CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 38: Đền bù đợt đầu

Ngày thứ tám mươi tám, trước mặt trưởng thôn Thành, Phú trao cho bà Lài khoản đền bù đợt đầu. Số tiền này lấy từ việc bán một phần vật liệu tồn ở vựa…

Nội dung chương

Ngày thứ tám mươi tám, trước mặt trưởng thôn Thành, Phú trao cho bà Lài khoản đền bù đợt đầu. Số tiền này lấy từ việc bán một phần vật liệu tồn ở vựa cát, được ghi rõ trong biên bản thôn. Kèm theo là giấy cam kết lập mộ vọng cho ông Thọ ở nghĩa địa Đồng Cát và lo hương khói cho mộ Hoa trong một năm. Bà Lài ngồi nghe đọc biên bản, tay đặt trên đùi, im lặng rất lâu.

Bà nhận tiền và giấy cam kết. Bà ký vào biên bản thôn. Người cháu đi cùng bà cũng ký làm chứng. Nhưng trước khi ra về, bà nói một câu quyết định, câu mà Hiếu ghi lại nguyên văn vào sổ tay của mình.

- Tiền tôi nhận cho con cháu anh Thọ. Còn chiếc nhẫn, tôi phải thấy nó quay về.

Câu nói ấy khóa lại điều kiện còn lại của chủ nợ. Tiền trả được bằng tiền. Đất trả được bằng giấy tờ. Riêng chiếc nhẫn đã tan trong lửa năm 1999 thì không ai trên đời trả lại được bằng cách thường. Hiếu ghi câu nói ấy và thấy tay mình nặng xuống. Anh chưa biết chiếc nhẫn sẽ quay về bằng cách nào. Anh chỉ biết, nếu nó không quay về, món nợ này chưa bao giờ được trả trọn.

Mỗi lần ra nghĩa địa, tổ canh đều đi qua mộ của những người làng đã khuất lâu năm. Những cái tên trên bia đá mờ dần theo mưa nắng. Ông Bảy đi chậm lại ở một vài nấm mộ quen, như chào người cũ. Ông nói người chết ở làng này phần lớn yên nghỉ. Chỉ những ai còn nợ chưa rõ, hoặc bị người sống giữ lại một thứ không thuộc về mình, mới không yên được. Ông nói câu ấy nhẹ nhàng, mà Hiếu nghe như nói thẳng vào nhà mình.

Củi bếp nhà Phú chất thành đống gọn sau nhà. Chị Nở chẻ củi vào buổi chiều, tiếng rìu đều đều vang trong sân. Âm thanh đời thường ấy giúp căn nhà giữ được nhịp sống. Dù trong gian giữa có chuyện gì, bếp vẫn phải đỏ lửa, cơm vẫn phải chín, nước vẫn phải sôi. Người quê chống lại tai ương bằng cách giữ cho đời thường không được phép gãy, vì nó mà gãy thì cả nhà gãy theo.

Việc theo dõi bệnh của Bảo dần thành một nghi thức buồn trong nhà. Sau mỗi bữa ăn, Sen ghi lại con ăn được mấy muỗng. Sau mỗi đêm, Hiếu ghi lại con ngủ được mấy giờ, có gầm gừ hay không. Những dòng ghi ấy không chữa được bệnh. Chúng chỉ giúp người lớn thấy rõ sự thật đang đổi chiều theo hướng nào, để không ai tự ru ngủ mình bằng hy vọng suông. Sự thật, dù xấu, vẫn là thứ duy nhất còn lần theo được.

Phú có thói quen của người làm ăn lâu năm là tính mọi chuyện bằng con số. Ông tính số chuyến cát, số công phu, số tiền lãi từng tháng. Nhưng có những thứ trong một trăm ngày này không tính bằng số được. Nỗi sợ của vợ ông không tính được. Cân nặng mất đi của con ông tính được mà không chữa được. Và món nợ năm 1998 của chính ông, tới giờ ông mới hiểu, là thứ duy nhất càng để lâu càng đắt.

