MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 49: Lễ Cúng Giải Oan Ở Sân Đình
Sáng ngày hai mươi tháng giêng, vào lúc chín giờ, sân đình bản Bưa đông đủ dân bản hơn bất cứ buổi họp nào trong suốt mùa đông vừa qua, và ở giữa sân.…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi tháng giêng, vào lúc chín giờ, sân đình bản Bưa đông đủ dân bản hơn bất cứ buổi họp nào trong suốt mùa đông vừa qua, và ở giữa sân. Trên một chiếc bàn gỗ dài phủ vải sạch, mâm cúng giải oan cho bảy oan hồn đã được bày biện trang trọng từ sớm theo sự chủ trì của cụ Kính và bàn tay lo liệu của bà Mến. Hà Văn Thao đứng ở phía đầu bàn cúng, bên cạnh ông là Văn Bổng và lý trưởng Phú, sau lưng họ là dân bản đứng thành những vòng im lặng. Người già ngồi ở hàng ghế phía trong sân đình, trẻ nhỏ được người lớn giữ đứng yên phía ngoài, không một tiếng cười nói ồn ào nào vang lên trong sân sáng nay. Xác con hổ xám vẫn nằm nguyên vẹn trên lớp lá chuối ở góc sân đình phía khuất nắng, nơi trai bản đã canh giữ suốt từ đêm hổ chết tới tận giờ này theo đúng lời Thao dặn. Vành tai trái của nó còn nguyên vẹn như lúc nó chết dưới đáy hố, chưa một bàn tay nào chạm dao vào đó. Và Thao còn nhớ rõ lời cụ Kính đã nhắc từ sớm về thứ tự của ngày hôm nay: lễ cúng giải oan phải được làm cho xong trước. Trọn vẹn và đàng hoàng, rồi sau đó mới tới phần việc dành cho vành tai của con thú.
Trên mâm cúng, ở vị trí chính giữa là gói ngô nếp rang được bà Mến gói riêng từ tối ngày rang ngô ở sân nhà họ Hà, gói ngô được mở ra bày trên một chiếc đĩa sạch. Hạt ngô nổ đều và trắng, bên cạnh là bát cơm, đĩa muối, chén rượu, hương hoa và những món cúng giản dị theo lệ làng dành cho người khuất, và ở phía đầu bàn. Tờ giấy dó ghi danh sách bảy người được Thao trải ra cẩn thận trên một chiếc khay gỗ, bảy cái tên chép ngay ngắn theo đúng thứ tự năm tháng: Đinh Văn Cừu. Bùi Văn Sâm, Bùi Văn Sác, Vi Thị Ẻn, Hà Văn Tí, Lê Văn Khâm và Hà Thị Lụa. Cụ Kính mặc áo dài đen, đứng trước bàn cúng, cụ thắp hương và khấn theo đúng bài khấn giải oan của người xưa trong vùng, giọng cụ chậm rãi và rõ ràng. Cụ đọc to từng cái tên trong danh sách, đọc tới đâu dân bản đứng quanh sân lặng đi tới đó, cụ khấn rằng bảy người này chết oan dưới miệng hổ. Hồn bị giam cầm buộc phải theo hổ suốt nhiều năm không phải lỗi của họ, nay hổ đã chết, giam cầm đã hết, bản Bưa làm lễ này để tiễn họ đi cho thanh thản. Để tên họ được nhắc lại đàng hoàng trong bản như những người dân của bản này, và để từ nay không một hồn nào trong bảy người còn phải vất vưởng ở bìa rừng phía tây nữa. Thao đứng nghe cụ đọc tên con gái mình trong bài khấn giữa sân đình đông đủ dân bản, hai tay ông chắp trước bụng, đầu ông cúi thấp. Và khi cụ Kính khấn tới đoạn tiễn bảy hồn về với tổ tiên và đất trời, bà Mến đứng phía sau ông khóc khẽ, Bổng đưa tay đỡ lấy khuỷu tay mẹ. Còn cả sân đình không một ai nói chen vào một lời nào cho tới khi cụ Kính khấn xong và cắm nén hương cuối cùng lên bát hương giữa bàn.
