MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 34: Lưỡi Cưa Ăn Vào Thớ Gỗ
Chiều muộn ngày hai mươi tám tháng mười hai, khi ánh sáng trên mỏm đá Cổng Trời đã ngả sang màu chì và sương muối bắt đầu quấn dày quanh các vách đá. Lý…
Nội dung chương
Chiều muộn ngày hai mươi tám tháng mười hai, khi ánh sáng trên mỏm đá Cổng Trời đã ngả sang màu chì và sương muối bắt đầu quấn dày quanh các vách đá. Lý Văn Thắng ngồi ở khúc quanh chân dốc phía sau huýt lên một tiếng sáo ngắn, hiệu đã hẹn trong buổi chia việc: đường vắng, không một bóng người của bản. Tiếng sáo ấy truyền lên tới lán trại sau mỏm đá, nơi ba người đàn ông còn lại đang đứng chờ trong im lặng. Nguyễn Văn Kiên nghe hiệu xong thì gật đầu một cái, cúi xuống nhấc chiếc cưa máy lên khỏi tấm bạt bằng cả hai tay, và bước ra khỏi cửa lán. Trần Văn Đức xách cuộn dây thừng và chiếc thang tre đi theo sát phía sau. Hoàng Văn Sơn ở lại lán thêm một nhịp, xách theo can xăng dự phòng, dầu bôi xích và hàng nêm gỗ, rồi cũng bước ra, khép hờ cánh cửa lán lại sau lưng. Ba người đi vòng qua khoảnh đất đã dọn sạch quanh gốc cây từ mấy hôm trước, không ai nói một lời nào. Chỉ có tiếng chân dẫm lên lớp sương khô giòn và tiếng kim loại trên chiếc cưa máy khẽ va vào nhau theo từng bước đi của người cầm nó.
Cây sa mộc đứng trước mặt họ trong ánh chiều đang tắt, thân thẳng vút lên qua lớp sương, to tới mức ba người đàn ông đứng dưới gốc ngẩng lên cũng không thấy hết ngọn cây. Nửa thân phía đông còn mang vệt cháy đen của trận sét từ đời trước, vỏ cây ở đó nứt nẻ và khô quắt. Còn nửa thân phía tây, nơi Kiên đã chọn từ buổi trinh sát đầu tiên, vỏ còn lành, thớ gỗ bên trong còn sống và còn đầy nhựa. Đức dựng thang tre vào thân cây ở vị trí đã tính, buộc đầu dây thừng lên phần thân phía trên tầm đầu người, vòng dây qua chạc đá phía sau rồi kéo căng thử bằng cả sức nặng của thân mình. Sơn đặt can xăng và nêm gỗ ở một phiến đá khô cách gốc cây mấy bước chân, ngoài tầm mùn gỗ văng tới, rồi đứng về phía giữ dây cùng Đức, hai tay sẵn sàng ghì chặt khi có hiệu. Mọi việc diễn ra nhanh, gọn và lặng, đúng như cách một toán thợ đã làm việc này nhiều lần ở nhiều khu rừng khác nhau vẫn làm: không thừa một động tác, không thừa một câu nói.
Kiên đặt chiếc cưa máy xuống phiến đá dưới gốc cây, kiểm tra lại bình xăng, nắp dầu và độ căng của xích lần cuối, rồi nắm dây giật khởi động. Lần giật thứ nhất, máy chỉ khục khặc rồi tắt. Lần giật thứ hai, động cơ bắt lửa, ho sặc một tràng khói xanh rồi chết hẳn trong tiếng thở dài của Sơn. Đức nhìn xuống phía chân dốc theo phản xạ, dù cả ba đều biết Thắng đang ngồi canh ở đó và đường lên mỏm đá chiều nay vắng tanh từ đầu giờ chiều. Kiên không nói gì, chỉ chỉnh lại cần gió, đặt một đầu gối xuống đất cho chắc, và giật dây lần thứ ba bằng một cái giật mạnh, dứt khoát của người đã quen tay với thứ máy này từ nhiều năm. Lần này động cơ nổ giòn, gầm lên một tiếng lớn vang khắp khoảnh đất quanh gốc cây, dội vào vách đá phía sau lán rồi vọng xuống các khe đá phía dưới, và xích cưa bắt đầu quay thành một vệt sáng mờ quanh lam cưa. Tiếng máy làm mấy con chim cuối cùng còn sót lại trong các bụi cây quanh mỏm đá bay vụt lên trong sương, mất hút về phía thung lũng. Và sau tiếng vỗ cánh ấy, quanh gốc cây chỉ còn lại tiếng động cơ đang gầm đều trong tay người thợ cưa chính.
