HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 11: Làm Sạch Lớp Véc Ni Cũ
Mười giờ sáng ngày ba mươi tháng sáu, phòng phục chế sáng lên dưới ánh đèn làm việc màu trắng dịu. Ngoài cửa sổ, mưa vừa tạnh, sân bảo tàng còn ướt và…
Nội dung chương
Mười giờ sáng ngày ba mươi tháng sáu, phòng phục chế sáng lên dưới ánh đèn làm việc màu trắng dịu. Ngoài cửa sổ, mưa vừa tạnh, sân bảo tàng còn ướt và vắng khách. Phan Diệu Linh đeo găng tay vải trắng, ngồi trước giá đỡ đặt bức chân dung. Ngô Thanh Tùng ngồi ở phía đối diện, giữa hai người là khay dụng cụ đã xếp theo đúng thứ tự của quy trình làm sạch.
Tuần thử nghiệm ở các ô góc đã cho kết quả rõ ràng. Dung môi nhẹ làm mềm lớp véc ni vàng mà không kéo theo lớp màu gốc bên dưới. Tùng đã ghi lại tỉ lệ pha và thời gian chờ cho từng ô thử vào sổ kỹ thuật. Linh đọc lại trang sổ ấy một lần nữa trước khi bắt đầu, vì công đoạn hôm nay không còn là thử nghiệm ở góc tranh nữa.
- Hôm nay mình đi vào vùng nền trước, rồi mới tới gần gương mặt. - Linh nói. - Mỗi ô làm xong, anh chụp ảnh và ghi số thứ tự giúp em.
- Rõ. - Tùng đáp. - Tôi đã chia sẵn lưới ô trên bản đồ hiện trạng. Mười hai ô cho phần nền, tám ô cho phần tóc và vai áo. Vùng miệng để sau cùng của đợt này, chỉ làm sạch quanh, không chạm vào lớp màu ở khóe miệng.
Linh gật đầu. Cách chia việc ấy đúng với điều cô đang lo. Nét cười của người trong tranh vẫn là vùng bí ẩn nhất của bức tranh. Lớp véc ni ở đó dày hơn hẳn các vùng khác, và chưa ai dám chắc lớp màu bên dưới còn nguyên hay đã mỏng sẵn từ khi tranh được vẽ. Làm sạch vội ở vùng ấy là cách nhanh nhất để phá hỏng một hiện vật không có bản thứ hai.
Cô nhúng tăm bông vào dung môi, lăn nhẹ lên ô nền đầu tiên ở góc trái phía trên. Lớp véc ni vàng mềm ra rất chậm. Cô lăn đều tay, đổi tăm bông mới sau mỗi vài đường lăn, bỏ tăm bông đã vàng sậm vào khay riêng. Dưới lớp vàng đục, màu nền gốc dần hiện ra, một sắc nâu ấm và sâu hơn hẳn những gì cả nhóm vẫn nhìn thấy qua lớp véc ni.
- Màu nền gốc đẹp hơn mình tưởng nhiều. - Tùng nói khẽ, rồi bấm máy chụp ảnh. - Nhìn qua véc ni, ai cũng tưởng nền tranh xỉn. Hóa ra nó chỉ bị che.
- Ghi vào sổ câu đó theo cách của hồ sơ nhé. - Linh mỉm cười. - Nền tranh sau làm sạch cho sắc độ đậm hơn hiện trạng ban đầu. Không ghi chữ đẹp vào biên bản đâu.
Tùng bật cười ngắn rồi cúi xuống ghi sổ. Phòng phục chế trở lại yên tĩnh, chỉ còn tiếng tăm bông lăn rất nhẹ trên mặt vải và tiếng máy ảnh bấm theo nhịp đều. Linh làm việc chậm rãi, ô này nối ô kia, mỗi ô chỉ rộng bằng lòng bàn tay. Cứ sau ba ô, cô dừng tay, đứng dậy đi một vòng quanh giá đỡ để nhìn bức tranh từ xa, kiểm tra độ đều màu giữa vùng đã sạch và vùng chưa sạch.
