CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 27: Đêm canh mộ thứ hai
Đêm canh mộ thứ hai là đêm ngày thứ sáu mươi mốt. Tổ canh có thêm anh Dũng cầm đèn đứng cạnh mộ con gái. Đèn được che kín, chỉ để một khe sáng nhỏ. Gió…
Nội dung chương
Đêm canh mộ thứ hai là đêm ngày thứ sáu mươi mốt. Tổ canh có thêm anh Dũng cầm đèn đứng cạnh mộ con gái. Đèn được che kín, chỉ để một khe sáng nhỏ. Gió sông mạnh hơn đêm canh đầu, cát bay rào rào qua các nấm mộ. Mọi người nấp sau lùm cây cát, im lặng chờ.
Con chó xuất hiện sớm hơn lần trước. Nó đi bằng hai chân trước từ phía đồi cát tới, thân sau nhấc cao một cách không tự nhiên. Tới mộ Hoa, nó cào đất dữ dội. Đất cát bay tung lên, từng tảng đất mới bị bới tung sang hai bên nhanh hơn hẳn đêm đầu. Nó mạnh hơn rõ rệt. Sáu mươi mốt ngày hút tử khí từ ngôi mộ này đã làm nó khác hẳn con chó tập tễnh ở bến cát buổi đầu.
Cào một lúc lâu, nó dừng lại. Nó quay đầu nhìn thẳng vào chỗ nấp của tổ canh. Đôi mắt đỏ của nó dừng ở đó rất lâu, như đã biết rõ có người. Anh Dũng nắm chặt cán đèn, tay run. Ông Bảy ra hiệu im lặng tuyệt đối. Rồi con chó quay thân, bỏ đi. Lần này nó không về phía đồi cát. Nó đi thẳng về phía nhà Phú.
- Nó không còn sợ người nữa. Nó sắp tới lúc đòi xong món nợ rồi.
Ông Bảy nói nhỏ khi tổ canh lấp lại mộ Hoa ngay trong đêm. Đất được đắp lại, nén chặt. Nhưng ai cũng hiểu, lấp đất chỉ là việc của một đêm. Thứ đang lớn lên qua từng đêm đào mộ kia không nằm dưới lớp đất ấy.
Đêm ở làng Đồng Cát tối hơn đêm ở phố rất nhiều. Không có đèn đường liên tục, chỉ có ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ các nhà. Tiếng chó nhà sủa xa, tiếng ếch nhái ở ruộng sau làng, tiếng gió qua rặng tre. Trong cái tối ấy, một đôi mắt đỏ dưới gầm phản trở thành thứ ánh sáng không ai muốn nhìn mà không ai tránh được. Nó ở ngay giữa nhà, giữa gian thờ cúng và sinh hoạt, như một món nợ đặt giữa mâm cơm.
Trẻ con trong làng bị người lớn dặn không được tới gần nhà Phú vào buổi tối. Chúng nghe lời, mà vẫn tò mò đứng từ xa nhìn vào sân mỗi khi đi ngang. Câu chuyện chó ba chân mắt đỏ thành chuyện kể thì thầm ở trường học. Người lớn không thích điều đó, nhưng cũng không cấm hết được. Một làng có chuyện lạ thì trẻ con là nơi chuyện ấy sống lâu nhất, lâu hơn cả tờ lịch và những cuốn sổ của người lớn.
Đám giỗ trong làng là dịp họ hàng tụ họp đông đủ nhất. Năm nay nhà Phú hoãn một đám giỗ nhỏ, nói là trong nhà có người bệnh. Họ hàng xa nghe vậy cũng thông cảm, gửi lễ tới rồi về. Sen đứng ở cổng tiễn khách, nghe tiếng cười nói xa dần mà thấy nhà mình như bị một lớp kính vô hình ngăn cách với cả làng. Lớp kính ấy chỉ vỡ được khi sự thật được nói ra hết.