Kiên nâng chiếc cưa lên, để động cơ nổ cầm chừng thêm vài nhịp cho xích quay đều, rồi bước vào sát thân cây. Anh ta chọn điểm đặt lưỡi cưa ở phía tây của thân chính, cao hơn mặt đất chừng một gang tay, đúng vị trí đã đánh dấu bằng một vệt phấn mờ từ buổi cưa thử cành nhỏ mấy hôm trước. Đức ghì chặt dây thừng, hai chân chống vào mặt đá. Sơn đứng chếch phía sau, tay cầm sẵn một chiếc nêm gỗ. Kiên hít một hơi dài, gằn ga cho xích quay nhanh hết cỡ, rồi đưa lam cưa chạm vào vỏ cây. Tiếng cưa thay đổi ngay trong khoảnh khắc ấy: từ tiếng gầm rỗng của động cơ không tải, nó chuyển thành một tiếng rít chói, nặng và khàn, tiếng của hàng trăm răng thép đang nghiến vào thớ gỗ sống của một cây cổ thụ ba trăm năm tuổi. Mùn gỗ bắn ra thành một luồng dài từ rãnh cắt, bay trắng xóa trong sương muối, phủ lên mặt đá, lên quần áo của ba người đàn ông và lên cả lớp vỏ cây xung quanh như một trận tuyết nhỏ chỉ rơi quanh gốc cây.
Lưỡi cưa ăn vào thân cây chính, từng chút một, không nhanh như cưa những cây gỗ tạp mà toán vẫn xẻ trong các chuyến trước. Gỗ sa mộc già chắc và nặng, thớ gỗ xoắn chặt qua ba trăm năm nắng gió trên đỉnh Cổng Trời, và xích cưa phải nghiến đi nghiến lại ở cùng một rãnh mới khoét sâu thêm được một ít. Kiên ghì chặt hai tay cầm, vai và lưng căng lên theo nhịp rung của máy, mồ hôi rịn ra trên trán dù gió chiều lạnh buốt đang quất qua khoảnh đất. Vết cắt trên thân cây mở ra thành một rãnh dài, hai mép gỗ trắng tươi, mùn gỗ trong rãnh không còn trắng hẳn như lúc đầu mà bắt đầu ngả sang một màu hồng nhạt khó gọi tên. Về sau, khi kể lại buổi chiều này, Đức nói anh ta là người đầu tiên trong toán gọi tên rãnh cắt ấy bằng đúng cái tên mà người của bản sẽ gọi. Vết cưa thứ 2 trên thân cây sa mộc, để phân biệt với vết cắt thử trên cành nhỏ phía đông mấy hôm trước. Ngay trong khoảnh khắc ấy thì không ai gọi tên gì cả. Chỉ có rãnh cắt đang sâu dần vào thân cây chính, và ba người đàn ông đứng quanh nó trong tiếng cưa gầm.