Đến ô thứ sáu, phần tóc của người trong tranh bắt đầu hiện rõ hơn. Những lọn tóc dài buông qua vai không còn chìm trong màu vàng đục nữa. Từng nét cọ mảnh của người vẽ xưa hiện ra dưới ánh đèn, mềm và có hướng rõ ràng. Linh dừng tay lâu hơn thường lệ ở ô này. Cô đoán người vẽ xưa đã dành nhiều thời gian cho phần tóc, vì nét cọ ở đây tỉ mỉ hơn hẳn phần nền, và vì cô nhìn thấy những lớp màu chồng nhau rất mỏng mà chỉ người vẽ kiên nhẫn mới làm.
- Phần tóc vẽ kỹ lắm. - Linh nói. - Lớp màu chồng ba lần mà vẫn mỏng. Người vẽ không hề vội.
- Khung tranh cũng cho thấy tranh từng được chăm sóc tốt một thời gian dài. - Tùng đáp. - Gỗ khung không mối mọt, chỉ có vết nứt cũ ở góc phải. Một bức tranh từng được treo ở nơi khô ráo và được lau chùi thường xuyên, rồi sau đó mới bị bỏ quên lâu năm.
Linh ghi nhận xét ấy vào sổ tay của mình, ghi rõ đây là nhận xét kỹ thuật về khung và lớp màu, không phải kết luận về chủ nhân của bức tranh. Thói quen ghi ranh giới như vậy đã thành phản xạ của cô sau gần một tháng làm việc trong tòa nhà này. Ở đây, mọi suy đoán đều phải có chỗ đứng rõ ràng trên giấy, hoặc không được viết ra.
Buổi trưa, Chu Ngọc Trâm mang vào phòng một khay trà và tập phiếu theo dõi tiến độ của dự án. Cô đặt khay trà xuống bàn phụ, tránh xa giá đỡ theo đúng quy định không để nước gần hiện vật. Cô xem qua các ô đã làm sạch, đối chiếu với bản đồ hiện trạng trên tay.
- Tiến độ sáng nay được sáu ô nền và hai ô tóc. - Trâm nói. - Đúng kế hoạch tuần. Chiều nay hai người định đi tới đâu?
- Hết phần nền và phần vai áo. - Linh đáp. - Ngày mai mới tính tới vùng gần gương mặt. Em muốn để một đêm cho lớp màu đã làm sạch ổn định rồi mới xem lại dưới ánh sáng khác.
- Vậy em ghi phiếu theo đúng mốc đó. - Trâm nói. - Anh Bảo dặn mọi mốc tiến độ phải khớp giữa phiếu của em, sổ kỹ thuật của anh Tùng và ảnh hiện trạng. Ba nguồn lệch nhau là phải dừng lại đối chiếu ngay.
Linh gật đầu. Cô hiểu vì sao Bảo khắt khe tới vậy. Vụ sổ trực đêm của Dương Văn Hậu vẫn đang chờ đối chiếu tư liệu cũ, và bài học từ cuốn sổ ấy còn nóng hổi trong tòa nhà này. Một con số ghi lệch, một giờ giấc ghi sai, đều có thể làm đổ niềm tin vào cả một xấp giấy tờ cần mẫn.
Buổi chiều, công việc đi vào phần vai áo và tà áo tím của người trong tranh. Đây là vùng Linh chờ đợi nhất sau phần gương mặt. Tà áo trong tranh có màu tím nhạt, gần với sắc tím của rèm nhung ở hành lang tầng cao, gần với sắc áo của bóng người mà cô đã thấy bên cửa vòm hôm hai mươi hai tháng sáu. Cô tự nhắc mình ngay khi ý nghĩ ấy vừa lướt qua. Màu áo trong tranh là màu áo trong tranh. Mọi liên tưởng khác đều phải chờ bằng chứng, và bằng chứng thì chưa có.
Dưới lớp véc ni, tà áo tím hiện ra với sắc độ trong hơn. Những nếp gấp của vải được vẽ bằng các lớp màu mỏng chồng nhau, chỗ sáng chỗ tối rất nhẹ. Linh làm sạch tới đâu, tà áo như được trả lại chiều sâu tới đó. Cô làm chậm hơn hẳn ở vùng này, đổi tăm bông liên tục, và dừng lại nhiều lần để Tùng chụp ảnh cận cảnh.
