CỌP BA CHÂN Ở NÚI BÀ ĐEN - Chương 8: Nón Lá Úp Sấp Và Nắm Tro
Ngày 26/10/2026, Tuấn đưa Đức qua nhà ông Sáu sớm, vì Đức là người phụ trách lều trại và cũng là người ông Sáu muốn dạy kỹ nhất về phản ứng ban đêm. Sân…
Nội dung chương
Ngày 26/10/2026, Tuấn đưa Đức qua nhà ông Sáu sớm, vì Đức là người phụ trách lều trại và cũng là người ông Sáu muốn dạy kỹ nhất về phản ứng ban đêm. Sân nhà ông Sáu buổi sáng còn ướt sương, mấy con gà bới đất quanh giàn mướp. Ông Sáu đội chiếc nón lá đã sờn vành, bên hông đeo một bị vải nhỏ, đứng giữa sân chờ hai người. Ông nói hôm nay không dạy bằng miệng nữa, ông làm mẫu một lần, hai đứa nhìn cho kỹ rồi tự làm lại.
Trước khi bắt đầu, ông Sáu giải thích vì sao ông chọn dạy Đức đầu tiên và dạy kỹ nhất trong cả nhóm. Cậu là người giữ phần lều trại, nghĩa là ban đêm cậu nằm gần cửa lều nhất và là người đầu tiên phải chạm tay vào khóa kéo nếu có chuyện xảy ra. Một người ở vị trí đó mà phản ứng sai trong vài giây đầu tiên thì cả nhóm phía sau sẽ bị cuốn theo sai lầm của cậu trước khi kịp hiểu chuyện gì đang diễn ra ngoài bóng tối.
Ông cũng nói vị trí nằm của từng người trong lều không phải chuyện sắp xếp ngẫu nhiên cho vừa chỗ. Người bình tĩnh nhất nên nằm giữa, người hay giật mình nên nằm sát phía trong cùng, và người gác ca đầu phải nằm ở phía dễ đánh thức người khác nhất. Tuấn nghe tới đây mới hiểu những đêm cắm trại trước đây của nhóm mình đã sắp xếp chỗ nằm tùy tiện tới mức nào. Anh thầm cảm ơn chuyến đi này đã cho nhóm gặp ông Sáu trước khi vào thung lũng, chứ không phải sau khi đã trả giá cho một sai lầm nào đó.
Đức nghe ông nói về vị trí của mình thì ngồi thẳng lưng lên hẳn. Cậu hỏi người nằm gần cửa lều như cậu thì phải đánh thức cả nhóm ngay khi tiếng gọi vang lên, đúng không. Ông đáp đánh thức là việc thứ hai. Việc đầu tiên vẫn là giữ chính mình đứng yên và cắt hướng nghe của bản thân, vì một người gác hoảng loạn chạy ra mở cửa lều trong đêm còn nguy hiểm hơn cả tiếng gọi ở ngoài rừng.
Ông Sáu làm mẫu phản ứng khi nghe tiếng gọi giữa đêm. Ông đang đứng quay mặt về phía vườn thì bất ngờ giật chiếc nón lá trên đầu úp sấp xuống đất, nhanh và gọn, đồng thời người hơi khom xuống, tay phải nắm chặt một nắm tro trong bị vải đeo bên hông. Ông giải thích úp nón lá xuống là để cắt hướng nhìn và hướng nghe của chính mình. Vì người nghe tiếng gọi hay có phản xạ ngẩng lên tìm hướng phát ra tiếng, mà tìm hướng là đã đi được nửa đường vào cái bẫy của tiếng gọi. Nắm tro sẵn trong tay là để tay có việc giữ, người không hoảng tới mức làm bừa.
Sau lượt làm mẫu của ông Sáu, Tuấn xin làm thử trước để Đức nhìn thêm một lần ở khoảng cách gần. Anh đội chiếc nón lá thứ hai mà bà Mận đưa ra, đứng quay lưng về phía vườn, chờ ông ra hiệu. Ông Sáu bất ngờ vỗ tay một tiếng khô khốc ngay sau lưng anh. Tuấn giật mình, tay anh giật được nón xuống nhưng người lại xoay hẳn về phía tiếng vỗ theo phản xạ, đúng điều ông vừa dặn phải tránh.
