CỌP BA CHÂN Ở NÚI BÀ ĐEN - Chương 29: Bản Đồ Tay Của Người Đi Trước
Ngày 11/11/2026, chị Ngọc trao cho nhóm bản đồ tay của người đi trước mà xã còn giữ được. Bản đồ vẽ bằng bút mực trên giấy đã ố vàng, nét vẽ không đẹp…
Nội dung chương
Ngày 11/11/2026, chị Ngọc trao cho nhóm bản đồ tay của người đi trước mà xã còn giữ được. Bản đồ vẽ bằng bút mực trên giấy đã ố vàng, nét vẽ không đẹp nhưng rất rõ các điểm chính trong thung lũng Ma Thiên Lãnh: gò đá cạnh suối cạn. Lòng suối cạn làm đường đi chính, miệng hang đá trên vách phía sâu trong thung lũng, và miệng vực thẳm sâu hàng trăm mét ở phía còn lại. Ký hiệu trên bản đồ ghi chú cẩn thận chỗ nào đất thấp đọng sương, chỗ nào vách đá dễ sạt vào mùa mưa.
Tuấn trải bản đồ ra bàn ở nhà trọ, đặt cạnh bản đồ địa hình của nhóm và đối chiếu từng vị trí. Hai bản đồ khớp nhau ở hầu hết các điểm lớn, chỉ khác nhau ở vài lối mòn nhỏ đã bị cây phủ sau nhiều năm. Anh dùng bút đỏ đánh dấu lại đường rút của nhóm cho đêm cuối: từ gò đá đi theo bờ suối cạn ra bìa thung lũng, tránh xa miệng vực bằng một vòng cung rộng, và tuyệt đối không đi về phía miệng hang khi trời tối. Đường rút đó được cả nhóm học thuộc, mỗi người tự vẽ lại một lần vào sổ cá nhân.
Bảo chỉ vào bản đồ tay và hỏi một câu khiến cả nhóm chú ý: vì sao bản đồ không ghi đường nào đi qua phía sau gò đá. Chị Ngọc, lúc đó còn ở phòng lưu trữ khi nhóm gọi điện hỏi lại, đáp rằng người vẽ bản đồ xưa cũng không đi qua phía sau gò. Trong ghi chú kèm bản đồ chỉ ghi khu vực sau gò là đất bồi cao, không có lối đi và không có điểm gì đáng ghi. Câu trả lời dừng ở mức địa hình, và nhóm ghi nhận nó như một khoảng trống thông tin bình thường của một bản đồ tay cũ, không ai suy diễn thêm.
Hà sao lại bản đồ tay thành ba bản, một bản để trong lều cùng túi y tế, một bản Bảo giữ trong túi hậu cần, một bản Tuấn giữ trong sổ nhóm. Cô cũng ghi lên mỗi bản số điện thoại của trạm kiểm lâm và tần số bộ đàm liên lạc với ông Sáu trong đêm cuối. Việc chuẩn bị bản đồ kết thúc vào buổi chiều, và lần đầu tiên kể từ khi tới chân núi. Nhóm có trong tay một bức tranh tương đối trọn vẹn về địa hình thung lũng: nơi sẽ dựng lều, đường sẽ rút, chỗ phải tránh xa và chỗ không được tới gần khi trời tối.
Tuấn gấp bản đồ lại, trong lòng rõ hơn bao giờ hết rằng đêm cuối không còn là chuyện của cảm giác hay chuyện kể. Mọi thứ đã có tọa độ: gò đá để dựng lều, suối cạn để đi và rút, miệng hang và miệng vực để tránh, vòng tro để giữ ranh giới, bộ đàm để gọi ông Sáu. Anh ghi vào sổ một dòng ngắn: bàn cờ đã đủ, từ giờ chỉ còn việc đi đúng từng nước đã tính, và không cho phép bất cứ nước đi tự ý nào nữa, kể cả của chính anh.
Phòng lưu trữ xã buổi sáng hôm đó sáng hơn thường lệ vì chị Ngọc đã mở cả hai cánh cửa sổ cho nắng vào. Mùi giấy cũ vẫn còn, nhưng gió sớm làm nó nhẹ đi nhiều. Trên bàn gỗ giữa phòng, chị đặt sẵn một bìa hồ sơ màu nâu, bên trong kẹp tấm bản đồ được lót giữa hai tờ giấy can để tránh ẩm. Chị đeo găng tay vải mỏng khi cầm hồ sơ ra, và dặn nhóm muốn xem thì xem trên bàn này, không mang ra ngoài nắng, không gập lại theo nếp mới.
