BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 6: Lần Đo Thước Đầu Tiên
Chiều ngày mười ba tháng ba, sân nhà họ Trần rất yên tĩnh, lúc hai giờ chiều, Quân mang túi đồ nghề ra gian giữa, ông Ba đã dọn sạch bàn và ghế sang một…
Nội dung chương
Chiều ngày mười ba tháng ba, sân nhà họ Trần rất yên tĩnh, lúc hai giờ chiều, Quân mang túi đồ nghề ra gian giữa, ông Ba đã dọn sạch bàn và ghế sang một bên. Bà Nhàn ngồi ở ghế nhỏ gần cửa sổ chờ xem. Quân đặt cuốn sổ kiểm tra lên mặt bàn gỗ, anh mở trang mới và ghi ngày giờ bắt đầu đo.
Anh lấy cây thước gỗ từ trong bọc vải ra. Cây thước dài và nặng hơn thước cuộn thông thường, mặt thước khắc tám cung chữ theo vòng tròn nghề. Đó là các cung Sinh, Bệnh, Ly và Nghĩa, tiếp đó là các cung Quan, Kiếp, Hại và Bản, một vòng thước trọn vẹn dài bốn mươi hai phẩy chín xăng ti mét. Đây là vòng thước dùng cho nhà ở của người sống.
Quân giải thích ngắn gọn cho bà Nhàn và ông Ba nghe, anh nói thợ mộc xưa đo nhà đều phải xem thước này. Kích thước đẹp phải rơi vào các cung lành, kích thước xấu sẽ rơi vào các cung dữ của thước, trong nghề, người ta gọi gộp các cung xấu là cung Tử. Anh nói anh chỉ đo thử ba hạng mục đầu tiên, ba hạng mục đó là cửa chính, cửa buồng và bậc thềm.
Bà Nhàn gật đầu và bảo anh cứ làm theo nghề, ông Ba đứng dậy đi mở hết hai cánh cửa chính, ánh nắng chiều rọi thẳng vào gian giữa nhà. Quân quỳ xuống sát ngưỡng cửa chính và đặt thước, anh đo chiều rộng lòng cửa từ mép trong bên này. Đầu thước bên kia chạm đúng mép trong còn lại, anh cúi sát xuống đọc vạch số trên mặt thước.
Số đo lòng cửa chính hiện ra rõ ràng trước mắt anh, anh đọc thầm con số rồi đối chiếu vòng cung. Điểm rơi của số đo nằm ở cung xấu của thước, anh đo lại lần thứ hai để chắc chắn tuyệt đối, kết quả lần hai giống hệt kết quả lần đầu tiên, anh ghi số đo và cung rơi vào cuốn sổ. Tay anh dừng lại một lúc trên trang giấy trắng.
Ông Ba ghé lại gần và hỏi nhỏ kết quả ra sao.
- Cửa chính rơi vào cung xấu.
Anh nói câu đó bằng giọng bình tĩnh và rõ ràng, bà Nhàn ngồi ở ghế nghe thấy thì nắm chặt khăn tay. Bà không nói gì mà chỉ nhìn vào cây thước, Quân gấp thước lại và đứng dậy đi sang cửa buồng.
Cửa buồng được đo là cửa buồng gian bên trái, đây là buồng ngủ của vợ chồng gia chủ. Quân xin phép bà Nhàn trước khi bước vào đo, bà Nhàn gật đầu và tự tay mở cửa buồng cho anh, trong buồng, giường và tủ xếp gọn gàng ngăn nắp. Quân đặt thước đo chiều rộng lòng cửa buồng, anh đọc số đo rồi đối chiếu vòng cung lần nữa.
Kết quả cửa buồng làm Quân im lặng lâu hơn, số đo của nó cũng rơi vào cung xấu trên thước, anh đo thêm chiều cao lòng cửa để đối chiếu. Chiều cao cũng cho điểm rơi không hề tốt hơn, anh ghi cả hai số đo vào sổ kiểm tra. Anh khoanh tròn cung rơi của cửa buồng bằng bút đỏ, hai hạng mục đầu tiên đều cho cùng một kết quả xấu.
Bà Nhàn đứng ở cửa buồng nhìn anh ghi chép.
