THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 50: Chùa Cầu mở cửa lại

Sáng Chủ Nhật 20/12/2026, Đoàn Minh Khải tới Chùa Cầu từ rất sớm, trước cả giờ công trường bắt đầu ca gia cố của ngày mới. Đợt gia cố tạm ở mố trụ và bờ…

Nội dung chương

Sáng Chủ Nhật 20/12/2026, Đoàn Minh Khải tới Chùa Cầu từ rất sớm, trước cả giờ công trường bắt đầu ca gia cố của ngày mới. Đợt gia cố tạm ở mố trụ và bờ lạch đã hoàn thành phần việc cần thiết trong hai ngày qua. Khung giàn tạm dưới chân mố đã khóa chắc. Bờ đá quanh đường nứt dài năm phẩy sáu mét đã được neo giữ và đánh dấu theo dõi. Kết quả kiểm định an toàn cuối cùng của Trung tâm đã cho phép cây cầu mở cửa trở lại. Người dân và du khách được qua cầu từ sáng nay. Đường nứt chưa lành. Nó sẽ còn nằm trong danh sách gia cố dài hạn nhiều tháng nữa. Nhưng nó đã đứng yên đủ lâu để lòng đất dưới phố cổ được tin là đã yên, và cây cầu được tin là đã đứng vững trở lại trên điểm khóa của nó.

Hai pho tượng Thần Chó và Thần Khỉ bằng gỗ mít đã được gỡ bạt che ở đúng hai đầu cầu từ chiều hôm qua. Trong suốt đợt trùng tu, hai pho tượng được che phủ bảo vệ tại chỗ trên bệ đá của mình như những hiện vật cần bảo vệ nhất của cây cầu, và đợt kiểm tra sau trận rung đã xác nhận cả hai còn nguyên vị trí. Nay đội thợ của công trường đã dỡ bỏ phần khung che quanh hai pho tượng trên đúng bệ đá ở hai đầu cầu. Linh giám sát việc gỡ che. Ông Thọ thực hiện phần kiểm tra cuối cùng bằng tay của một người thợ giữ cầu. Hai pho tượng hiện diện đúng vị trí mà hồ sơ di tích đã ghi. Đó cũng là vị trí mà chúng đã ngồi qua nhiều thế kỷ. Thần Khỉ ở đầu cầu phía khởi công năm Thân. Thần Chó ở đầu cầu phía hoàn thành năm Tuất. Hai cửa thời khắc của cây cầu kiếm lại có người trấn giữ, và phần giữa của cây cầu, phần lưỡi kiếm cắm sâu dưới mố trụ, cũng đã yên trong kẽ đá của nó từ ba giờ mười hai phút rạng sáng 18/12.

Gian thờ Bắc Đế Trấn Vũ mở cửa cùng lúc với hai đầu cầu. Ông Năm, người trông coi Chùa Cầu qua nhiều năm, tự tay mở khóa gian thờ, quét lại nền thờ đã ẩm vì nhiều ngày mưa, và thắp nén hương đầu tiên của ngày mở cửa lại lúc trời vừa sáng hẳn. Khói hương đi lên chậm trong gian thờ nhỏ, quấn quanh chân tượng vị thần đạp rùa rắn trấn giữ thủy quái, rồi tan dần ra phía cửa gian thờ hướng xuống mặt lạch. Ông Thọ đứng ngay sau ông Năm trong gian thờ, tay chống nhẹ lên khung cửa, lặng lẽ nhìn nén hương cháy hết phần đầu tiên của nó. Hai ông già không nói gì với nhau trong những phút đó. Mọi điều cần nói giữa họ đã nói ở đầu cầu từ hôm qua.

Bà Nguyễn Thị Hoa là một trong những người dân đầu tiên đi qua cầu sáng nay. Căn nhà của bà, căn nhà phải chống đỡ đầu tiên trong đợt sự cố, vẫn còn khung gỗ gia cố dọc mặt tiền và sẽ còn nằm trong danh sách gia cố dài hạn của công trường. Bà đi chậm qua cầu, dừng lại một lúc ở gian giữa, đặt tay lên lan can và nhìn xuống mặt lạch phẳng lặng bên dưới. Rồi bà đi tiếp sang đầu cầu bên kia, về phía dãy phố đang mở cửa trở lại sau gần hai tuần rào chắn và sơ tán. Không ai tổ chức cho bà một lời phát biểu nào. Sự trở lại bình thường của một người dân qua cây cầu của phố mình, vào một buổi sáng chủ nhật yên tĩnh, tự nó đã là kết quả nghiệm thu rõ ràng nhất của toàn bộ đợt cắm lại.

