí ban đầu của nó. Rồi anh sang hai khung cửa sổ ở gian giữa và gian bếp. Khung nào bị xệ, anh đóng thêm nêm gỗ lim cùng loại và bào lại mép cho khít. Anh kê lại cả chân khung cửa chính bị lệch nhẹ ở phía bản lề. Bảo phụ anh giữ thước dây và đưa dụng cụ. Quân đứng bên cạnh ghi lại từng hạng mục đã chỉnh vào cuốn sổ của mình để chuẩn bị cho buổi đo lại sau lễ tạ.
- Xong rồi, Đạt nói và phủi mùn cưa trên tay áo. Khớp mộng đã xoay lại. Ba dị vật đã ra khỏi kết cấu nhà. Bậc cửa và khung cửa cháu đã chỉnh lại cả. Việc của tay thợ tới đây là hết. Phần còn lại là buổi lễ tạ ngày mai và những ngày sống yên ổn sau này của nhà mình.
- Tôi thay mặt cả nhà cảm ơn anh, ông Lộc nói và bắt tay Đạt bằng cả hai tay. Anh làm việc sáng nay khiến tôi hiểu thêm một điều. Tay nghề tử tế thì việc khó đến đâu cũng có cách làm cho êm thấm. Không cần đục phá gì cả. Chỉ cần người làm có lòng với nghề và với người.
Buổi trưa hôm ấy, bà Nhàn dọn một mâm cơm ở gian bếp mời Đạt ở lại dùng bữa với gia đình. Đạt ăn cơm cùng nhà họ Trần trong không khí thân mật như người trong nhà. Ăn xong, anh kiểm lại chiếc hộp gỗ trên bàn thờ tổ nghề một lần cuối rồi mới ra về. Anh hẹn sáng mai sẽ sang sớm để chủ trì buổi lễ tạ Tổ sư Lỗ Ban. Quân tiễn anh ra tới cổng biệt phủ. Chiếc xe máy của người thợ trẻ chạy qua con đường ven sông, mang theo lời hẹn của ngày mai, ngày cuối cùng trong ba việc hóa giải của căn nhà này.