Trước khi phần khấn chính bắt đầu, Thao còn tự tay kiểm tra lại một lần cuối cách bày biện trên bàn cúng cùng bà Mến. Ông xem lại gói ngô rang đã mở trên đĩa, bát hương đặt ở chính giữa bàn, hai cây nến cháy đều hai bên, và tờ danh sách bảy người nằm ngay ngắn trên khay gỗ không bị gió làm xô lệch một góc nào. Bà Mến đứng bên cạnh chồng, bà chỉnh lại chiếc khăn phủ bàn cho thẳng, đặt thêm một đĩa trầu cau nhỏ theo đúng lệ làng dành cho người khuất lớn tuổi, rồi bà lùi lại một bước nhìn toàn bộ bàn cúng một lượt và gật đầu khẽ. Cụ Kính đi quanh bàn cúng một vòng chậm rãi trước khi thắp nén hương đầu tiên, cụ xem từng món cúng bằng ánh mắt của một người chủ lễ đã làm việc này cho dân bản suốt mấy chục năm. Và khi cụ gật đầu với Thao, người thợ săn già biết mọi chuẩn bị của nhà mình và của cả bản cho buổi sáng nay đã đâu vào đấy, không còn thiếu một món nào và không còn sai một lệ nào.
Trong phần khấn chính, cụ Kính còn đọc chậm rãi từng khoảng năm tháng gắn với mỗi cái tên trong danh sách. Từ người chăn trâu mất năm 1916 ở đầu danh sách cho tới người con gái mất năm 1922 ở cuối danh sách. Đọc tới đâu cụ dừng lại một nhịp tới đó để dân bản đứng quanh sân kịp nhớ lại người ấy là ai, nhà nào, mất trong hoàn cảnh nào theo những gì bản này còn truyền lại được cho nhau. Thao đứng nghe từng cái tên và từng năm tháng vang lên giữa sân đình, ông thấy rõ trong buổi sáng nay. Bảy người ấy không còn là bảy cái bóng đi theo một con hổ trong lời kể sợ hãi của dân bản nữa. Họ đã trở lại thành bảy người dân có tên, có năm, có nhà của bản Bưa này, được nhắc tới bằng giọng trang trọng của một buổi lễ đàng hoàng. Mấy người già nhất trong bản đứng ở hàng trong cùng khẽ gật đầu theo từng cái tên được đọc lên, có người đưa tay áo lên chấm nước mắt. Có người chắp tay trước ngực đứng yên suốt từ đầu buổi lễ tới tận lúc ấy không hề đổi tư thế. Lý trưởng Phú đứng bên cạnh Thao, hai tay ông lý trưởng cũng chắp lại trước bụng như mọi người, và khi cụ Kính đọc tới cái tên cuối cùng trong danh sách. Ông khẽ nói với Thao một câu rất nhỏ, rằng từ nay về sau, ngày này của bản sẽ được ghi nhớ như ngày bảy người đi rừng không về ấy cuối cùng cũng được đón về bản cho trọn vẹn. Thao nghe câu nói ấy, ông gật đầu một cái rất nhẹ mà không đáp lại thành lời, hai mắt ông vẫn nhìn thẳng về phía bàn cúng nơi khói hương đang bay lên đều đều trong nắng sớm của sân đình.
Lễ cúng còn có phần dành cho từng nhà có người trong danh sách. Đại diện của những gia đình còn người thân trong bản lần lượt bước lên thắp hương trước bàn cúng. Nhà nào con cháu đã dọn đi nơi khác thì người già trong họ hoặc lý trưởng Phú thay mặt thắp một nén hương và đọc khẽ cái tên của người ấy. Không một người nào trong bảy người bị bỏ sót trong buổi lễ sáng nay, điều mà Thao đã lo nhất từ hôm chép danh sách còn thiếu hai cái tên trong nhà cụ Kính giờ đây được làm trọn trước mắt ông. Bà Mến là người thắp hương cho phần của con gái mình sau cùng theo lời cụ Kính sắp xếp, bà bước lên bàn cúng bằng những bước chậm. Hai tay bà run nhẹ khi cắm nén hương xuống bát hương, bà đứng yên trước bàn một lúc lâu với hai mắt nhắm lại và miệng mấp máy khẽ như đang nói một mình với con. Rồi bà lùi lại về chỗ đứng bên cạnh chồng, mặt bà đẫm nước mắt mà nét mặt đã yên hơn mọi ngày trong suốt mùa đông này. Thao đứng cạnh vợ, ông không nói một lời nào trong suốt buổi lễ ngoài những lúc phải đáp lại lời cụ Kính theo đúng lệ. Vì ông hiểu buổi lễ sáng nay không phải là nơi để người thợ săn kể công của mình, nó là buổi lễ của bảy người đã khuất và của cả bản Bưa này. Và phần của ông trong đó chỉ là đứng cho ngay ngắn như một người cha và một người dân của bản.
