CỌP BA CHÂN Ở NÚI BÀ ĐEN - Chương 31: Gò Đá Là Đất Đắp Tay Người
Ngày 12/11/2026, nhóm khảo sát gò đá từ xa theo đúng phép của trạm kiểm lâm: đứng ở điểm quan sát ngoài thung lũng, dùng ống nhòm và máy ảnh ống kính…
Nội dung chương
Ngày 12/11/2026, nhóm khảo sát gò đá từ xa theo đúng phép của trạm kiểm lâm: đứng ở điểm quan sát ngoài thung lũng, dùng ống nhòm và máy ảnh ống kính dài, không bước vào tuyến đã đóng. Tuấn, Bảo và Hà thay nhau quan sát gò đá cạnh suối cạn trong nắng sáng, chụp lại từng mặt của gò và lớp đất ở các phía khác nhau. Gò hiện ra phẳng, cao ráo, đúng như ảnh người đi trước đã gửi và đúng như vị trí ghi trên bản đồ tay.
Điều mới nằm ở lớp đất mặt của gò. Qua ống nhòm và ảnh phóng lớn, lớp đất mặt có những thớ đắp ngang đều nhau, từng lớp một chồng lên nhau rất rõ, khác hẳn mặt đá tự nhiên và đất bồi quanh suối cạn. Bảo là người nói ra nhận xét đầu tiên: đất này có tay người đắp. Hà đối chiếu với ảnh cũ trong phòng lưu trữ và gật đầu: thớ đất đắp tay người khớp với việc gò cao dần lên qua các thời kỳ trong ảnh, không phải chỉ do đất đá tự bồi sau mưa.
Tuấn ghi vào sổ đúng mức mà mắt thấy và ảnh chứng minh được: gò đá không phải đá tự nhiên, lớp đất mặt là đất đắp tay người, chưa rõ do ai đắp và đắp để làm gì. Anh cố ý không suy diễn thêm bất cứ điều gì trong trang sổ đó. Gò có thể là nền đắp cũ của người đi rừng xưa, một công trình nhỏ đã bỏ hoang, hay một thứ gì khác mà nhóm chưa có tài liệu nào để gọi tên. Mọi kết luận xa hơn đều bị anh gạt ra, vì bài học về kết luận sớm trong chuyến đi này đã quá đủ.
Hà đứng nhìn gò đá một lúc rồi hỏi câu hỏi treo lơ lửng suốt buổi khảo sát: ai lại đắp đất giữa một thung lũng không người ở. Cách xóm chân núi cả một đường rừng, và đắp xong rồi bỏ đó cho đất đá bồi lấp dần qua mấy chục năm. Không ai trong ba người trả lời được. Bảo nói có lẽ phải hỏi ông Sáu và ông Hai, nhưng Tuấn quyết định việc này chưa cần hỏi ngay, vì nó không thay đổi kế hoạch an toàn của đêm cuối: dù gò là gì. Nhóm vẫn dựng lều ở nền cao ráo duy nhất đó, vẫn rải vòng tro và vẫn giữ đường rút theo suối cạn.
Buổi khảo sát kết thúc vào buổi chiều với bộ ảnh đầy đủ về gò đá gửi một bản cho chị Ngọc bổ sung hồ sơ xã. Tuấn trên đường về cứ nghĩ về thớ đất đắp tay người đó. Anh xếp nó vào cùng chỗ với phiến đá dựng mờ trong ảnh cũ: hai mảnh rời về cùng một nơi, đều thật, đều chưa thành một kết luận nào. Anh tự dặn mình đêm cuối chỉ cần làm đúng việc giữ người, còn gò đá là gì thì để sau chuyến đi, khi có đủ thời gian và tài liệu, nhóm sẽ quay lại tìm hiểu một cách đàng hoàng.
