MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 36: Tiếng Cưa Gầm Trên Mỏm Đá
Tiếng cưa máy vọng xuống bản Cổng Trời vào lúc ánh sáng cuối ngày chỉ còn là một vệt xám mỏng phía trên các đỉnh núi phía tây. Ban đầu, nó chỉ là một…
Nội dung chương
Tiếng cưa máy vọng xuống bản Cổng Trời vào lúc ánh sáng cuối ngày chỉ còn là một vệt xám mỏng phía trên các đỉnh núi phía tây. Ban đầu, nó chỉ là một tiếng gầm xa và đều, lẫn trong tiếng gió đang nổi lên qua các khe đá. Mơ hồ tới mức mấy người trong bản đang nhóm bếp cho bữa cơm chiều phải dừng tay lại, ngẩng lên nghe lần thứ hai mới dám chắc đó không phải tiếng gió. Rồi tiếng gầm rõ dần, dội xuống theo từng đợt gió quất từ trên mỏm đá xuống, thành một tiếng rít nặng và khàn, thứ tiếng mà người sống quanh rừng nghe một lần là nhận ra ngay: tiếng răng thép đang nghiến vào gỗ sống. Cả bản, từ những người đang ở trong bếp, những người đang dắt trâu về chuồng, cho tới mấy đứa trẻ đang chơi ở sân đất giữa bản. Đều lần lượt bước ra khỏi nhà, đứng yên trong sân và ngẩng mặt nhìn lên phía mỏm đá Cổng Trời đang khuất dần trong sương và mây đen.
Sùng Thị Mỷ nghe thấy tiếng cưa khi chị đang ngồi bên giường con, tay còn đặt trên trán đứa nhỏ vừa hạ sốt. Chị đứng bật dậy, bước ra cửa nhà, và nhìn lên mỏm đá cùng lúc với hàng chục người khác trong bản. Đứa con trong nhà cựa mình gọi mẹ, nhưng chị không quay vào ngay. Chị đứng ở bậc cửa, áo còn chưa khoác thêm cho ấm, và nói một câu rất khẽ mà người hàng xóm đứng gần nghe rõ từng chữ: chúng nó cưa thật rồi. Không ai trong sân nhà chị lúc ấy cần hỏi chúng nó là ai, cưa cái gì và ở đâu. Suốt mười ngày qua, cả bản đã sống trong chờ đợi về một buổi chiều đúng như buổi chiều này: kho thóc giấu cưa máy, cành nhỏ bị cưa thử. Lán trại dựng sau mỏm đá, ca gác bị vòng qua, một người của bản bị đẩy ngã gãy cả một bàn tay trên dốc đá. Tất cả những dấu hiệu ấy giờ đang quy về một tiếng cưa duy nhất gầm trên đỉnh núi. Và điều làm những người đứng trong sân lạnh người nhất là tiếng cưa ấy vang lên đúng vào buổi chiều mà kiểm lâm không lên kịp, đúng vào mấy giờ đồng hồ mà mỏm đá trống người canh.
Trưởng bản Hạng A Dì là người đầu tiên trong bản chuyển từ nghe sang hành động. Ông bước ra giữa sân nhà mình, chống gậy, lắng nghe tiếng cưa thêm một nhịp để định hướng cho thật chắc. Rồi gọi to cho mấy người thanh niên đang đứng quanh đó: thổi còi tre, gõ mõ, gọi hết người trong bản ra sân nhà trưởng bản ngay lập tức. Tiếng còi tre rít lên từng hồi ngắn và dồn dập từ đầu bản tới cuối bản, tiếng mõ gỗ gõ liên hồi trong sương chiều, và chỉ trong ít phút, sân nhà trưởng bản đã chật người. Đàn ông mang theo gậy, đèn pin và dao đi rừng, phụ nữ ôm theo trẻ nhỏ đứng ở vòng ngoài, ai cũng ngẩng nhìn lên mỏm đá trước khi nhìn trưởng bản. Ông Dì nói ngắn và rõ, đúng phong cách của một người giữ lệ làng trong giờ nguy cấp: tiếng cưa trên mỏm đá là cưa vào cây thiêng, bản phải lên núi ngay. Nhưng lên theo tổ, theo đường mòn chính, có đèn, có người dẫn đầu, không ai được tách đoàn chạy một mình trong sương và trong lúc trời sắp tối. Ông cũng cho người chạy ngay tới nhà Thầy Mo báo tin, vì cả bản đều hiểu một điều mà không cần ai nhắc. Nếu trên mỏm đá đã xảy ra chuyện với cây, người đầu tiên bản cần tới không phải bất cứ ai khác ngoài Thầy Mo Thào A Chư.