- Màu tím này pha khó. - Tùng nói. - Không phải tím pha sẵn. Người vẽ trộn từng lớp. Phục chế phần nào hư ở tà áo sau này sẽ phải đối chiếu màu rất kỹ.
- May là tà áo gần như không hư. - Linh đáp. - Chỉ có lớp véc ni che mờ. Phần hư thật sự của tranh này, nếu có, chắc nằm ở vùng miệng.
Câu nói ấy làm cả hai người cùng nhìn về phía gương mặt người trong tranh. Gương mặt đã sáng lên nhiều sau khi các ô xung quanh được làm sạch. Đôi mắt, sống mũi và gò má đều rõ nét hơn hẳn ngày đầu nhận tranh. Chỉ riêng vùng miệng vẫn nằm dưới lớp véc ni dày nhất, nét cười vẫn mờ, như một câu nói bị ngắt giữa chừng.
Linh quyết định làm sạch một ô rất nhỏ ngay sát vùng miệng, ở phía má trái, để thăm dò độ dày của lớp véc ni. Cô chọn dung môi nhẹ nhất trong khay, lăn tăm bông đúng ba đường rồi dừng. Lớp véc ni ở ô thăm dò mềm ra chậm hơn hẳn các ô khác, và tăm bông vàng sậm nhanh bất thường.
- Véc ni ở đây dày gấp đôi chỗ khác. - Linh nói. - Có thể ngày xưa người ta đã quét thêm một lớp bảo vệ riêng cho vùng mặt, hoặc lớp véc ni đọng lại theo thời gian. Dù là cách nào, mình cũng không đi tiếp vào vùng miệng trong đợt này.
- Đồng ý. - Tùng nói và ghi vào sổ. - Vùng miệng giữ nguyên hiện trạng, chờ đợt kiểm tra dưới ánh sáng xiên đã hẹn vào ngày kia.
Cuối buổi chiều, hai người cùng phủ lại tấm vải mềm lên phần khung, để mặt tranh thoáng khí theo quy trình. Trâm quay lại phòng, mang theo phiếu tiến độ đã điền để cả nhóm cùng ký. Linh đọc lại phiếu một lượt, kiểm tra từng con số. Mười hai ô nền đã làm sạch. Tám ô tóc và vai áo đã làm sạch. Vùng miệng giữ nguyên, chỉ thăm dò một ô nhỏ ở má trái. Mọi con số khớp giữa phiếu, sổ kỹ thuật và dãy ảnh hiện trạng.
Bảo ghé qua phòng vào cuối giờ, đứng nhìn bức tranh từ khoảng cách hai mét. Ông không nói gì trong vài giây đầu. Linh đoán ông đang so sánh bức tranh hôm nay với bức tranh của ngày mười lăm tháng sáu trong trí nhớ, vì ông gật đầu rất chậm, đúng kiểu gật đầu của người vừa đối chiếu xong một việc trong đầu.
- Gương mặt sáng lên nhiều rồi. - Bảo nói. - Riêng nét cười vẫn mờ như cũ. Cứ giữ nhịp này. Đợt kiểm tra ánh sáng xiên ngày kia sẽ cho chúng ta biết thêm về vùng miệng. Đừng nóng vội với phần quan trọng nhất của bức tranh.
- Dạ, em rõ. - Linh đáp. - Nhóm em chốt tiến độ hôm nay đúng một câu để ghi vào hồ sơ chung, anh xem giúp em.
Cô đọc to dòng chốt tiến độ vừa ghi vào phiếu, giọng rõ ràng và chậm rãi. Tính tới cuối ngày ba mươi tháng sáu, bức chân dung mới làm sạch lớp bụi và véc ni cũ. Bảo gật đầu, ký vào phiếu tiến độ, rồi rời phòng khi tiếng mưa mới lại bắt đầu rơi trên mái ngói ngoài sân.