Gió ở điểm quan sát thổi ngang theo từng đợt ngắn. Mỗi đợt đi qua, cỏ tranh hai bên sườn lại rạp xuống một chiều rồi bật lên, để lộ những mảng đất đỏ sẫm còn ướt sương đêm trước. Bảo phải lấy tay áo lau mặt kính ống nhòm đến lần thứ ba mới nhìn rõ mép gò phía đông. Hơi ẩm từ lòng suối bốc lên làm kính mờ rất nhanh, cứ vài phút lại phủ một lớp trắng mỏng.
- Cậu giữ máy ảnh thấp xuống một chút, nắng đang đánh xiên vào ống kính đấy, Hà nhắc Tuấn trong lúc cô kẹp chặt cuốn sổ ghi chép dưới khuỷu tay.
Tuấn hạ máy xuống ngang ngực, chờ vệt nắng lướt qua mặt gò rồi mới bấm liên tiếp bốn tấm ở cùng một góc. Anh muốn có chuỗi ảnh chụp cùng vị trí, cùng ánh sáng, để khi phóng lớn lên không ai bảo vệt ngang trên đất chỉ là bóng cây đổ dài. Bảo ngồi xổm bên cạnh, cắm ba cọc mốc nhỏ xuống đất ngay chỗ đặt chân máy, phòng khi buổi chiều quay lại đối chiếu thì vẫn dựng đúng chỗ cũ.
Hà là người đầu tiên nhận ra vệt đắp không chạy hết mặt gò. Ở phía gần suối, các lớp đất ngang đều và dày, càng ra giữa gò càng mỏng dần, tới mép tây thì lẫn hẳn vào đá vụn tự nhiên. Cô đọc to nhận xét đó cho Tuấn chép, giọng chậm rãi như đang đọc số đo huyết áp trong một ca trực đêm. Bảo nghe xong thì huýt sáo khẽ qua kẽ răng.
- Đắp có chủ ý hẳn hoi, chỗ cần cao thì đắp dày, chỗ tựa vào đá gốc thì thôi, anh nói. Người làm cái nền này tính cả chuyện nước chảy nữa.
Để chắc chắn, Tuấn lấy thước dây kéo một đường chéo qua bãi đất trống ngay dưới điểm quan sát, nơi đất bồi tự nhiên của suối nằm phơi ra. Đất ở đó lẫn sỏi tròn, cát thô và rễ cỏ mục, bóp nhẹ là vỡ vụn rời rạc. Anh quay ống kính lên gò: từng thớ đất trên ấy mịn, nén chặt, ranh giới giữa hai lớp liền nhau sắc như dao cắt bánh. Sự khác biệt rõ tới mức không cần phóng ảnh cũng thấy bằng mắt thường qua ống nhòm loại tốt.
Hà mở xấp ảnh cũ mượn của chị Ngọc, chọn tấm chụp gò từ nhiều năm trước đặt cạnh màn hình máy ảnh. Trong tấm ảnh cũ, mặt gò thấp hơn hẳn, mép phía suối còn lởm chởm. Tấm ảnh mới chụp sáng nay cho thấy mặt gò đã bằng và rộng hơn, như thể qua nhiều đợt, ai đó lại bồi thêm từng lớp mỏng lên nền cũ. Không ai nói ra hai chữ quen thuộc nào về nơi thờ tự, vì trước mắt họ lúc này chỉ là đất, nắng và những vệt ngang im lặng.
- Nếu chỉ là nền lều của dân đi rừng xưa, sao họ không chọn bãi cát bên kia suối cho gần nước? Hà hỏi.
- Vì bãi cát ngập đầu tiên khi nước đầu nguồn về, Bảo đáp, tay chỉ xuống vệt ngấn bùn còn in trên thân cây phía bờ thấp. Người đắp nền này sợ nước hơn sợ đi xa.
Câu trả lời làm cả ba cùng im lặng nhìn lại gò. Một nền đất được đắp cao để tránh nước, nằm giữa thung lũng không nhà cửa, không rẫy nương, không lối mòn xe cộ nào cắt qua. Xung quanh chỉ có suối cạn, vách đá và rừng thưa. Tuấn cảm thấy câu hỏi của Hà không còn là thắc mắc vu vơ nữa, mà là một mũi kim chĩa thẳng vào khoảng trống lớn nhất của buổi khảo sát.
