ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 22: Tập Đêm Với Đèn Lồng Trắng Và Nến Xanh

Tối ngày 20 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, đoàn Hồi Xuân tắt toàn bộ đèn điện của rạp Thiên Lạc. Chỉ còn đèn lồng trắng và nến sáp xanh lục được…

Nội dung chương

Tối ngày 20 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, đoàn Hồi Xuân tắt toàn bộ đèn điện của rạp Thiên Lạc.

Chỉ còn đèn lồng trắng và nến sáp xanh lục được thắp lên theo đúng lệ đã học. Tiểu Bảo và Vân Trang đi dọc khán phòng, treo từng chiếc đèn lồng trắng vào những móc cũ hai bên lối đi. Ánh sáng của đèn lồng trắng không sáng rực. Nó chỉ đủ soi rõ bậc thềm, tay vịn và mép của từng hàng ghế. Trên sân khấu, Nhạc Sinh đặt bốn cây nến sáp xanh lục vào bốn chiếc đĩa sứ ở bốn góc. Ngọn nến cháy leo lét, ánh xanh phủ lên màn nhung và sàn gỗ một lớp màu lạ, khác hẳn ánh đèn tập ban ngày.

Kiến Văn đứng ở cánh gà, nói rõ việc của buổi tối nay.

- Đêm nay ta tập trong đúng ánh sáng của đêm diễn. Không ai bật đèn điện giữa chừng, trừ khi có việc nguy hiểm tới thân người. Dật Chu tập giữ mắt nhìn xiên suốt cả buổi. Những người còn lại tập làm việc của mình trong ánh nến, không nhìn đèn, không than tối. Đêm rằm sẽ tối đúng như thế này, và còn căng hơn thế này.

Dật Chu đứng giữa sân khấu, hít thở vài hơi cho mắt quen dần với ánh sáng mới. Ban ngày, khán phòng sáng rõ từng hàng ghế. Bây giờ, khán phòng chỉ còn là một khoảng tối sâu, điểm những đốm sáng trắng của đèn lồng. Hàng ghế đầu chìm trong bóng tối gần như hoàn toàn, chỉ còn sợi dây đỏ niêm phong hiện lên mờ mờ khi ánh nến hắt tới. Anh nhìn khung cảnh ấy và hiểu vì sao quy tắc đầu tiên lại khó giữ tới vậy. Trong bóng tối, mắt người tự tìm chỗ sáng nhất để nhìn. Mà chỗ sáng nhất của khán phòng lúc này lại nằm ngay ở phía hàng ghế.

Bà Lục ngồi ở cánh gà phải, theo dõi buổi tập như một người giám sát già. Bà đã dặn Dật Chu cách giữ mắt từ trước. Mắt không nhìn thẳng xuống hàng ghế. Mắt dừng ở mép sân khấu, rồi lướt xiên qua phía trên hàng ghế đầu, dừng lại ở khoảng tường xa của khán phòng. Nhìn xiên như vậy, người diễn vẫn thấy được khoảng trống trước mặt để giữ thế đứng, mà không phạm vào điều cấm thứ nhất.

Buổi tập bắt đầu bằng lớp giao đấu của hồi hai, chính là lớp Dật Chu xin tập lại từ buổi sáng. Nhạc Sinh gảy câu nhịp mở đầu hồi hai. Tiếng đàn trong ánh nến nghe khác hẳn ban ngày. Nó mỏng hơn, xa hơn, như vọng qua một lớp vải dày. Dật Chu bước vào thế đứng giữa sân khấu, kiếm gỗ nâng lên ngang vai. Anh cố ý để mắt lướt xiên qua phía khán phòng như bà Lục đã dạy. Lần đầu tiên, mắt anh vẫn vô thức trượt xuống thấp hơn dự định. Anh tự nhận ra điều ấy ngay và kéo mắt lên lại. Không ai trên sân khấu nhắc anh. Chỉ có bà Lục ở cánh gà khẽ gõ đầu gậy xuống sàn một tiếng rất nhỏ. Anh hiểu tiếng gõ ấy là lời nhắc dành riêng cho mình.

- Làm lại lớp này, bà Lục nói. Mắt cậu vừa rồi rơi xuống thấp. Đêm diễn thật, không ai gõ gậy nhắc cậu đâu. Cậu phải tự bắt được mắt của chính mình trước khi nó rơi.

Dật Chu tập lại lớp giao đấu lần thứ hai. Lần này anh chia sự chú ý của mình thành hai phần rõ ràng. Một phần dành cho tay kiếm, chân đứng và câu hát. Phần còn lại chỉ dành cho một việc duy nhất là giữ hướng nhìn. Anh để mắt dừng ở vệt sáng của chiếc đèn lồng trắng treo cao nhất ở phía cuối khán phòng. Vệt sáng ấy nằm cao hơn hàng ghế rất nhiều, nhìn vào đó không phạm lệ, mà vẫn giúp anh giữ được thăng bằng khi xoay người. Hết lớp diễn, bà Lục không gõ gậy nữa. Bà chỉ nói một câu ngắn.

- Lần này mắt ở đúng chỗ. Nhớ lấy cái cảm giác mỏi ở cổ và ở khóe mắt của lần này. Đêm diễn, cậu tìm lại đúng cái cảm giác mỏi ấy là biết mắt mình đang ở đâu.

