BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 3: Một Vòng Quanh Căn Nhà Gỗ

Sáng ngày mười tháng ba, Quân dậy từ lúc sáu giờ, anh pha một ấm trà nhỏ trong buồng chái. Lúc tám giờ, ông Ba gõ cửa và mời anh đi xem nhà, Quân xách…

Nội dung chương

Sáng ngày mười tháng ba, Quân dậy từ lúc sáu giờ, anh pha một ấm trà nhỏ trong buồng chái. Lúc tám giờ, ông Ba gõ cửa và mời anh đi xem nhà, Quân xách túi đồ nghề và cuốn sổ tay theo, hai người bắt đầu vòng xem từ gian giữa nhà chính. Ánh nắng buổi sáng rọi xiên qua cửa chính vào sàn.

Quân dừng lại trước hàng cột gian giữa trước tiên, anh dùng thước cuộn đo chu vi một cây cột, số đo cho thấy cột có đường kính rất đều, anh gõ dọc thân cột từ dưới lên trên. Tiếng gõ chắc và đều ở mọi vị trí, không có đoạn nào rỗng hay mục ruỗng bên trong. Anh ghi số đo cột vào trang đầu của vòng kiểm tra.

Ông Ba đứng bên cạnh và xem Quân làm việc, ông nói ông đã lau chùi hàng cột này suốt mấy năm. Ông chưa từng thấy cột nứt hay mối ăn bao giờ, Quân gật đầu và chuyển sang xem chân cột, chân cột kê trên đá tảng xanh nguyên khối. Mặt tiếp xúc giữa gỗ và đá rất khít. Không có khe hở nào đọng nước hay đọng bụi dày, đó là dấu hiệu của người dựng nhà rất cẩn thận.

Quân ngước nhìn lên hệ kèo phía trên đầu, các thanh kèo xếp thành hình tam giác đều đặn, mỗi đầu kèo đều ăn khớp vào đầu cột. Anh lấy đèn pin soi vào từng góc khuất. Lớp bụi mỏng phủ đều trên mặt gỗ phía trên, không có dấu chân hay dấu tay mới nào ở đó. Anh tắt đèn pin và ghi thêm vài dòng vào sổ.

Ông Ba dẫn Quân sang xem gian bên trái. Đây là buồng ngủ của vợ chồng gia chủ, giường gỗ và tủ gỗ trong buồng đều đóng bằng lim. Quân xem kỹ bốn chân giường và các góc tủ, mọi khớp nối của đồ gỗ đều chắc chắn, anh thầm so sánh tay nghề làm đồ với tay nghề dựng nhà. Cả hai đều thuộc cùng một đẳng cấp cao.

- Ông Ba này, toán thợ dựng nhà này làm rất khéo. Tôi đi nhiều nhà cổ mà ít thấy khớp nào khít thế này.

Ông Ba nghe Quân khen thì gật đầu lia lịa, ông kể ông có mặt ở công trường từ ngày đầu, ông nói câu chuyện đó bằng giọng tự hào rõ rệt.

- Tôi trông coi nhà này từ ngày khởi công năm hai nghìn mười chín. Tôi dọn đất và trông vật liệu từ tháng tư năm đó. Toán thợ tới nơi là tôi lo cơm nước cho họ.

Quân ghi lại mốc khởi công tháng tư năm hai nghìn mười chín, anh hỏi ông Ba về tiến độ dựng nhà năm đó, ông Ba kể móng nhà đào xong trong tháng đầu tiên. Gỗ lim được chở về sân thành nhiều đợt lớn, toán thợ dựng khung nhà ngay tại khoảng sân này, họ làm việc từ sáng sớm tới lúc trời tối hẳn. Ông nói cả làng kéo tới xem dựng nhà mấy ngày liền.

Quân bước ra hiên và nhìn lên mái ngói, ngói mũi hài xếp đều thành từng hàng thẳng, đường bờ nóc chạy thẳng không cong võng. Anh hỏi ông Ba về thanh đòn dông trên đỉnh mái.

- Đó là thanh gỗ lim nguyên khối dài nhất nhà.