Nhưng chính trong lúc bản đang tập hợp, một trở ngại mà không ai ngờ tới lộ ra: đường mòn chính lên mỏm đá bị cây đổ chắn ngang. Người thanh niên chạy lên trước để dò đường quay về báo tin này, thở hổn hển, nói thân cây lớn nằm chéo kín lối đi ở đoạn men vách đá. Cành phủ dày tới mức đoàn người mang theo đèn và gậy không thể trèo qua nhanh trong lúc trời tối dần, phải cưa dọn hoặc vòng lối khác, cả hai cách đều mất thời gian tính bằng giờ. Sân nhà trưởng bản lặng đi một nhịp sau tin ấy. Mọi người bỗng hiểu ra buổi chiều này đã được tính toán từ phía bên kia kỹ tới mức nào: chọn đúng ngày kiểm lâm không lên được. Đúng buổi chiều người gác rời vị trí vì việc nhà, và giăng sẵn một thân cây đổ xuống con đường nhanh nhất của bản. Trưởng bản nắm chặt cây gậy trong tay, ra lệnh cho một tổ ở lại đoạn cây đổ, dùng cưa tay và dao dọn lối ngay trong đêm, còn đoàn chính chuẩn bị vòng theo lối khác khi tổ dọn đường chưa xong. Ông nói một câu mà nhiều người trong sân còn nhớ mãi về sau: dù có phải đi chậm, bản cũng phải lên, vì cây đứng trên núi ấy là cây của cả bản, không phải của riêng người nào đang ngồi canh nó.
Trong sân nhà trưởng bản, giữa lúc đoàn người đang chuẩn bị đèn và gậy, một bà già trong bản bỗng níu tay áo Mỷ và hỏi một câu làm nhiều người xung quanh cùng lặng đi: trên núi giờ còn ai ở gần cây không. Không ai trả lời được câu hỏi ấy một cách trọn vẹn. Mọi người đều biết người gác ca chiều đã về lo đàn dê, biết Sùng xuống núi xem con sốt rồi quay lên bằng lối nào không ai rõ, và biết đoàn kiểm lâm chỉ lên được vào sáng mai. Mỷ đứng giữa sân, tay nắm chặt mép áo của mình, nhìn lên mỏm đá đang tối dần và nói rằng chồng chị đang ở trên đường lên núi, một mình, với một bàn tay đang băng vải. Chị nói câu ấy không phải để khoe hay để than, mà như một người vợ đang tự buộc mình tin rằng người đàn ông ấy, dù chậm tới đâu, cũng sẽ không bỏ cây đứng một mình trong buổi chiều này. Trưởng bản nghe xong, trầm ngâm một lúc rồi lệnh cho hai thanh niên khỏe nhất bản mang đèn chạy tắt theo lối bìa rừng. Cố bắt kịp Sùng hoặc ít nhất tới được thềm đá trước đoàn chính, còn ông ở lại dẫn đoàn lớn đi sau theo đúng tổ đội.
Ở nhà Thầy Mo, người chạy tới báo tin tìm thấy ông già đang ngồi bên bếp lửa, như thể ông đã chờ sẵn tin này từ lúc mây đen kéo qua đỉnh đèo. Thầy Mo nghe hết câu chuyện về tiếng cưa, về cây đổ chắn đường và về mỏm đá trống người canh, không hỏi thêm một lời nào thừa. Ông đứng dậy, lấy cây gậy của mình ở góc nhà, bảo người báo tin quay về nói với trưởng bản rằng bản cứ lo việc lên núi và giữ người cho vững, còn phần việc của thầy thì thầy biết phải làm gì khi tới lúc. Người báo tin chạy về trong sương tối, mang theo cảm giác mơ hồ rằng ông già bảy mươi tám tuổi ấy vừa không nói một điều gì đó rất quan trọng. Điều mà chỉ khi mọi việc trên mỏm đá đã rõ ràng ông mới chịu nói thành lời trước mặt cả bản.