Tấm bản đồ nhỏ hơn Tuấn tưởng. Nó chỉ lớn hơn một trang giấy học trò một chút, các mép đã sờn và góc dưới bên phải mất một mảnh nhỏ. Nét mực của người vẽ không đều, chỗ đậm chỗ nhạt, có đoạn phải nhìn nghiêng dưới ánh sáng mới đọc rõ ghi chú viết tay. Chị Ngọc nói người vẽ là một người đi rừng thuê cho đoàn đo đạc cũ, tên tuổi không còn ghi trong hồ sơ kèm theo. Người đó đi thực địa nhiều lần trong một mùa khô, rồi để lại tấm bản đồ này cho xã như một thứ tài sản chung của người đi sau.
Bảo là người hào hứng nhất với tấm bản đồ. Anh lấy thước dây trong túi hậu cần, đo khoảng cách từ gò đá tới bìa thung lũng theo tỉ lệ ghi ở góc bản đồ, rồi nhân thầm trong đầu. Anh nói đi bộ ban ngày, đường khô, mất chừng bốn mươi phút. Ban đêm, sương dày, đi tránh miệng vực theo vòng cung mà Tuấn vừa vạch, con số đó phải nhân gần gấp đôi. Hà nghe vậy thì yêu cầu cả nhóm thuộc lòng mốc thời gian xấu nhất, không thuộc con số đẹp nhất. Cô nói người ta chết vì tính theo trường hợp thuận lợi nhiều hơn là vì thiếu may mắn.
Chị Ngọc chỉ cho nhóm xem ký hiệu của người vẽ ở từng điểm. Miệng hang đá được đánh dấu bằng một vòng tròn nhỏ và hai chữ viết tắt khó đọc. Bên cạnh miệng vực, người vẽ không ghi chữ nào. Ông ta chỉ tô đậm một khoảng đen bằng nhiều lớp mực chồng lên nhau. Tuấn nhìn khoảng đen đó rất lâu. Anh nói một người đi rừng thực tế, ít chữ, khi muốn cảnh báo kẻ đi sau về một chỗ chết người, thường không viết dài. Ông ta chỉ làm cho chỗ đó đen hơn mọi chỗ khác trên giấy.
Hà hỏi về những ghi chú ở mép trái bản đồ. Chị Ngọc dịch lại từng dòng chữ đã nhòe. Một dòng ghi chỗ đất thấp giữa suối cạn đọng sương sớm nhất trong thung lũng. Một dòng ghi vách đá phía trong dễ sạt sau mưa lớn, đi qua phải đi nhanh và không dừng lại nói chuyện. Dòng cuối cùng viết về gió. Gió trong thung lũng đổi hướng sau nửa đêm, thổi từ miệng vực ngược về phía gò đá. Tuấn nghe tới đó thì ngẩng lên. Anh nói chi tiết về gió rất quan trọng, vì tiếng gọi trong đêm theo gió mà tới, và hướng gió đổi thì hướng nghe cũng đổi theo.
Quay về nhà trọ, nhóm dành cả buổi chiều cho tấm bản đồ sao chụp. Bà chủ trọ cho mượn chiếc bàn lớn ở phòng ăn. Bốn người ngồi bốn phía, mỗi người phụ trách một việc riêng. Tuấn vạch lại đường rút bằng bút đỏ trên bản sao. Bảo đo lại từng chặng và ghi thời gian dự kiến đi đêm ở mép giấy. Hà đánh dấu hai điểm dừng an toàn dọc đường rút, nơi địa hình cao và khô, nếu phải chờ ông Sáu tới đón thì đứng ở đó. Đức ngồi sao lại ký hiệu miệng vực bằng mực đen, tô đậm đúng như bản gốc, không thêm một chữ giải thích nào.