Đoàn khách đầu tiên của buổi sáng được hướng dẫn viên dẫn qua cầu ngay sau đó. Họ nghe câu chuyện quen thuộc của cây cầu nhiều thế kỷ tuổi: cầu do người Nhật dựng, người Việt giữ, thờ một vị thần trấn thủy, hai đầu cầu có hai pho tượng trấn giữ hai cửa thời khắc. Câu chuyện đó sáng nay nghe không khác gì mọi buổi sáng khác của Hội An. Chỉ có vài người trong công trường đứng rải rác hai đầu cầu là biết câu chuyện ấy vừa đi qua mười hai ngày suýt mất đi phần quan trọng nhất của nó. Phần quan trọng nhất đó nằm ở nơi không một du khách nào nhìn thấy được. Đó là một kẽ đá dưới đáy bùn. Đó là một mộng kiếm đã khóa. Và đó là ba nhát búa được ghi vào hồ sơ thay vì chỉ còn trong trí nhớ của một dòng thợ.

Sau lễ mở cửa ngắn gọn, ông Thọ ngồi xuống chiếc bàn nhỏ đặt ở đầu cầu phía gian thờ, nơi Linh đã chờ sẵn với cuốn sổ tay giữ cầu của ông và một cán bộ lưu trữ của Trung tâm. Theo lời đề nghị của Trung tâm mà ông đã đồng ý từ hôm qua, ông ghi bổ sung vào trang cuối của cuốn sổ tay một dòng về đợt trùng tu năm 2026. Ông viết chậm bằng nét chữ tay của một người thợ. Ông viết cuốn sổ này theo cách của nhiều đời trước. Ông ghi ngày tháng và ghi việc đã xảy ra. Ông ghi người đã làm. Rồi ông ghi một lời dặn ngắn cho người giữ cầu đời sau về miệng khe dưới mố trụ. Khi ông viết xong, cán bộ lưu trữ chụp lại trang sổ đó ngay tại chỗ, và Linh ký xác nhận vào biên bản sao chụp đính kèm hồ sơ đợt trùng tu. Lần đầu tiên trong lịch sử của cây cầu này, một dòng chữ của dòng thợ giữ cầu đi thẳng vào hồ sơ chính thức ngay trong ngày nó được viết ra, không phải chờ nhiều thế hệ truyền miệng mới tới được tay người giữ hồ sơ.

Khải đứng dưới chân cầu trong suốt buổi sáng mở cửa đó, ở phía bờ lạch nơi ông từng đứng nhìn xoáy nước trong đêm 12/12. Trong tay ông là một tập giấy mỏng: bản sao báo cáo nhận trách nhiệm cá nhân mà ông đã ký ngày 18/12, cùng bản tóm tắt hồ sơ sự cố do Trung tâm phát hành cho các bên liên quan. Bản tóm tắt đó chốt lại toàn bộ đợt sự cố bằng những con số mà giờ đây đã nằm yên trong hồ sơ như mặt nước trước mặt ông. Kiếm bị rút ra đúng một lần. Kiếm được cắm lại đúng một lần. Động đất chính xảy ra đúng một lần ở mức năm độ. Dư chấn xảy ra đúng ba lần. Búa gỗ mít nện đúng ba nhát. Không một người chết. Không một người trọng thương. Ba trường hợp thương tích nhẹ đã hồi phục hoặc đang hồi phục theo đúng hồ sơ y tế.

