ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 23: Nét Vẽ Mặt Cũ Trong Sách Hóa Trang
Sáng ngày 21 tháng 08 năm 2026, lúc mười giờ, Cố Vân Trang trải phục trang Chung Quỳ lên chiếc bàn dài trong phòng hóa trang. Áo bào của vai diễn đã tập…
Nội dung chương
Sáng ngày 21 tháng 08 năm 2026, lúc mười giờ, Cố Vân Trang trải phục trang Chung Quỳ lên chiếc bàn dài trong phòng hóa trang.
Áo bào của vai diễn đã tập qua hai buổi duyệt, đường chỉ ở vai phải sờn hẳn như cô ghi sổ từ hôm trước. Cô xỏ kim, khâu lại đường chỉ ấy bằng những mũi khâu ngắn và đều. Dật Chu ngồi ở bàn bên cạnh, tập nín thở đọc thầm bài chú như thói quen mỗi buổi sáng. Anh đọc hết một lượt chú trong một hơi thở, rồi thở ra rất khẽ. Hơi thở của anh đã dài hơn những ngày đầu tập ở miếu khá nhiều. Anh vẫn chưa hài lòng. Đêm diễn không cho phép một lần hụt hơi nào ở phần khai nhãn.
Vân Trang khâu xong đường vai áo thì chuyển sang kiểm phần ngực áo. Cô phát hiện một vết ố mờ ở lớp lót trong, ngay chỗ thắt lưng của phục trang. Vết ố ấy không có trong sổ kiểm kê phục trang của đoàn. Cô lật lớp lót lên xem kỹ hơn và thấy một đường khâu cũ khác hẳn đường khâu của mình. Đường khâu cũ dùng chỉ màu sẫm hơn, mũi khâu thưa hơn, rõ ràng là tay của một người thợ khác từ rất lâu về trước.
- Anh Chu, lại xem cái này, cô gọi. Lớp lót này có người sửa từ xưa, không phải đồ mới may cho đoàn mình. Rạp này giữ lại phục trang của đoàn trước trong kho. Có lẽ bộ áo này được lấy ra từ chính chồng phục trang ấy rồi sửa lại cho vừa người anh.
Dật Chu bước lại gần, nhìn đường khâu cũ trên lớp lót. Anh nhớ tới chồng phục trang của đoàn tiền thân mà cả nhóm từng kiểm kê trong kho hậu trường những ngày đầu. Khi ấy không ai để ý kỹ từng lớp lót của từng bộ áo. Việc phát hiện ra đường khâu cũ làm cho bộ phục trang trên tay Vân Trang bỗng có thêm một lớp quá khứ mà sổ kiểm kê chưa từng ghi.
Vân Trang nói, cô cần đối chiếu thêm tài liệu hóa trang cũ của rạp để may cho đúng kiểu của bộ áo này. Cô nhớ trong tủ sách nhỏ ở phòng hóa trang còn một cuốn sách hóa trang bìa vải đã cũ. Cuốn sách ấy được chuyển ra từ kho cùng đợt với chồng phục trang, và cả đoàn chưa ai mở nó ra xem từ ngày vào rạp. Cô đứng dậy, lấy cuốn sách từ ngăn tủ thấp nhất và đặt lên bàn. Bìa vải của sách đã bạc màu, gáy sách sờn chỉ, góc dưới của bìa có một vết cháy xém nhỏ đã khô cứng.
Hai người mở sách ra xem cùng nhau. Những trang đầu của sách là các bản vẽ mặt cho nhiều vai diễn khác nhau, vẽ bằng mực đen trên giấy đã ngả vàng. Có mặt vai lão, mặt vai hề, mặt vai võ sinh. Mỗi bản vẽ đều có vài dòng ghi chú viết tay bên cạnh về cách pha màu và thứ tự đặt nét. Chữ viết tay trong sách nhỏ và đều, không ghi tên người viết ở bất cứ trang nào mà hai người đã lật qua.