Có những buổi chiều, Sen ngồi khâu lại chiếc áo rách của Bảo ở hiên nhà. Kim chỉ đi đều, mắt bà nhìn xuống mà đầu óc ở nơi khác. Bà nghĩ về hai mươi tám năm làm vợ. Bà biết chồng mình không phải người ác. Bà cũng biết người không ác vẫn có thể làm một việc rất sai trong một buổi sáng nghèo khó, rồi sống cả đời không dám sửa. Bà giận ông vì điều đó. Bà cũng thương ông vì điều đó. Hai thứ nằm cạnh nhau trong lòng bà suốt những ngày này.

Sông Trường Giang mùa này có những bãi bồi mới nổi giữa dòng. Trẻ chăn bò lội ra bãi bồi bắt cá nhỏ trong những vũng nước cạn. Người lớn dặn chúng không được ra xa, vì sông này đã lấy đi nhiều mạng người qua các thế hệ. Hoa chết ở dòng sông này. Thọ cũng chết ở dòng sông này, cách nhau hai mươi tám năm. Người làng nói sông không có lỗi. Lỗi nằm ở người sống chưa trả xong nợ với người chết.

Kế hoạch canh mộ được trưởng thôn ghi thành văn bản phân công hẳn hoi. Mỗi đêm mấy người, ai mang đèn, ai mang nước, ai giữ liên lạc với thôn. Giấy trắng mực đen làm cho một việc vốn đầy sợ hãi trở nên có tổ chức. Người làng bớt sợ hơn khi biết mình không đơn độc ngoài gò cát trong đêm. Sự có mặt của nhau, đôi khi, là thứ trấn an mạnh nhất mà người sống có.

Mùa này, học sinh trường xã bắt đầu nghỉ hè lác đác theo lớp. Tiếng trẻ con chơi ngoài đường nhiều hơn vào buổi trưa. Bảo nghe tiếng bạn bè ngoài ngõ mà không chạy ra như trước. Nó ngồi trên phản nhìn qua cửa sổ, mặt không buồn không vui. Sen nhìn con như vậy còn xót hơn nhìn nó khóc. Một đứa trẻ mất đi sự hiếu động là một đứa trẻ đang bị lấy đi từng phần tuổi thơ của mình.

Bảo trước khi bệnh là đứa trẻ khỏe và hiếu động. Nó học lớp một ở trường xã, chữ viết còn nguệch ngoạc, thích nhất giờ ra chơi và chiếc xe gỗ cha nó đẽo cho. Nó hay ngồi trên phản gỗ ở gian giữa làm bài tập, chân đung đưa không chạm đất. Nhìn nó bây giờ nằm im, ít nói, người lớn trong nhà ai cũng xót. Một đứa trẻ bảy tuổi không đáng phải gánh bất cứ món nợ nào của người lớn, dù món nợ ấy cũ tới đâu.

Đất cát ở Đồng Cát giữ dấu chân rất rõ và xóa dấu chân cũng rất nhanh. Một vệt kéo lê trên cát buổi đêm có thể biến mất sau một cơn gió buổi sáng. Vì vậy tổ canh mộ phải ghi nhớ bằng mắt và bằng lời kể khớp nhau của nhiều người. Trong vụ việc này, bằng chứng ít khi nằm yên chờ người ta tới lấy. Nó đòi người sống phải thức, phải nhìn, phải ghi lại ngay khi còn thấy được.

Trong những ngày căng nhất, Phú hay ra đứng ở cổng nhìn con đường làng. Đường cát chạy qua đồi, qua nghĩa địa, tới bến sông. Mọi nơi chốn của vụ việc này đều nằm trên cùng một con đường. Ông đi con đường ấy gần hết đời người. Giờ ông mới thấy nó không chỉ dẫn ra bến cát làm ăn. Nó dẫn ngược về một buổi sáng mà ông đã chọn giữ im lặng, và sự im lặng ấy quay lại đòi cả nhà ông phải trả thay.

Giếng nước ở đầu ngõ là nơi đàn bà trong xóm gặp nhau mỗi buổi sớm. Họ gánh nước, rửa rau, trao đổi tin tức của cả làng trong mấy chục phút ngắn ngủi ấy. Tin về nhà Phú cũng đi qua giếng nước này, đổi giọng tùy người kể. Sen ít ra giếng hơn trước. Bà lấy nước vào lúc thật sớm, khi ngõ còn vắng, để khỏi phải nghe những câu hỏi thương hại mà bà chưa biết trả lời ra sao.