- Hai chỗ đều xấu như vậy có lạ không.
- Một chỗ xấu thì còn là ngẫu nhiên. Hai chỗ cùng xấu thì đã đáng để lưu ý hơn. Nhưng anh nói anh cần đo nốt hạng mục thứ ba. Chỉ khi có đủ ba kết quả mới nên nhận xét chung. Bà Nhàn gật đầu và dẫn anh ra bậc thềm trước nhà.
Bậc thềm cửa chính nằm ngay dưới ánh nắng chiều, Quân quỳ xuống và đặt thước dọc theo mặt bậc. Anh đo chiều rộng mặt bậc thềm từ đầu này sang đầu kia, anh đọc số đo thật chậm và thật kỹ, rồi anh đối chiếu điểm rơi trên vòng thước gỗ, kết quả hiện ra làm anh khẽ cau mày lại. Bậc thềm cũng rơi vào đúng cung xấu như hai chỗ trước.
Quân đứng yên ở bậc thềm một lúc không nói gì, ông Ba và bà Nhàn đứng sau lưng anh chờ đợi, anh quay lại và nói kết quả bằng giọng chậm rãi, cả ba chỗ anh vừa đo đều không rơi cung lành. Ngược lại, cả ba đều rơi vào cung dữ của thước, anh bảo hai người vào gian giữa ngồi để anh ghi sổ. Anh cần ghi kết quả này thành một dòng rõ ràng.
Về bàn ở gian giữa, Quân mở cuốn sổ kiểm tra ra, anh viết ngày đo và tên từng hạng mục một. Anh viết số đo của cửa chính ở dòng đầu tiên, anh viết số đo của cửa buồng ở dòng thứ hai, anh viết số đo của bậc thềm ở dòng thứ ba. Cuối trang, anh viết dòng tổng kết bằng mực đậm. Trong sổ của Quân, dòng tổng kết ghi rõ ba hạng mục rơi vào cung Tử.
Anh đọc lại dòng tổng kết đó hai lần trong đầu, anh không viết thêm lời kết luận nào vội vàng, với anh, đây mới là lần đo thử đầu tiên. Chỉ ba hạng mục chưa đủ để nói về cả căn nhà. Nhưng cả ba cùng rơi cung xấu là điều rất lạ, một toán thợ giỏi không thể để cả ba chỗ cùng sai. Nhất là khi các khớp mộng của họ khít tới mức hoàn hảo.
Bà Nhàn rót nước mời Quân và hỏi thêm một câu.
- Ông thấy như vậy là nhà tôi có chuyện thật sao.
Quân đặt bút xuống và trả lời bà rất thận trọng.
- Tôi mới chỉ thấy lạ ở mức nghề nghiệp thôi bà ạ. Ba chỗ cùng rơi cung xấu thì thợ giỏi ít khi để xảy ra. Tôi cần đo thêm nhiều hạng mục nữa mới dám nói chắc.
Ông Ba ngồi bên cạnh gật đầu theo lời Quân, ông nói thợ cả năm xưa đo đạc rất kỹ càng, ông từng thấy ông ấy đo một bậc thềm tới ba lần. Đo xong không ưng là ông ấy bắt thợ làm lại ngay, Quân nghe chi tiết đó và ghi vào sổ tay nhỏ, chi tiết này làm kết quả đo hôm nay càng lạ hơn. Một người kỹ như vậy sao lại để ba chỗ cùng xấu.
Quân gấp cây thước gỗ lại và cho vào bọc vải, anh buộc dây bọc vải cẩn thận như mọi lần, anh nói với bà Nhàn về dự định những ngày tới. Anh sẽ đo tiếp các cửa sổ và cửa sau nhà, anh cũng sẽ đo gian bếp và cầu thang gỗ trong nhà. Mỗi kết quả anh đều ghi vào cùng cuốn sổ này, bà Nhàn nghe xong thì gật đầu và thở nhẹ ra.