Mỗi lần ra nghĩa địa, tổ canh đều đi qua mộ của những người làng đã khuất lâu năm. Những cái tên trên bia đá mờ dần theo mưa nắng. Ông Bảy đi chậm lại ở một vài nấm mộ quen, như chào người cũ. Ông nói người chết ở làng này phần lớn yên nghỉ. Chỉ những ai còn nợ chưa rõ, hoặc bị người sống giữ lại một thứ không thuộc về mình, mới không yên được. Ông nói câu ấy nhẹ nhàng, mà Hiếu nghe như nói thẳng vào nhà mình.
Củi bếp nhà Phú chất thành đống gọn sau nhà. Chị Nở chẻ củi vào buổi chiều, tiếng rìu đều đều vang trong sân. Âm thanh đời thường ấy giúp căn nhà giữ được nhịp sống. Dù trong gian giữa có chuyện gì, bếp vẫn phải đỏ lửa, cơm vẫn phải chín, nước vẫn phải sôi. Người quê chống lại tai ương bằng cách giữ cho đời thường không được phép gãy, vì nó mà gãy thì cả nhà gãy theo.
Việc theo dõi bệnh của Bảo dần thành một nghi thức buồn trong nhà. Sau mỗi bữa ăn, Sen ghi lại con ăn được mấy muỗng. Sau mỗi đêm, Hiếu ghi lại con ngủ được mấy giờ, có gầm gừ hay không. Những dòng ghi ấy không chữa được bệnh. Chúng chỉ giúp người lớn thấy rõ sự thật đang đổi chiều theo hướng nào, để không ai tự ru ngủ mình bằng hy vọng suông. Sự thật, dù xấu, vẫn là thứ duy nhất còn lần theo được.
Phú có thói quen của người làm ăn lâu năm là tính mọi chuyện bằng con số. Ông tính số chuyến cát, số công phu, số tiền lãi từng tháng. Nhưng có những thứ trong một trăm ngày này không tính bằng số được. Nỗi sợ của vợ ông không tính được. Cân nặng mất đi của con ông tính được mà không chữa được. Và món nợ năm 1998 của chính ông, tới giờ ông mới hiểu, là thứ duy nhất càng để lâu càng đắt.
Có những buổi chiều, Sen ngồi khâu lại chiếc áo rách của Bảo ở hiên nhà. Kim chỉ đi đều, mắt bà nhìn xuống mà đầu óc ở nơi khác. Bà nghĩ về hai mươi tám năm làm vợ. Bà biết chồng mình không phải người ác. Bà cũng biết người không ác vẫn có thể làm một việc rất sai trong một buổi sáng nghèo khó, rồi sống cả đời không dám sửa. Bà giận ông vì điều đó. Bà cũng thương ông vì điều đó. Hai thứ nằm cạnh nhau trong lòng bà suốt những ngày này.
Sông Trường Giang mùa này có những bãi bồi mới nổi giữa dòng. Trẻ chăn bò lội ra bãi bồi bắt cá nhỏ trong những vũng nước cạn. Người lớn dặn chúng không được ra xa, vì sông này đã lấy đi nhiều mạng người qua các thế hệ. Hoa chết ở dòng sông này. Thọ cũng chết ở dòng sông này, cách nhau hai mươi tám năm. Người làng nói sông không có lỗi. Lỗi nằm ở người sống chưa trả xong nợ với người chết.
Kế hoạch canh mộ được trưởng thôn ghi thành văn bản phân công hẳn hoi. Mỗi đêm mấy người, ai mang đèn, ai mang nước, ai giữ liên lạc với thôn. Giấy trắng mực đen làm cho một việc vốn đầy sợ hãi trở nên có tổ chức. Người làng bớt sợ hơn khi biết mình không đơn độc ngoài gò cát trong đêm. Sự có mặt của nhau, đôi khi, là thứ trấn an mạnh nhất mà người sống có.
Mùa này, học sinh trường xã bắt đầu nghỉ hè lác đác theo lớp. Tiếng trẻ con chơi ngoài đường nhiều hơn vào buổi trưa. Bảo nghe tiếng bạn bè ngoài ngõ mà không chạy ra như trước. Nó ngồi trên phản nhìn qua cửa sổ, mặt không buồn không vui. Sen nhìn con như vậy còn xót hơn nhìn nó khóc. Một đứa trẻ mất đi sự hiếu động là một đứa trẻ đang bị lấy đi từng phần tuổi thơ của mình.