Cùng lúc ấy, trên lối vòng qua vách đá phía tây, Giàng A Sùng nghe thấy tiếng cưa rõ hơn bất cứ ai trong bản. Anh đang ở đoạn dốc cuối của lối vòng, cách thềm đá dưới mỏm đá không còn xa, tay trái bám vào một rễ cây chìa ra khỏi vách đá để kéo người lên một bậc đá cao. Thì tiếng cưa từ trên đỉnh đầu dội xuống, vang qua các vách đá quanh anh thành nhiều lớp tiếng vọng chồng lên nhau. Anh khựng lại ngay giữa bậc đá, lắng nghe bằng cả thân người thợ săn của mình: tiếng cưa đang gầm đều, nặng và sâu. Không phải tiếng cưa cành nhỏ như hôm cưa thử, mà là tiếng của một lưỡi cưa đang ăn vào một thân gỗ lớn, ăn sâu và liên tục. Từng điều anh đã lo sợ suốt buổi chiều, từ thân cây đổ chắn đường có vết chặt mới cho tới khoảng trống người canh đầu giờ chiều, giờ xếp lại thành một sự thật duy nhất đang gầm rú trên đầu anh. Anh đã chậm. Dù đã bò qua rãnh nước, bám rễ cây qua các bậc đá, đi không nghỉ suốt lối vòng xa gấp đôi đường chính bằng một bàn tay lành lặn duy nhất, anh vẫn chậm hơn những người đã tính toán buổi chiều này từ nhiều ngày trước.
Sùng rút chiếc đèn pin trong túi vải ra, bật lên bằng tay trái và kẹp chặt giữa các ngón tay trái cùng với cán gậy, rồi bắt đầu chạy lên đoạn dốc còn lại bằng tất cả sức lực còn trong đôi chân mình. Chạy trên đá phủ sương trong ánh sáng cuối ngày đang tắt, với một bàn tay phải băng vải không bám được vào đâu, là một việc mà ngày thường anh không bao giờ làm, vì chỉ một bước trượt cũng đủ đưa người ta xuống khe đá. Nhưng tiếng cưa trên đầu không cho anh lựa chọn đi chậm. Anh chạy từng đoạn ngắn, dừng lại bám vách đá thở dốc, nghe tiếng cưa vẫn gầm đều không ngừng nghỉ, rồi lại chạy tiếp, đầu gối quần đã rách ở rãnh nước đập vào đá đau buốt theo từng bước. Có lúc anh trượt chân trên một lớp sương đóng mỏng, cả người đập sườn vào vách đá, đèn pin suýt tuột khỏi tay trái, và anh phải đứng yên mấy nhịp thở, đợi cơn choáng qua đi, trước khi bước tiếp lên đoạn dốc tối dần phía trên. Trong đầu anh lúc ấy không còn ý nghĩ nào khác ngoài một phép tính tàn nhẫn: mỗi phút anh còn ở trên lối vòng này là thêm một phút lưỡi cưa ăn sâu vào thân cây ba trăm năm trên đỉnh Cổng Trời.
Trời tối nhanh hơn mọi ngày vì mây đen đã che kín đỉnh đèo. Khi Sùng còn cách thềm đá một đoạn dốc nữa, ánh sáng cuối ngày tắt hẳn trên các vách đá quanh anh, và tiếng cưa trên đầu bỗng thay đổi: nó khựng lại một nhịp rất rõ. Như thể lưỡi cưa vừa chạm phải một thứ gì đó trong thân cây làm người cầm cưa phải chững tay, rồi ngay sau nhịp khựng ấy, nó gầm lên lần cuối cùng, to hơn, dồn dập hơn mọi nhịp gầm trước đó trong buổi chiều này.