NGẢI NÀNG MƠN TIỆM VẢI CHỢ LỚN - Chương 20: Cha Đông Kể Năm Tiệm Suýt Mất Mùa Tết
Chiều ngày 16 tháng 01, Lương Tuyết Mai đang xếp lại kệ vải cuối tiệm thì ông Chấn Đông chống gậy tới đứng bên cạnh và bảo bà ngồi xuống, ông muốn kể một…
Nội dung chương
Chiều ngày 16 tháng 01, Lương Tuyết Mai đang xếp lại kệ vải cuối tiệm thì ông Chấn Đông chống gậy tới đứng bên cạnh và bảo bà ngồi xuống, ông muốn kể một chuyện cũ.
Lúc đó bốn giờ rưỡi chiều. Tiệm vắng khách như nhiều buổi chiều gần đây. Gia Kiệt đang ở phía trước trông cửa. Ông Đông ngồi xuống chiếc ghế gỗ ở cuối tiệm, chỗ mát nhất trong nhà. Bà Mai ngồi đối diện cha. Bà nhận ra nét mặt của cha lúc này giống hệt nét mặt của ông đêm qua ngoài hiên, khi ông nhìn nén hương tắt và nói cây đang bị đè. Bà biết chuyện cha sắp kể không phải là chuyện kể cho qua buổi chiều vắng khách.
- Mai, con có nhớ năm con mới mười mấy tuổi, tiệm mình suýt mất nguyên một mùa Tết không.
- Dạ con nhớ mang máng. Năm đó con còn nhỏ, con chỉ nhớ nhà mình có một dạo vắng khách dữ lắm, mẹ con thức khuya nhiều đêm liền. Sau đó thì qua được. Con chưa từng nghe ba kể rõ đầu đuôi.
Ông Đông gật đầu. Ông kể chậm rãi, từng đoạn một, như người đang lật lại từng trang của một cuốn sổ cũ trong đầu.
Năm đó, tiệm An Phúc mới đứng vững được ít năm sau khi ông tiếp quản từ đời cha ông. Một bạn hàng cùng dãy phố, vì giành mối vải lớn ở chợ đầu mối, đã tung tin đồn rằng vải của An Phúc bị mốc, may áo mặc lên người sẽ sinh bệnh ngoài da. Tin đồn đi rất nhanh trong giới buôn bán nhỏ. Khách quen bắt đầu thưa dần. Có người đã đặt vải rồi còn quay lại đòi hủy. Có mối hàng ở tỉnh gọi điện lên hỏi thẳng có phải vải nhà ông bị mốc thiệt không. Chỉ trong vòng mười ngày của tháng Chạp, tiệm mất gần hết khách đặt may áo dài sớm, đúng vào những ngày đáng lẽ phải đông nhất năm.
Bà Mai nghe cha kể mà thấy câu chuyện cũ sao giống những ngày bà đang sống quá. Khách thưa dần. Tin đồn đi trước sự thật. Người trong cuộc thì không có cách nào chạy theo từng người mà giải thích cho hết được. Bà hỏi cha dạo đó nhà mình đã làm gì.
Ông Đông kể tiếp. Lúc đầu ông cũng nóng ruột như bất cứ người buôn bán nào khác. Ông từng nghĩ tới việc tìm cho ra người tung tin rồi làm ầm lên trước cả dãy phố. Ông cũng từng nghĩ tới việc tung lại một tin không hay về tiệm của người kia cho công bằng. Nhưng bà nội của bà Mai, mẹ của ông, đã ngăn ông lại. Bà cụ nói một câu mà ông nhớ suốt mấy chục năm nay. Nhà mình bán vải bằng chữ tín. Người ta chơi xấu mình là việc của người ta. Mình mà chơi xấu lại, thì chữ tín của mình với của người ta không còn khác gì nhau nữa. Khách rồi sẽ tự biết ai tử tế, ai không. Việc của mình là giữ cho vải trong tiệm luôn thiệt tốt, sổ sách luôn thiệt rõ, và lời hứa với khách luôn thiệt đúng.