Tới gần cuối sách, Vân Trang dừng tay lại. Trước mặt hai người là một bản vẽ mặt Chung Quỳ đầy đủ nhất trong cả cuốn sách. Bản vẽ chiếm trọn một trang giấy lớn. Mặt Chung Quỳ được vẽ với trán cao, mày dựng, mắt tròn và râu xồm ôm quanh cằm. Điều làm Dật Chu chú ý nhất là hai hốc mắt của bản vẽ được để trống thành hai vòng tròn trắng, giống hệt tờ giấy vẽ mà đạo sĩ từng cho anh tập điểm nhãn ở miếu. Bên cạnh bản vẽ là một đoạn ghi chú viết tay, nét chữ cùng một tay với những trang trước.
Vân Trang đọc thành tiếng đoạn ghi chú ấy, đọc từng chữ một cho rõ.
- Mặt Chung Quỳ vẽ trực tiếp lên mặt người diễn, không dùng mặt nạ. Hai hốc mắt chừa trống tới cuối. Điểm nhãn bằng chu sa nghiền mịn trộn rượu hùng hoàng. Người điểm nhãn phải nín thở đọc trọn bài chú rồi mới đặt ngón tay. Sau khi điểm nhãn, không soi gương, không nói chuyện ngoài vai cho tới khi tẩy trang xong.
Dật Chu nghe từng chữ mà tay hơi siết lại trên mép bàn. Đoạn ghi chú trong cuốn sách cũ khớp từng ý một với bài học mà đạo sĩ Chu Huyền Thanh và bà Lục đã dạy anh ở miếu. Chất liệu chu sa trộn rượu hùng hoàng. Thứ tự nín thở đọc chú rồi điểm hai hốc mắt. Điều cấm soi gương và cấm nói chuyện phiếm sau khi điểm nhãn. Không một ý nào thừa, không một ý nào thiếu so với lời dạy anh đã ghi vào sổ tay của mình.
- Anh có thấy điều này lạ không, Vân Trang hỏi. Bài học ở miếu và dòng chữ trong sách này giống nhau tới mức như cùng một nguồn. Có lẽ lệ khai nhãn này đã được giữ nguyên văn qua nhiều đời người làm nghề ở rạp này. Người viết sách này không ghi tên mình. Người dạy lại cho anh cũng không nhận lệ này là của riêng mình. Nó là lệ của nghề, truyền tay nhau mà không cần ghi công.
Dật Chu nhìn lại hai vòng tròn trắng ở hốc mắt của bản vẽ. Anh đoán người vẽ bản này từng đứng ở vị trí rất gần với vị trí của anh hôm nay. Có lẽ cũng là một người diễn vai Chung Quỳ trong một đêm diễn cũ của rạp. Có lẽ cũng từng ngồi trước một cuốn sổ hay một tờ giấy, tập điểm hai điểm nhãn cho tay khỏi run. Anh không biết gì hơn thế và anh cũng không cố đoán thêm. Cuốn sách không cho anh một cái tên nào. Nó chỉ cho anh một đường nét và một lệ cũ đã được kiểm chứng bằng hai nguồn khác nhau.
Vân Trang lật thêm vài trang sau bản vẽ Chung Quỳ. Những trang cuối của sách chỉ còn là các ghi chú rời về cách giữ màu vẽ mặt trong thời tiết ẩm và cách tẩy trang bằng dầu ấm sau buổi diễn. Không còn bản vẽ nào khác về Chung Quỳ. Cô khép sách lại, lấy một dải giấy sạch kẹp vào trang có bản vẽ mặt để đánh dấu, rồi ghi vào sổ tay của mình một dòng dài.
- Tôi ghi thế này. Ngày 21 tháng 08, tìm thấy trong sách hóa trang cũ của rạp một bản nét vẽ mặt Chung Quỳ kèm ghi chú về chu sa và rượu hùng hoàng, khớp với bài học khai nhãn đã học ở miếu. Sách không ghi tên người vẽ. Bản vẽ được giữ nguyên trong sách, không tách rời, không mang ra khỏi phòng hóa trang.
Cô ghi xong thì đưa sổ cho Dật Chu ký xác nhận cùng, theo đúng thói quen ghi nhật ký chung của đoàn từ những ngày đầu. Dật Chu ký tên mình bên dưới dòng ghi ấy. Anh hỏi cô một việc thực tế ngay sau đó.