Bảo trước khi bệnh là đứa trẻ khỏe và hiếu động. Nó học lớp một ở trường xã, chữ viết còn nguệch ngoạc, thích nhất giờ ra chơi và chiếc xe gỗ cha nó đẽo cho. Nó hay ngồi trên phản gỗ ở gian giữa làm bài tập, chân đung đưa không chạm đất. Nhìn nó bây giờ nằm im, ít nói, người lớn trong nhà ai cũng xót. Một đứa trẻ bảy tuổi không đáng phải gánh bất cứ món nợ nào của người lớn, dù món nợ ấy cũ tới đâu.
Đất cát ở Đồng Cát giữ dấu chân rất rõ và xóa dấu chân cũng rất nhanh. Một vệt kéo lê trên cát buổi đêm có thể biến mất sau một cơn gió buổi sáng. Vì vậy tổ canh mộ phải ghi nhớ bằng mắt và bằng lời kể khớp nhau của nhiều người. Trong vụ việc này, bằng chứng ít khi nằm yên chờ người ta tới lấy. Nó đòi người sống phải thức, phải nhìn, phải ghi lại ngay khi còn thấy được.
Trong những ngày căng nhất, Phú hay ra đứng ở cổng nhìn con đường làng. Đường cát chạy qua đồi, qua nghĩa địa, tới bến sông. Mọi nơi chốn của vụ việc này đều nằm trên cùng một con đường. Ông đi con đường ấy gần hết đời người. Giờ ông mới thấy nó không chỉ dẫn ra bến cát làm ăn. Nó dẫn ngược về một buổi sáng mà ông đã chọn giữ im lặng, và sự im lặng ấy quay lại đòi cả nhà ông phải trả thay.
Giếng nước ở đầu ngõ là nơi đàn bà trong xóm gặp nhau mỗi buổi sớm. Họ gánh nước, rửa rau, trao đổi tin tức của cả làng trong mấy chục phút ngắn ngủi ấy. Tin về nhà Phú cũng đi qua giếng nước này, đổi giọng tùy người kể. Sen ít ra giếng hơn trước. Bà lấy nước vào lúc thật sớm, khi ngõ còn vắng, để khỏi phải nghe những câu hỏi thương hại mà bà chưa biết trả lời ra sao.
Thảo về làm dâu nhà Phú được hai năm. Cô quen dần với nếp nhà chồng, thương mẹ chồng hiền, thương em chồng nhỏ tuổi. Những ngày này cô gánh phần lớn việc bếp núc và trông Bảo ban ngày để Sen chợp mắt. Cô ít nói về chuyện nhà chồng với nhà mẹ đẻ. Cô hiểu có những chuyện kể ra chỉ làm người nghe thêm lo, mà không giúp được gì cho người đang ở giữa cơn hoạn nạn.
Những buổi họp ở trụ sở thôn về chuyện nghĩa địa thường kết thúc muộn. Đèn tuýp sáng trắng, ấm trà nguội dần trên bàn, biên bản ghi chép được đọc lại từng dòng. Anh Dũng ngồi ở hàng ghế cuối, nghe mọi điều khoản về canh gác và sửa mộ. Anh ít phát biểu. Tới phần cam kết của nhà Phú, anh mới ngẩng lên nhìn thẳng. Cái nhìn ấy làm Phú hiểu, giấy tờ chỉ là một nửa. Nửa còn lại nằm ở lòng tin của người cha mất con.
Người làng nói về nhà Phú bằng nhiều giọng khác nhau. Có người thương đứa bé bệnh lạ không thuốc nào chữa được. Có người sợ lây vía dữ nên tránh mặt. Có người chỉ tò mò, muốn biết điềm trăm ngày sẽ ứng vào đâu trước, vào người hay vào của. Lời đồn đi từ quán nước đầu làng tới chợ xã, từ chợ xã quay về từng bữa cơm. Trong một làng nhỏ, không có bí mật nào nằm yên được lâu, kể cả bí mật người ta cố giấu nhất.
Ngoài ngõ, làng đã yên tiếng từ lâu, chỉ có nhà Phú là còn sáng đèn muộn hơn mọi nhà khác.