Gia Kiệt từ phía trước đi vào lấy thêm trà cho ông, nghe được đoạn cuối của câu chuyện. Cậu ngồi xuống bậc thềm trong nhà, hỏi ông ngoại là dạo đó cả dãy phố có ai tin nhà mình không. Ông Đông nói có. Có mấy khách quen lâu năm vẫn tới mua vải như thường, vì họ đã mặc vải nhà ông nhiều năm, họ tự biết vải có mốc hay không. Ông nói chính mấy vị khách đó là vốn quý nhất của tiệm trong những ngày khó khăn. Một người khách tin mình bằng trải nghiệm của chính họ thì quý hơn mười lời quảng cáo. Bà Mai nghe cha nói câu đó mà nhớ ngay tới Ngọc Phụng. Cô thợ may đó đã mua vải nhà bà bao năm nay. Hôm mùng chín, cô bỏ đi vì trong tiệm ngột ngạt, một lý do có thật mà mắt thường không thấy được. Bà tự hỏi không biết sau này, khi chuyện của chậu cây được gỡ xong, những khách quen như Ngọc Phụng có quay lại và tin tiệm bà như trước nữa hay không. Câu hỏi đó bà không có lời đáp trong buổi chiều nay. Bà chỉ biết cách duy nhất để giữ họ là cách cha bà đã làm năm xưa: giữ vải thật tốt, giữ lời thật đúng, và giữ lòng mình không đi vào đường xấu, dù đường xấu đó có vẻ nhanh hơn tới đâu.
Ông nghe lời mẹ. Cả nhà dồn sức vào những việc tử tế nhất mà họ kiểm soát được. Ông tự tay coi lại từng cây vải trong tiệm, cây nào hơi ẩm là mang ra phơi và ghi rõ cho khách biết. Ông viết lại cam kết đổi trả treo ngay ở quầy, khách mua vải có vấn đề gì cứ mang lại, tiệm đổi cây khác không hỏi thêm một lời. Bà nội của bà Mai ngồi ở cửa tiệm mỗi ngày, chào hỏi từng khách quen đi ngang, mời họ vào uống ly trà, không ép mua một mét vải nào. Có khách vào chỉ để uống trà rồi đi, cả nhà vẫn vui vẻ tiễn ra tận cửa. Cứ như vậy qua hết tháng Chạp. Sang đầu tháng Giêng, một khách quen lớn ở tỉnh lên, mang theo cây vải đã mua từ mùa trước để khoe là vải mặc hai năm vẫn còn mới. Tiếng lành đó đi ngược lại con đường mà tin đồn đã đi. Khách quay lại dần. Mùa Tết năm đó nhà ông không lời nhiều, nhưng giữ được tiệm và giữ được hết khách quen lâu năm. Còn người bạn hàng tung tin đồn kia, mấy năm sau tự làm ăn thất tín với mối lớn ở chợ đầu mối, phải sang lại mặt bằng, rời khỏi dãy phố này. Ông Đông nói tới đó thì dừng lại. Ông nhìn con gái.
- Ba kể chuyện này không phải để con ngồi chờ khách tự quay lại như ba hồi đó. Thời của ba khác thời của con. Chuyện cây nhà mình bây giờ cũng khác chuyện tin đồn hồi đó. Ba kể là để con nhớ một điều thôi. Dù tiệm có khó tới đâu, nhà mình cũng không tìm cách hại lại ai, và không đi đường tắt nào làm mất chữ tín của chính mình. Đường tắt nhìn thì nhanh, mà nó lấy của mình nhiều hơn nó cho.
Bà Mai ngồi yên nghe cha nói hết. Trong cuốn sổ công nợ của bà, tấm danh thiếp của sạp cho vay nóng ngoài chợ vẫn còn kẹp ở trang ghi khoản nợ hàng Tết từ chiều ngày mười ba. Trong điện thoại của bà, số của sạp đó vẫn còn lưu trong danh bạ. Bà đã giấu cả nhà chuyện doanh thu sụt giảm. Bà đã lén đi hỏi đường vay nóng một mình. Bà đã nói dối cha là tiền hàng đã tính xong xuôi. Từng việc một hiện lên trong đầu bà theo đúng thứ tự cha vừa kể xong câu chuyện cũ. Bà không nói gì với cha trong buổi chiều nay. Bà chưa sẵn sàng để nói. Nhưng trong lòng bà, một quyết định đã tự thành hình, rõ ràng và dứt khoát hơn mọi tính toán lãi vay mà bà đã nằm tính trong mấy đêm qua.