Khi hương trên bàn cúng đã cháy gần hết và cụ Kính tuyên bố buổi lễ giải oan đã xong, trọn vẹn đúng lệ, sân đình mới chuyển sang phần việc cuối cùng của ngày hôm nay. Cụ Kính gật đầu với Thao và lý trưởng Phú, và tới lúc này, chỉ tới lúc này khi lễ đã xong, vành tai trái của con hổ xám mới được cắt xuống. Việc cắt được làm ngay tại sân đình trước sự chứng kiến của dân bản, do chính tay Thao thực hiện theo lời cụ Kính hướng dẫn, ông dùng con dao đã mài sắc. Cắt vành tai có bảy vết khía sâu ấy xuống một cách cẩn thận và gọn gàng, đặt nó lên một chiếc khăn sạch trải trên khay gỗ, không một lời bàn tán ồn ào nào vang lên quanh việc này. Vì ai có mặt ở đây cũng đã nghe cấm kỵ được nhắc đi nhắc lại suốt từ sân đình ngày công bố danh sách tới tận đêm hổ chết. Và trong sự im lặng của cả sân đình lúc ấy, Thao thấy rõ vành tai này không phải là thứ để bất cứ ai giữ làm của riêng hay khoe khoang về sau. Cùng lúc đó, tro cốt tượng trưng của bảy oan hồn, gồm nắm tro hương từ bát hương trên bàn cúng và một phần ngô rang trong mâm cúng, được gói ghém trang trọng vào một chiếc hộp gỗ nhỏ theo đúng sắp xếp của cụ Kính.
Buổi chiều cùng ngày, dân bản theo chân gia đình họ Hà và cụ Kính ra gốc cây gạo đầu bản, nơi một hố đất nhỏ đã được đào sẵn dưới tán cây già. Vành tai của con hổ và chiếc hộp gỗ đựng tro cốt tượng trưng của bảy oan hồn được chôn xuống cùng một hố, theo đúng lời cụ dặn. Để bảy vết khía từng ứng với bảy mạng người ấy từ nay nằm yên dưới đất của bản cùng với phần tro cốt tượng trưng của chính những người nó đã hại. Không còn ai phải mang nó đi đâu và không còn ai phải sợ nó ở đâu nữa. Thao tự tay lấp những nắm đất đầu tiên xuống hố, Bổng và trai bản lấp tiếp cho tới khi mặt đất phẳng lại thành một mô đất nhỏ dưới gốc cây gạo. Cụ Kính thắp hương và khấn một đoạn ngắn cuối cùng, và bà Mến đặt gói ngô rang nhỏ còn lại trong nhà lên mô đất như một món quà cuối cùng của bếp nhà mình dành cho bảy người. Xác con hổ sau đó được dân bản xử lý theo đúng lệ làng dành cho thú dữ đã trừ hại, mọi việc đều làm trong trật tự và không có cảnh xô đẩy tranh giành nào. Và khi mặt trời bắt đầu xuống phía dãy núi phía tây, sân đình bản Bưa trở lại vắng lặng, chỉ còn bát hương trên bàn cúng cháy đỏ trong gió nhẹ, và Thao đứng lại một mình cuối cùng ở sân đình. Ông nhìn về phía gốc cây gạo đầu bản ở xa, trong lòng ông rõ ràng một điều giản dị. Rằng mọi việc cả bản đã hứa với bảy người đã khuất, tới chiều nay, đã được làm xong hết, không thiếu một việc nào.