Chiều muộn, Quân ngồi một mình ở hiên trước nhà, anh mở sổ kiểm tra ra xem lại ba dòng số đo. Ba con số nằm ngay ngắn trên trang giấy trắng, chúng đều chỉ về cùng một cung xấu trên thước. Anh nghĩ tới tay nghề hoàn hảo của toán thợ năm xưa, anh nghĩ tới tiếng đục đều đặn trong đêm đầu tiên, hai điều đó đặt cạnh nhau làm anh không yên lòng. Anh gấp sổ lại và nhìn ra sân trong nắng tắt dần.
Tối hôm đó, Quân mang cuốn sổ ra hiên ngồi xem lại, ông Ba bê đèn dầu ra đặt cạnh cho anh sáng hơn. Anh đọc lại từng con số đo của buổi chiều nay, cửa chính rộng một khoảng mà anh đã đo hai lần, cửa buồng hẹp hơn cửa chính khá nhiều. Bậc thềm lại có chiều rộng khác hẳn hai cửa kia, ba kích thước khác nhau mà cùng rơi một cung xấu. Sự trùng hợp đó làm anh phải suy nghĩ rất lâu.
Ông Ba ngồi bên cạnh nhìn vào trang sổ của anh, ông hỏi cung xấu trên thước nghĩa là thế nào, Quân giải thích chậm rãi cho ông Ba dễ hiểu. Anh nói thước chia một vòng thành tám cung đều nhau, bốn cung được coi là lành cho người ở trong nhà. Bốn cung còn lại được coi là dữ và nên tránh, thợ giỏi khi dựng nhà đều tránh để lọt cung dữ. Họ thà nới thêm một phân gỗ còn hơn để lọt.
- Vậy mà nhà này lọt cả ba chỗ liền hả ông.
Quân gật đầu trước câu hỏi của ông Ba, anh nói đúng là cả ba chỗ đều lọt cung dữ. Nhưng anh dặn ông Ba đừng vội kể ra ngoài làng, đây mới là kết quả đo thử của một buổi chiều, anh cần đo toàn bộ nhà mới có bức tranh đầy đủ. Ông Ba nghe vậy thì gật đầu và im lặng hẳn, ông rót thêm nước chè vào chén của Quân.
Quân lấy bút chì vẽ một vòng tròn nhỏ trong sổ, anh chia vòng tròn thành tám phần bằng nhau, anh đánh dấu bốn phần lành và bốn phần dữ riêng. Rồi anh chấm ba điểm rơi của buổi chiều nay lên, cả ba điểm chấm đều nằm trong vùng dữ của vòng. Hình vẽ đó làm kết quả hiện ra rất trực quan, anh nhìn hình vẽ một lúc lâu không nói gì.
Bà Nhàn từ trong nhà bước ra hiên lúc tám giờ tối, bà mang theo một đĩa bánh đúc nóng hổi. Bà đặt đĩa bánh xuống và hỏi anh ăn tối có ngon miệng, Quân cảm ơn bà và nói anh ăn rất ngon, bà ngồi xuống ghế và nhìn vào cuốn sổ của anh. Bà hỏi ngày mai anh định đo tiếp những chỗ nào, Quân nói anh cần nghỉ một ngày để xem lại sổ sách. Sau đó anh sẽ gặp người con trai của bà trước, việc đo tiếp sẽ tiến hành ở đợt sau cho bài bản.
Bà Nhàn nghe tới con trai thì gật đầu liên tục, bà nói Bảo hứa ngày kia sẽ về nhà gặp anh, bà mong anh nghe Bảo kể trực tiếp cho rõ ràng, Quân đáp anh cũng đang chờ buổi gặp đó nhất. Một căn nhà chỉ đo bằng thước thôi thì chưa đủ, phải nghe người sống trong nhà kể mới đủ hai phía. Bà Nhàn chắp tay cảm ơn anh rồi vào nhà trước.
Quân ngồi lại hiên với ông Ba thêm một lúc nữa, gió sông thổi vào làm ngọn đèn dầu chao nhẹ. Anh đóng cuốn sổ kiểm tra lại và buộc dây cẩn thận, anh nói với ông Ba rằng mai anh ở văn phòng xưởng xem giấy tờ, ông Ba nói ông sẽ lo cơm nước cho anh đầy đủ. Hai người đứng dậy và cùng đi vào gian giữa nhà. Cây thước gỗ của Quân đã nằm yên trong bọc vải trên bàn.