Cùng lúc vết cưa mở ra, một mùi hương bắt đầu bốc lên từ rãnh cắt, thoảng qua lớp mùi xăng và khói dầu của động cơ rồi nhanh chóng át cả hai thứ mùi ấy. Đó là mùi tinh dầu sa mộc, thứ mùi thơm hăng, ấm và sâu, mà người trong bản vẫn ngửi thấy mỗi khi đi qua mỏm đá những ngày cây động. Nhưng mùi bốc ra từ vết cưa tươi chiều nay đậm hơn hẳn mọi lần toán từng ngửi trên mỏm đá này: nó xộc thẳng vào mũi. Vào cổ họng, đọng lại ở cuống lưỡi thành một vị cay nồng, và lan ra khắp khoảnh đất quanh gốc cây chỉ trong mấy nhịp thở. Sơn ho khan một tiếng rồi phải đưa tay áo lên che mũi. Đức vừa ghì dây vừa quay mặt đi một lúc để tránh luồng mùi đang bốc thẳng từ rãnh cắt lên mặt mình. Chỉ có Kiên là vẫn cúi sát vào thân cây, mặt gần như dán vào luồng mùn gỗ đang bắn ra, hai mắt nheo lại sau lớp mùn bám trên mí. Tay ga vẫn giữ đều như thể mùi tinh dầu nồng nặc quanh gốc cây chỉ là một việc bình thường của nghề cưa gỗ quý.
Trong lúc Kiên ghì cưa, Đức là người phải ghì dây thừng bằng cả hai tay và cả sức nặng của thân người. Vì mỗi nhịp rung của lưỡi cưa trong thớ gỗ đều truyền qua thân cây lên đoạn dây anh ta đang giữ, giật nhẹ vào lòng bàn tay như một nhịp đập rất chậm và rất sâu. Anh ta đã giữ dây cho nhiều chuyến cưa cây trước đây, quen với cái rung khô khốc của những thân cây gỗ tạp chết khô từ lâu, nhưng cái rung truyền qua dây thừng chiều nay khác hẳn. Nó không khô, không đều, mà nặng và ẩm, như thể thân cây phía trên đầu anh ta không phải một khối gỗ vô tri mà là một khối thịt đang chịu đựng từng răng thép nghiến vào. Đức lắc đầu thật mạnh một cái để xua ý nghĩ ấy đi, tự nhủ đó chỉ là do mình đứng quá gần luồng mùn gỗ và mùi tinh dầu xộc lên làm đầu óc quay cuồng. Sơn ở phía sau cũng lên tiếng nhắc, giọng đã khàn đi vì mùi tinh dầu, rằng lam cưa bắt đầu nóng, khói dầu bốc lên nhiều hơn lúc đầu. Kiên chỉ gật đầu, không giảm ga, không lùi lại một bước nào khỏi thân cây.
Cưa được chừng vài phút, Kiên rút lam cưa ra khỏi rãnh cắt để xem độ sâu, lau mùn gỗ bám trên mặt lam bằng găng tay, rồi lại đưa cưa vào đúng rãnh cũ và gằn ga tiếp. Vết cưa trên thân cây chính giờ đã sâu vào một khoảng rõ rệt, đủ để nhìn thấy các lớp thớ gỗ xếp chồng lên nhau bên trong thân: lớp ngoài trắng nhạt. Lớp trong vàng sẫm, và ở sâu hơn nữa, gần tâm của rãnh cắt, thớ gỗ chuyển sang một màu đỏ thẫm hơn hẳn mọi lớp gỗ phía ngoài. Mùn gỗ trong rãnh cũng theo đó mà đổi màu: lớp mùn đầu tiên trắng xóa, lớp mùn sau ngả vàng. Và lớp mùn đang bắn ra lúc này mang theo những vệt đỏ lẫn trong màu gỗ, rơi xuống mặt đá trắng sương thành từng đốm nhỏ trông xa như những đốm máu loang trên tuyết. Kiên dừng cưa một nhịp, động cơ nổ cầm chừng trong tay anh ta rung lên bần bật. Đức nhìn chằm chằm vào vệt mùn gỗ đỏ dần dưới chân thân cây, nhìn rãnh cắt đang mở trên thân cây chính, rồi ngẩng lên hỏi một câu vào khoảng lặng ngắn ngủi giữa hai nhịp ga của chiếc cưa máy. Một câu hỏi mà cả Kiên lẫn Sơn đều nghe rõ nhưng không một ai trong hai người trả lời, và ngay sau câu hỏi ấy, Kiên gằn ga cho chiếc cưa gầm lên trở lại, át đi mọi lời còn chưa kịp nói thành tiếng quanh gốc cây.