Thảo về làm dâu nhà Phú được hai năm. Cô quen dần với nếp nhà chồng, thương mẹ chồng hiền, thương em chồng nhỏ tuổi. Những ngày này cô gánh phần lớn việc bếp núc và trông Bảo ban ngày để Sen chợp mắt. Cô ít nói về chuyện nhà chồng với nhà mẹ đẻ. Cô hiểu có những chuyện kể ra chỉ làm người nghe thêm lo, mà không giúp được gì cho người đang ở giữa cơn hoạn nạn.

Những buổi họp ở trụ sở thôn về chuyện nghĩa địa thường kết thúc muộn. Đèn tuýp sáng trắng, ấm trà nguội dần trên bàn, biên bản ghi chép được đọc lại từng dòng. Anh Dũng ngồi ở hàng ghế cuối, nghe mọi điều khoản về canh gác và sửa mộ. Anh ít phát biểu. Tới phần cam kết của nhà Phú, anh mới ngẩng lên nhìn thẳng. Cái nhìn ấy làm Phú hiểu, giấy tờ chỉ là một nửa. Nửa còn lại nằm ở lòng tin của người cha mất con.

Người làng nói về nhà Phú bằng nhiều giọng khác nhau. Có người thương đứa bé bệnh lạ không thuốc nào chữa được. Có người sợ lây vía dữ nên tránh mặt. Có người chỉ tò mò, muốn biết điềm trăm ngày sẽ ứng vào đâu trước, vào người hay vào của. Lời đồn đi từ quán nước đầu làng tới chợ xã, từ chợ xã quay về từng bữa cơm. Trong một làng nhỏ, không có bí mật nào nằm yên được lâu, kể cả bí mật người ta cố giấu nhất.

Ở xã Bình Minh bên kia sông, bà Lài sống lặng lẽ trong căn nhà nhỏ gần bến. Bà thờ chồng bằng một bàn thờ đơn sơ, ảnh chụp đã ố vàng, bát hương luôn sạch. Hai mươi tám năm góa bụa, bà quen với việc người ta tránh nhắc chuyện chồng mình chết trôi. Bà không trách làng xóm. Bà chỉ giữ một câu hỏi không ai trả lời được. Chiếc nhẫn cưới của vợ chồng bà đã đi đâu trong buổi sáng vớt xác năm ấy.

Gió sông buổi sớm mang theo mùi bùn và mùi cá. Ngư dân Bình Minh qua lại bến cát Đồng Cát bằng thuyền nhỏ, chào nhau bằng những câu ngắn gọn. Hai xã nhìn nhau qua một khúc sông, chia nhau cùng một dòng nước. Món nợ của nhà Phú cũng nằm trên dòng nước ấy. Nó bắt đầu ở bến cát bên này, và người chờ nhận nó sống ở bến sông bên kia, cách nhau một chuyến đò mà xa nhau hai mươi tám năm.

Nhà thờ họ Trần nằm ở giữa làng, sân rộng, có cây đa già che mát một góc. Họp họ ở đó là việc trọng của làng, ai cũng ăn mặc chỉnh tề. Phú đã ngồi ở nhà thờ họ này qua bao lần giỗ chạp và bàn việc làng. Ông chưa từng nghĩ có ngày mình đứng giữa nhà thờ ấy để kể một tội cũ của chính mình, trước mặt tổ tiên và con cháu cùng họ.

Anh Tý giữ xe và trông bãi ở vựa cát, ngủ lại chòi tôn nhiều đêm liền. Anh kể có những đêm chó nhà quanh bến sủa dồn về phía đồi cát rồi im bặt cùng lúc. Anh không dám kể chuyện ấy ở nhà chủ, sợ thêm lo. Anh chỉ ghi nhớ và làm việc chăm hơn, như thể sự chăm chỉ của người làm công cũng góp một phần giữ cho cơ nghiệp này khỏi sụp trong những ngày sóng gió.

Gió thổi qua rặng tre đầu ngõ, mang tiếng lá khô xào xạc vào tận gian giữa của nhà Phú.

Chương khác

Xem thêm