- Đường nét của bản vẽ này có chỗ nào khác với cách em định vẽ mặt cho anh trong đêm diễn không. Nếu có chỗ khác, ta phải hỏi lại bà Lục và đạo sĩ ngay từ bây giờ, không để tới sát đêm diễn mới tranh cãi về một nét vẽ.
Vân Trang mở lại trang bản vẽ, đối chiếu với bản phác thảo của chính cô đang kẹp trong sổ hóa trang riêng. Cô so từng phần một. Trán, mày, đường râu và vòng mắt. Sau một lúc đối chiếu, cô trả lời rõ ràng.
- Về đường nét chính thì giống nhau. Chỉ có một chỗ khác nhỏ. Bản vẽ cũ kéo đường mày dài hơn một chút về phía thái dương. Cách của tôi ngắn hơn. Tôi sẽ giữ cách vẽ của bản cũ cho đêm diễn, vì đường mày dài hợp với ánh nến xanh hơn, mặt sẽ rõ hơn từ khoảng cách xa trong khán phòng tối. Nhưng phần điểm nhãn thì tôi không tự ý đổi một ly nào. Phần ấy làm đúng như lệ đã học và như sách này ghi.
Trước giờ nghỉ trưa, Kiến Văn ghé vào phòng hóa trang để kiểm việc chuẩn bị phục trang cho buổi tập tối. Vân Trang mở cuốn sách cũ ở trang bản vẽ Chung Quỳ cho anh ta xem. Kiến Văn đọc đoạn ghi chú bên cạnh bản vẽ hai lần, rồi đối chiếu với trang sổ tay ghi bài học khai nhãn mà Dật Chu mang theo. Anh ta im lặng một lúc rồi nói rõ quyết định của mình.
- Việc này phải ghi vào nhật ký chung của đoàn ngay hôm nay. Một bản vẽ cũ trong chính rạp này khớp với lời dạy ở miếu là một sự kiểm chứng quan trọng. Nó cho thấy lệ khai nhãn đoàn đang học không phải lời truyền miệng rời rạc. Nó đã nằm trong sách của rạp từ rất lâu. Nhưng tôi cũng dặn rõ một điều. Không ai được vì thấy sách cũ mà tự ý làm thử phần điểm nhãn trước đêm diễn. Sách để đối chiếu đường nét. Lệ làm thật vẫn chỉ có một lần, đúng đêm rằm, đúng giờ đã hẹn.
Dật Chu đồng ý ngay với ý ấy. Anh biết rõ sự khác nhau giữa việc hiểu lệ và việc làm lệ. Hiểu thì phải hiểu cho thật kỹ từ bây giờ. Làm thì chỉ được làm đúng một lần duy nhất. Vân Trang chụp lại trang bản vẽ bằng điện thoại để lưu vào thư mục chung của đoàn, rồi đặt cuốn sách trở lại bàn, mở đúng trang ấy cho tới khi Kiến Văn ký vào nhật ký chung cùng hai người.
Buổi trưa hôm ấy, Vân Trang may xong đường chỉ vai áo và là phẳng lại toàn bộ phục trang Chung Quỳ. Cô treo bộ áo lên mắc riêng trong phòng hóa trang, tách khỏi những bộ phục trang tập thường ngày. Từ hôm nay, bộ áo này chỉ dùng cho tổng duyệt cuối và đêm diễn. Dật Chu ở lại phòng hóa trang thêm một lúc sau khi cô đã ra ngoài ăn trưa. Anh mở lại cuốn sách cũ ở trang bản vẽ Chung Quỳ và nhìn hai vòng tròn trắng ở hốc mắt thêm một lần nữa. Hai vòng tròn ấy trống không, chờ một bàn tay đặt xuống hai điểm đỏ trong một đêm duy nhất còn cách bảy ngày theo lịch. Anh khép sách, đặt nó trở lại ngăn tủ thấp nhất, đúng vị trí và đúng chiều như lúc Vân Trang lấy ra. Trên đường ra khỏi phòng, anh nhẩm lại bài chú một lượt nữa trong hơi thở nín giữ. Lần này, hơi thở của anh đủ dài cho trọn bài chú mà ngực không hề căng tức. Anh ghi vào sổ tay của mình một dòng ngắn ở cuối trang. Hơi đã đủ. Tay còn phải tập cho khỏi run khi đặt xuống hai điểm cuối cùng.