Trước khi rút về, Bảo đề nghị đánh dấu bốn góc của phần đất đắp trên bản đồ tay bằng bút chì màu khác. Tuấn đồng ý, nhưng dặn chỉ ghi ký hiệu trung tính là vùng đất đắp, không ghi thêm bất cứ phỏng đoán nào về công dụng. Hà kiểm tra lại thẻ nhớ, sao lưu ảnh vào chiếc thẻ thứ hai rồi mới tháo máy khỏi chân. Ánh nắng lúc này đã đứng bóng, hơi nóng bắt đầu hầm hập trong lòng thung, và tiếng ve rừng nổi lên từng hồi dài từ vách đá phía tây.
Lúc chờ xe của trạm tới đón ở bìa đường, Bảo lôi từ ba lô ra gói cơm nắm mua từ sáng, chia cho mỗi người một phần. Cơm đã nguội và hơi khô, nhưng cả ba ăn ngon lành sau mấy giờ phơi nắng trên điểm cao. Hà vừa ăn vừa lật lại mấy tấm ảnh chụp gần nhất trên màn hình nhỏ, dừng ở tấm cho thấy rõ nhất ranh giới giữa lớp đất đắp và nền đá gốc.
- Về tới trọ em sẽ in thử một tấm khổ lớn, treo lên tường phòng họp của nhóm, cô nói. Ai nhìn cũng phải thấy thớ đất này không tự mọc ra được.
Tuấn bảo cô cứ in, và in thêm một bản nữa gửi kèm hồ sơ cho chị Ngọc, để sau này ai tra lại tư liệu của xã cũng thấy nhóm đã dừng ở đúng mức mắt thấy tay sờ. Anh nhấn mạnh hai chữ dừng ở, vì anh biết rõ cám dỗ của việc đoán già đoán non khi đứng trước một thứ không gọi tên được. Buổi chiều đó, điều duy nhất họ mang về là một sự thật trần trụi về đất, và anh quyết giữ nó trần trụi như thế cho tới khi có thêm bằng chứng khác.
Bảo gấp chân máy, vác lên vai, rồi hỏi đùa rằng ít ra gò đất đắp cũng phẳng hơn mọi bãi cắm họ từng thử trong chuyến này. Câu đùa làm không khí nhẹ đi đôi chút trên quãng đường ra. Nhưng khi Hà ngoái lại lần cuối, nụ cười trên mặt cô tắt nhanh, vì từ xa nhìn lại, nền đất ấy nằm trơ trọi giữa thung lũng hoang, phẳng và ngay ngắn một cách không thuộc về rừng.
Giữa buổi, một cơn gió nóng từ dưới lòng suối thốc lên làm tấm bạt che nắng trên đầu cả ba kêu phần phật. Bảo phải đứng dậy buộc lại dây bạt, tiện tay nhặt một nắm đất ngay dưới chân mình bóp thử rồi thả xuống. Đất điểm quan sát rời như cám. Anh ngẩng lên nhìn mặt gò lần nữa qua khoảng nắng chói, lắc đầu bảo cùng một con suối, cùng một mùa mưa, mà hai thứ đất khác nhau một trời một vực thế này thì chỉ có bàn tay người mới làm nổi. Hà nghe vậy liền bảo anh nói lại câu đó chậm thôi, để cô ghi nguyên văn vào biên bản quan sát của buổi sáng, ghi rõ người nói là Bảo chứ không phải kết luận chung của cả nhóm.
Trên đường quay ra điểm hẹn với trạm, không ai nhắc lại chuyện gò đất nữa, nhưng cả ba đều đi chậm hơn lúc vào. Tới khúc quanh cuối của đường suối, Hà dừng hẳn lại. Cô quay đầu nhìn nền đất phẳng đang khuất dần sau lùm cây, rồi buông một câu hỏi không chờ ai trả lời. Giữa thung lũng vắng tanh này, ai đã bỏ công đắp nên một mặt nền phẳng phiu đến thế, và đắp để dành cho việc gì?