Trong lúc làm việc, Đức hỏi một câu tưởng như đùa. Cậu hỏi nếu người vẽ bản đồ giỏi vậy, sao ông ta không vẽ luôn con đường ngắn nhất từ gò đá ra bìa thung lũng. Bảo đáp thay Tuấn. Anh nói đường ngắn nhất đi sát miệng vực, và người vẽ đã cố ý không coi nó là đường. Trên bản đồ này, khoảng trắng giữa gò đá và miệng vực không phải chỗ chưa đi tới. Đó là chỗ người vẽ khuyên kẻ đi sau đừng bao giờ đặt chân vào khi trời tối. Cả bàn im lặng một lúc sau câu trả lời đó.
Chị Ngọc gọi điện tới nhà trọ vào cuối buổi chiều để dặn thêm một việc. Chị nói bản gốc phải ở lại phòng lưu trữ, nhóm chỉ giữ bản sao, và sau chuyến đi nhóm phải trả lại cả các bản sao cho xã lưu cùng hồ sơ. Chị cũng nói xã sẽ cử người cùng trạm kiểm lâm chờ ở bìa thung lũng trong đêm cuối, ở điểm hẹn đã thống nhất, không vào sâu hơn. Tuấn cảm ơn chị. Anh ghi nhận thông tin đó như một vòng an toàn nữa ở phía ngoài, xa hơn vòng tro và vòng người trong lều một lớp.
Tối hôm đó, trước khi đi ngủ, mỗi người trong nhóm tự vẽ lại đường rút một lần nữa từ trí nhớ, trên trang giấy trắng của sổ cá nhân. Tuấn kiểm tra từng bản vẽ như một bài kiểm tra nhỏ. Bản của Đức thiếu điểm dừng thứ hai. Cậu vẽ lại ngay, không cãi. Bản của Hà thừa một lối rẽ không có trên bản đồ gốc. Cô gạch bỏ, nói rõ lỗi của mình thành tiếng. Bài kiểm tra lặng lẽ đó kết thúc khi bốn bản vẽ đều khớp nhau ở những điểm sống còn: gò đá, đường suối cạn, vòng tránh miệng vực, điểm hẹn bìa thung lũng.
Chị Ngọc còn cho nhóm xem thêm một vật đi kèm hồ sơ bản đồ mà trước đó chị chưa từng nhắc tới. Đó là một chiếc phong bì nhỏ đựng ba tấm ảnh chụp lại thung lũng từ điểm cao ở bìa rừng, do chính người vẽ bản đồ chụp trong mùa khô năm ấy. Ảnh đã ngả vàng, nhưng gò đá hiện lên rất rõ ở giữa khung hình, phẳng và sáng hơn hẳn vùng đất quanh nó. Tuấn xem ảnh rất kỹ rồi trả lại cho chị, không xin sao chụp. Anh nói nhóm đã có đủ tư liệu địa hình. Thêm ảnh cũng không làm đường rút an toàn hơn. Điều nhóm cần lúc này không phải thêm giấy tờ, mà là thuộc lòng những gì đã có cho tới mức không cần nhìn giấy nữa trong bóng tối và sương dày.
Hà là người cuối cùng rời phòng lưu trữ buổi sáng hôm đó. Cô đứng ở cửa, quay lại nhìn những tủ sắt xếp dọc tường, và hỏi chị Ngọc một câu rất khẽ về những hồ sơ mất tích cũ. Chị Ngọc đáp hồ sơ nào còn đọc được, xã đều giữ ở đây, và phần lớn chúng kết thúc bằng cùng một kiểu câu chữ hành chính lạnh lùng: không tìm thấy, ngừng tìm kiếm, bàn giao gia đình. Hà gật đầu, bước ra nắng. Cô nói với Tuấn trên đường về rằng cô mong hồ sơ của chuyến đi này, nếu phải lập, sẽ kết thúc theo một cách hoàn toàn khác.
Tuấn trải tấm bản đồ sao chụp ra bàn lần cuối trước khi cất đi. Ánh đèn vàng của phòng ăn làm những nét mực cũ hiện lên rõ hơn ban ngày. Ngón tay Bảo dừng lại ở khoảng trống phía sau gò đá, nơi bản đồ không có một nét vẽ nào, không đường đi, không ký hiệu, không ghi chú. Câu hỏi đã lởn vởn trong đầu anh từ buổi sáng cuối cùng cũng bật ra thành tiếng.
- Sao bản đồ không ghi đường nào qua sau gò đá vậy anh?