Phải dùng tới nhiều người mới đưa được nó lên đỉnh, ông còn nói ngày thượng lương cả nhà làm lễ rất lớn.

Hai người quay vào gian giữa để xem đòn dông gần hơn, Quân kê chiếc ghế gỗ cao dưới gian giữa, anh đứng lên ghế và ngước nhìn thật kỹ. Thanh đòn dông hiện ra dài và thẳng trước mắt anh, hai khớp mộng ở hai đầu thanh gỗ rất kín. Anh soi đèn pin dọc theo thân thanh gỗ, mặt gỗ nhẵn và không có vết đục mới nào.

Quân bước xuống ghế và ghi chép cẩn thận, anh viết rằng khớp mộng đòn dông khít như một khối. Anh viết thêm rằng tay nghề toán thợ thuộc hàng bậc thầy, một người thợ thường không làm được khớp kín như vậy. Phải là thợ cả có thâm niên mới cầm trịch nổi, anh gạch dưới nhận xét này trong cuốn sổ tay.

Ông Ba dẫn Quân đi xem hai gian chái tiếp theo, gian chái bên phải là buồng của người con trai. Trong buồng có giường và bàn làm việc nhỏ, trên bàn còn đặt mấy cuốn sổ sách của xưởng gỗ, Quân chỉ đứng ở cửa nhìn vào rồi đi tiếp. Anh không chạm vào đồ đạc riêng của người trong nhà, đó là nguyên tắc anh giữ ở mọi công trình anh tới.

Gian chái còn lại dùng làm kho chứa đồ, trong kho xếp nhiều thùng gỗ và bao tải kín, mùi gỗ lim trong kho nồng và rất dễ chịu. Quân soi đèn pin lên các xà ngang của kho, các xà ngang ở đây nhỏ hơn ở nhà chính. Khớp nối của chúng vẫn khít và đều như nhà chính, anh nhận xét toán thợ làm kho cũng không hề qua loa.

Hai người đi tiếp ra hành lang phía sau nhà, hành lang có mái che và nền lát gạch tàu. Quân cúi xuống xem các bậc nối xuống sân sau, bậc nào cũng được mài cạnh rất cẩn thận, anh đi chậm và đếm số bậc trong đầu, tổng cộng nhà chính có ba cấp bậc thềm chính. Mỗi cấp đều cao thấp đúng theo lệ nhà cổ.

Ở phía sau nhà là gian bếp tách riêng, gian bếp xây gạch và lợp ngói ta dày, trong bếp có bếp lò lớn và chạn bát gỗ, Quân đứng ở cửa bếp và nhìn vào trong. Bà Nhàn đang nhóm lửa nấu nồi nước lớn, bà chào Quân và nói lát nữa sẽ có cơm trưa sớm. Quân cảm ơn bà rồi cùng ông Ba quay lại nhà chính.

Trên đường quay lại, Quân dừng ở cửa sau nhà, cửa sau nhỏ hơn cửa chính khá nhiều. Anh đo thử chiều rộng cửa sau bằng thước cuộn, số đo anh ghi vào sổ để đối chiếu sau này, anh chưa lấy thước gỗ Lỗ Ban ra đo lúc này. Việc đo bằng thước gỗ cần làm riêng và yên tĩnh. Anh dự định để việc đó sang một buổi khác.

Ông Ba hỏi Quân đã thấy chỗ nào bất thường chưa, Quân lắc đầu và đáp rất rõ ràng.

- Chưa thấy chỗ nào hỏng hay sai kết cấu cả. Nhà này dựng quá chắc và quá khéo tay. Chính vì thế tôi càng phải xem kỹ hơn nữa.

Ông Ba nghe xong thì im lặng gật đầu, ông dẫn Quân về gian giữa và rót nước mời anh. Quân ngồi xuống ghế và mở sổ ra xem lại, anh rà soát từng dòng ghi chép của buổi sáng, mọi ghi chép đều nói về sự vững chắc của nhà. Không dòng nào chỉ ra một lỗi kết cấu thông thường, anh thấy điều này lạ hơn cả một lỗi rõ ràng.