Người dân Hội An bắt đầu đi qua cầu trở lại từ giữa buổi sáng. Những người đầu tiên là dân phố cổ, đi chậm, tay vịn lan can cầu như để chào lại một người quen vừa qua cơn bệnh nặng. Sau đó là du khách, là những đoàn khách đầu tiên của mùa lễ cuối năm, là tiếng chụp ảnh và tiếng trẻ con ở hai đầu cầu. Không một ai trong số họ biết rằng dưới chân mình vài mét, trong một kẽ đá ngập bùn, có một thanh kiếm đồng đen vừa trở về đúng chỗ của nó sau sáu ngày nằm ngoài khe. Không một ai cần biết điều đó. Cây cầu làm đúng việc của nó khi người ta đi qua nó mà không phải nghĩ gì về nó cả.

Trước khi rời cầu, Khải lên đầu cầu phía gian thờ chào ông Thọ. Ông lão vừa ghi xong dòng sổ cuối cùng của đợt trùng tu, cuốn sổ tay đã khép lại và buộc dây cẩn thận, nét mặt thư thái của một người không còn việc gì đang chờ mình ở dưới nước nữa. Khải đứng trước ông, không mang theo bản vẽ hay biên bản nào cần ký, chỉ nói một câu ngắn mà ông đã nghĩ từ lúc đứng dưới chân cầu.

- Từ mai, đội gia cố bắt đầu phần bờ lạch. - Khải nói. - Phần bản vẽ mới có điều kiện không được di dời ghi ngay ở trang mố trụ. Tôi sẽ là người đọc nó với đội mỗi đầu tuần.

- Vậy là được rồi. - Ông Thọ đáp. - Cầu này không cần người ta sợ nó. Nó chỉ cần người ta biết dưới chân nó có gì, và làm việc cho đúng với cái biết đó. Anh biết rồi thì anh giữ được phần của anh.

Ông Thọ nhìn xuống mặt lạch một lần cuối trong buổi sáng mở cửa, rồi chống tay đứng dậy, đi chậm về phía gian thờ nơi ông Năm đang thu dọn sau nén hương đầu tiên. Hai pho tượng ở hai đầu cầu đứng yên trong nắng nhẹ cuối năm. Cây cầu đông dần lên theo giờ trưa, và tiếng bước chân của người qua cầu gõ đều trên mặt cầu như một nhịp sống thường ngày đã trở lại nguyên vẹn.

Tới gần trưa, Khải gấp tập giấy trong tay lại và quay về phía công trường. Từ hôm nay, phần việc của ông ở đợt trùng tu này là phần gia cố còn lại: bờ lạch, dãy nhà cổ ven lạch, và những hạng mục kết cấu mà đường nứt năm phẩy sáu mét để lại cho nhiều tháng tới. Ông làm phần việc đó với tư cách kỹ thuật viên, dưới sự điều phối của ban chỉ huy mới. Ông làm theo một tập bản vẽ hiện trạng đã khác hẳn tập bản vẽ cũ. Tập bản vẽ mới đã bổ sung cọc kiếm trấn và tọa độ kẽ đá. Nó ghi điều kiện không được di dời ngay trên mặt bản vẽ. Ông sẽ đọc tập bản vẽ đó mỗi ngày. Và mỗi ngày, ở trang bản vẽ của mố trụ, ông sẽ nhìn thấy phần mà bản vẽ cũ của ông từng không có.

Ông đi dọc bờ lạch phẳng lặng về phía lán công trường. Tiếng người qua cầu vọng xuống mặt nước yên sau lưng ông. Ông hiểu một cách trọn vẹn bài học mà đợt trùng tu này đã dạy mình. Nó là bài học đắt nhất trong mười hai năm làm nghề của ông. Bản vẽ không có không có nghĩa là không có. Dưới mỗi công trình cũ mà con người thừa hưởng, luôn có những thứ được giữ bằng tay nghề, bằng trí nhớ và bằng lời dặn của những người đi trước, lâu trước khi chúng được vẽ thành một đường nét nào. Việc của người kỹ sư không phải là tin tuyệt đối vào tờ giấy của mình. Việc của người kỹ sư là biết tờ giấy của mình kết thúc ở đâu, và biết lắng nghe đúng lúc trước khi ký tên mình lên một khoảng trống mà mình chưa hề hiểu.

Mặt sông Hoài vẫn phẳng lặng khi ông bước vào lán công trường và bắt đầu ca làm việc mới của mình.

Chương khác

Xem thêm