Ông chỉ ra lỗi của anh rất tỉ mỉ. Khi giật mình, vai là phần phản ứng trước cả ý nghĩ, nên người tập phải học cách khóa vai xuống thấp ngay khi tay chạm vào vành nón. Ông bảo Tuấn làm lại, lần này ông không vỗ tay mà chỉ khẽ gọi tên anh từ phía sau bằng giọng bình thường của ông. Tuấn khựng lại một nhịp rất rõ, rồi mới giật nón úp xuống đất và khom người đúng như mẫu. Anh tự cười mình, nói ban ngày giữa sân nhà, có mỗi ba người mà người anh còn cứng lại như vậy, huống chi là giữa đêm trong lều khi tiếng gọi mang giọng của người thân.
Ông Sáu bảo đó là lý do ông bắt tập vào buổi sáng khi đầu óc còn tỉnh táo và sáng rõ. Thói quen thân người chỉ hình thành khi nó được lặp lại trong lúc tỉnh, để rồi trong lúc hoảng nó tự chạy ra trước cả suy nghĩ. Ông nói thợ săn đời trước còn bắt học trò tập động tác này mỗi sáng trong suốt một mùa, tới mức nghe tiếng động lạ là tay đã ở sẵn trên vành nón mà chủ nhân của nó còn chưa kịp hiểu chuyện gì.
Đức làm lại ba lần mới được ông Sáu gật đầu. Lần đầu Đức úp nón chậm và còn ngoái nhìn ra vườn, bị ông nhắc ngay. Lần hai Đức nắm tro quá chặt làm tro rơi vãi, ông dạy lại cách nắm vừa tay. Tới lần ba, Đức giật nón úp sấp, khom người và nắm tro trong một nhịp liền mạch. Tuấn đứng bên ghi lại từng bước vào sổ, đồng thời tự làm thử một lần và nhận ra động tác tưởng đơn giản này khi làm trong tâm thế giật mình ban đêm sẽ khó hơn nhiều.
Đức sau ba lượt đạt yêu cầu lại xin tập thêm trong tư thế ngồi, vì cậu nói ban đêm trong lều không ai đứng thẳng người mà nghe tiếng gọi cả. Ông Sáu gật đầu khen cậu nghĩ đúng chỗ khó. Ông trải một tấm chiếu ra giữa sân, bảo Đức ngồi xếp bằng như đang ở trong lều, chiếc nón để ngay bên tay phải thay vì đội trên đầu. Khi ông vỗ tay, Đức chụp chiếc nón úp xuống trước mặt, người rụt thấp xuống và tay trái nắm chặt mép chiếu, một biến thể tự chế làm ông bật cười rồi gật đầu chấp nhận.
Tuấn hỏi nếu trong lều không có nón lá thì lấy gì thay thế. Ông Sáu đáp vật gì ở ngay tầm tay cũng được: vành mũ, mép chăn, thậm chí hai bàn tay úp xuống mặt. Điều cốt yếu không nằm ở chiếc nón, mà nằm ở hành động tự cắt đứt hướng chú ý của chính mình ngay trong giây đầu tiên, trước khi tiếng gọi kịp kéo ý nghĩ đi xa. Ông nói mỗi người nên tự chọn cho mình một vật cố định trong tầm tay khi ngủ đêm trong thung lũng, và tập với đúng vật đó cho tới khi thành phản xạ.
Đức chọn ngay chiếc khăn rằn cậu hay quấn cổ, nói đêm nào cậu cũng để khăn ở sát đầu nằm. Ông bảo vậy thì từ tối nay, mỗi lần thay ca gác ở nhà trọ, cậu tập úp khăn một lần cho quen tay trong bóng tối. Tuấn đứng bên nghe mà thấy rõ cậu em trẻ nhất nhóm đang lớn lên từng ngày trong chuyến đi này, từ một người chỉ lo phần lều trại thành một người bắt đầu biết lo cho sự an toàn của cả bốn người.