Quân hỏi ông Ba về người thợ cả năm xưa thêm một câu, ông Ba nói ông thợ cả khi đó đã ngoài tám mươi, ông ấy ít nói và rất khó tính trong công việc. Thợ trong toán ai cũng nể sợ ông ấy một phép, nhưng việc gì qua tay ông ấy cũng hoàn hảo. Quân ghi lại mấy nét đó nhưng không hỏi tên tuổi, anh nghĩ chuyện con người để tìm hiểu sau cũng chưa muộn.

Buổi trưa hôm đó Quân ăn cơm cùng ông Ba ở hiên, bà Nhàn mang ra thêm một đĩa cá kho sông. Cá kho có mùi thơm của riềng và nước hàng, Quân ăn chậm và nghe ông Ba kể chuyện làng, ông Ba kể làng này xưa có nhiều nhà làm nhà gỗ, nay chỉ còn nhà họ Trần là bề thế nhất vùng. Người làng đi qua cổng vẫn hay dừng lại ngắm nhà.

Ăn xong, Quân xin phép nghỉ trưa trong buồng chái, anh nằm xuống giường và mở sổ ra đọc lại, anh nghĩ về các khớp mộng khít như một khối, anh nghĩ về thanh đòn dông nguyên khối trên đỉnh. Một toán thợ giỏi như vậy không để lại lỗi ngẫu nhiên, nếu nhà có điều bất thường thì nó không nằm ở lỗi tay nghề, Quân khép sổ lại và nhìn lên trần buồng chái. Trần nhà yên tĩnh và không có tiếng động nào lạ.

Nghỉ trưa dậy, Quân ra sân sau lúc ba giờ chiều, anh mang theo thước cuộn và đèn pin cầm tay, ông Ba đang bổ củi ở góc sân sau nhà. Thấy Quân ra, ông dừng tay và đi theo anh, hai người bắt đầu xem phần móng nhà từ bên ngoài. Quân quỳ xuống sát chân tường và soi đèn pin, hàng đá móng xếp đều và không có viên nào nứt. Lớp vữa giữa các viên đá còn rất chắc chắn.

Quân đi dọc theo chân tường phía đông của nhà, anh kiểm tra từng đoạn tường bằng mắt và bằng tay. Không có vết thấm nước nào chạy dài trên tường, không có rêu mốc bất thường ở chân tường phía này. Nền đất quanh nhà cao ráo và thoát nước tốt, anh ghi nhận phần móng là phần ít đáng lo nhất, người làm móng đã tính kỹ cả chuyện thoát nước mưa.

Ông Ba chỉ cho Quân xem giếng nước ở góc vườn, giếng xây gạch và có nắp gỗ đậy kín. Nước giếng trong tới mức nhìn thấy đáy sỏi, ông Ba nói cả nhà vẫn dùng nước giếng để nấu ăn, Quân múc thử một gáo nước lên xem. Nước mát và không có mùi lạ nào cả, anh đặt gáo nước xuống và gật đầu với ông Ba.

Hai người quay lại phía trước nhà lúc gần năm giờ, nắng chiều chiếu xiên lên hàng ngói đỏ au, Quân đứng giữa sân và nhìn toàn cảnh lần cuối trong ngày. Anh thấy căn nhà hiện lên cân đối ở mọi góc nhìn, từ sân trước tới vườn sau đều không có lệch lạc. Anh nói điều đó thành lời cho ông Ba nghe.

- Nhìn khắp một ngày mà tôi chưa thấy lỗi nào. Nhà này từ móng tới mái đều làm rất chuẩn. Ngày mai tôi sẽ xin leo lên xem phần mái gần hơn.

- Tôi sẽ chuẩn bị thang chắc. Thang gỗ trong kho vẫn còn rất tốt.

Hai người cùng đi vào kho lấy thang ra kiểm tra, thang tre già chắc chắn và không có mắt nào mục, Quân vịn thang thử vài bậc rồi gật đầu hài lòng. Anh và ông Ba dựng thang tựa vào cột hiên nhà chính.

Chương khác

Xem thêm