Ông Đông kể xong, chống gậy đứng dậy ra phía trước ngồi ghế mây. Gia Kiệt rót cho ông một ly trà nóng. Bà Mai ở lại cuối tiệm một mình thêm mấy phút. Bà lấy điện thoại ra. Bà mở danh bạ. Số điện thoại của sạp cho vay nóng mà bà đã lưu nằm trong danh bạ. Bà nhìn số đó một lúc. Rồi bà bấm xóa. Máy hỏi lại một lần nữa có chắc muốn xóa không. Bà bấm xác nhận. Số điện thoại biến mất khỏi danh bạ. Sau đó bà mở ngăn kéo quầy, lấy cuốn sổ công nợ ra, rút tấm danh thiếp kẹp ở trang nợ hàng Tết, cầm tấm giấy nhỏ đó đi thẳng ra phía sau, xé làm tư và bỏ vào thùng rác trong bếp. Bà làm những việc đó một mình, lặng lẽ, không nói với ai. Nhưng khác với lần bà giấu sổ vào ngăn kéo mấy hôm trước, lần này sự lặng lẽ của bà không phải là giấu giếm. Nó là buông bỏ. Bà đã tự bỏ đường vay nóng mà mình từng tính tới trong lúc hoảng loạn nhất.
Trước bữa cơm tối, bà Mai ra hiên tưới cây như mọi ngày. Bà tưới chậm hơn thường lệ, đứng ngắm nửa chậu lá vàng một lúc lâu dưới ánh đèn đường. Rồi bà làm một việc nhỏ mà bà đã định làm từ lúc nghe xong câu chuyện của cha. Bà vào quầy, mở cuốn sổ ghi chép ra, và ghi thêm mấy dòng về buổi chiều nay. Bà ghi lại chuyện cũ cha vừa kể bằng mấy câu ngắn gọn: năm tiệm suýt mất mùa Tết vì tin đồn vải mốc, cả nhà vượt qua bằng cách giữ chữ tín, không tìm cách hại lại ai. Riêng chuyện bỏ đường vay nóng, bà không ghi vào cuốn sổ này. Bà mở cuốn sổ công nợ trong ngăn kéo sâu, ghi một dòng nhỏ ở mặt sau trang cuối: đường vay nóng đã bỏ trong ngày hôm nay. Bà không ghi lý do, không ghi chi tiết chuyến đi ra chợ hôm mười ba. Bà chỉ ghi đúng mấy chữ đó, như một dấu mốc để sau này lật lại, bà nhớ mình đã từng đi tới sát miệng của một con đường sai, và đã tự quay lại ngay trước khi bước hẳn vào. Ghi xong, bà gấp sổ lại, lòng nhẹ đi một phần rất rõ.
Tối đó, bên mâm cơm, bà Mai ăn ngon miệng hơn mấy bữa trước. Ông Đông gắp cho con gái miếng cá, nói mai ông muốn ngồi ở hiên cả buổi sáng để coi cây cùng bà. Gia Kiệt kể là chiều nay có thêm hai khách quen gọi điện hẹn tuần sau ghé chọn vải, không dời nữa. Bà Mai nghe con báo mà gật đầu. Bà vẫn chưa kể cho cha và con nghe chuyện mình từng giấu sổ và từng đi hỏi vay nóng. Nỗi áy náy đó vẫn còn nguyên trong lòng bà, và bà biết sẽ có một ngày bà phải nói thật hết với cả nhà. Nhưng tối nay, bà giữ lại một điều chắc chắn cho riêng mình. Dù những ngày còn lại của tháng Chạp có khó tới đâu, nhà bà sẽ đi qua chúng bằng cách của nhà bà. Đó là cách ông bà và cha bà đã đi qua mùa Tết suýt mất năm xưa. Bằng chữ tín. Bằng sự tử tế với khách. Và không bằng bất cứ đường tắt nào làm hại người khác hay làm mòn chính mình.