Tuấn lấy điện thoại ra bấm giờ cho những lượt tập cuối của Đức, phần vì tò mò, phần vì muốn cậu thấy tiến bộ của chính mình bằng con số cụ thể. Lượt đầu buổi sáng cậu mất gần bốn giây từ lúc giật mình tới lúc úp được nón xuống. Tới lượt cuối, mọi động tác khép lại trong chưa đầy hai giây, và vai cậu đã tự động hạ thấp xuống mà không cần ông nhắc. Đức nhìn con số trên màn hình mà cười rạng rỡ như vừa vượt qua một bài kiểm tra quan trọng của đời đi rừng.
Ông Sáu nói thêm rằng thợ săn cựu trào giữ hai động tác này như giữ một thói quen của thân người. Đêm nghe gọi, đầu óc có thể rối, miệng có thể suýt đáp, nhưng tay và thân đã quen làm đúng thì người còn ở lại trong vòng an toàn thêm được một lúc quý giá. Ông không nhắc tro gồm những gì, cũng không nói nắm tro để làm gì ngoài việc giữ tay và giữ dạ, và Tuấn không hỏi thêm vì anh biết ông dạy theo từng lớp, lớp nào chưa tới lúc thì ông chưa nói.
Trước khi hai người ra về hẳn, ông Sáu gọi Đức lại gần và sửa cho cậu một chi tiết nhỏ ở động tác nắm tro. Ông bảo nắm tro không phải nắm chặt như nắm một vũ khí để ném ai. Tay chỉ khum lại vừa đủ để tro nằm gọn trong lòng bàn tay, các ngón hơi cong, vì nắm quá chặt thì tro vón cục và rã chậm, còn nắm lỏng quá thì tro rơi hết trước khi cần dùng. Ông nói những chi tiết nhỏ như vậy người ngoài nhìn vào tưởng vô nghĩa, nhưng người đi rừng sống được lâu đều nhờ chúng cộng dồn lại qua từng đêm.
Đức hỏi thẳng một câu mà cậu đã giữ trong bụng từ đầu buổi: nắm tro này có phải để ném vào thứ gọi tên mình không. Ông Sáu không trả lời ngay. Ông nhìn cậu một lúc rồi bảo chuyện của tro chưa tới lớp của ngày hôm nay, mai vào nhà xem bị tro rồi ông nói tiếp phần còn lại. Ông dặn cậu đừng tự đoán và càng đừng tự thử nghiệm bất cứ điều gì với tro khi chưa nghe hết lời dạy của người giữ nó.
Tuấn chào ông bà rồi cùng Đức ra cổng. Trên đường về nhà trọ, Đức cứ thỉnh thoảng đưa tay phải lên khum lại trong không trung, tập lại cảm giác nắm vừa tay mà ông vừa sửa cho. Cậu nói cậu muốn khi vào thung lũng thật, tay cậu sẽ làm đúng ngay cả khi đầu cậu chưa kịp nghĩ gì, và Tuấn đáp đó là câu nói giống thợ rừng nhất mà cậu từng nói từ đầu chuyến đi tới giờ.
Trước khi ra về, bà Mận từ trong nhà bước ra nhìn ba người tập giữa sân. Lắc đầu cười rồi nói một câu làm Đức tò mò suốt đường về: muốn biết tro là gì thì mai vào nhà xem bị tro của ông Sáu, thứ đó nhà này giữ còn lâu hơn tuổi của hai đứa cộng lại. Tuấn ghi câu nói của bà vào sổ như một lời hẹn. Chiều hôm đó anh nhắn cho Bảo và Hà sáng mai cả nhóm qua nhà ông Sáu sớm, vì phần tro có vẻ là phần quan trọng nhất trong những gì ông bà đang dạy.