Cái lạnh quen thuộc của rạp bắt đầu dồn về phía sân khấu khi buổi tập đi được nửa chừng. Dật Chu cảm được hơi lạnh luồn qua lớp phục trang tập, chạm vào gáy và hai cánh tay. Hơi lạnh ấy tới từ phía khán phòng, như mọi lần trước. Anh không nhìn xuống tìm nó. Anh chỉ ghi nhận nó trong đầu như ghi nhận một đổi thay của thời tiết trong phòng, rồi hát tiếp câu đang dang dở. Nhạc Sinh vẫn gảy đàn đều đều. Vân Trang trong vai đào chính bước ra ở lớp tiếp theo, mắt cô cũng giữ đúng hướng đã tập. Cả sân khấu chìm trong ánh nến xanh, chỉ có tiếng hát, tiếng đàn và tiếng phách giữ nhịp cho nhau.

Giữa buổi tập, Kiến Văn cho cả đoàn nghỉ ít phút ngay trên sân khấu. Không ai bước xuống khán phòng. Tiểu Bảo mang nước lên bằng một chiếc khay gỗ, đi rất cẩn thận trong ánh sáng yếu. Cậu đã học được cách đi trong bóng tối của rạp mà không cần nhìn xuống chân liên tục. Dật Chu uống nước, đứng yên nhìn vệt sáng đèn lồng ở cuối khán phòng. Anh đoán mọi người đều đang mệt theo một cách riêng. Có lẽ Vân Trang mệt ở đôi mắt phải căng ra nhìn trong ánh nến. Có lẽ Nhạc Sinh mệt ở ngón tay phải giữ nhịp không sai suốt buổi tối dài. Anh không hỏi ai cả. Anh chỉ thấy cả đoàn đều đang học cùng một bài học khó như nhau, mỗi người ở vị trí của mình.

Nửa sau của buổi tập dành cho cảnh mở cửa nhà hoang ở cuối hồi hai và cảnh khép án ở hồi ba. Ánh nến xanh làm cho cảnh mở cửa trở nên thật hơn ban ngày rất nhiều. Khi Dật Chu đẩy hai cánh cửa đạo cụ mở ra, ánh sáng từ chiếc đèn lồng trắng đặt sau cánh cửa tràn vào sân khấu thành một vệt dài. Bóng của anh đổ dài trên sàn gỗ, hòa vào ánh xanh của nến. Anh hát câu kết của hồi hai trong vệt sáng ấy, mắt vẫn giữ hướng xiên, giọng không run. Bà Lục ngồi ở cánh gà nghe tới cuối câu hát mới lên tiếng.

- Câu này đêm diễn phải giữ đúng như vậy. Ánh sáng mở cửa là ánh sáng của vở. Người diễn không được để ánh sáng ấy kéo mắt mình đi lạc.

Tới cảnh khép án của hồi ba, một việc nhỏ xảy ra ngoài dự tính. Một cây nến ở góc sân khấu cháy tới đoạn sáp mềm, ngọn lửa nghiêng hẳn sang một bên và suýt tắt. Tiểu Bảo từ cánh gà bước ra, dùng tay che gió và dựng cây nến đứng thẳng lại. Cậu làm việc ấy rất nhanh, không bước qua vạch phấn giữa sân khấu, không làm gián đoạn câu hát của Dật Chu. Kiến Văn ghi việc này vào sổ buổi tập và dặn thêm một ý cho đêm diễn. Nến phải được cắt bấc và cố định đế trước giờ mở màn. Người trực cánh gà phải thuộc việc giữ nến như thuộc việc giữ đạo cụ.

Buổi tập kết thúc bằng phần tạ màn lùi vào hậu trường. Trong ánh nến xanh, bước lùi của Dật Chu khó hơn ban ngày gấp nhiều lần. Anh không nhìn thấy rõ mép sân khấu phía sau lưng. Anh phải đếm bước bằng cảm giác của bàn chân trên sàn gỗ, đúng như đã tập. Mười hai bước lùi, mỗi bước đều chạm vào một tấm ván quen thuộc. Tới bước cuối, anh khuất sau màn nhung. Nhạc Sinh dứt tiếng đàn. Cả rạp chìm vào yên lặng và bóng tối trong vài giây, chỉ còn ánh đèn lồng trắng đung đưa rất khẽ vì luồng gió từ cửa hậu trường.

Kiến Văn cho thắp lại một ngọn đèn điện nhỏ ở hậu trường để cả đoàn thu dọn. Ánh đèn điện vàng vọt bật lên làm mọi người cùng nheo mắt. Dật Chu dụi mắt một lúc. Đôi mắt của anh mỏi nhừ sau một buổi tối giữ hướng nhìn không đúng thói quen tự nhiên. Anh ghi cảm giác mỏi ấy vào sổ tay của mình, bên cạnh dòng ghi về cách giữ mắt bằng vệt sáng đèn lồng cao nhất. Anh biết đêm diễn sẽ dài hơn buổi tập này nhiều. Hai giờ đồng hồ giữ mắt như vậy sẽ lấy đi của anh một phần tầm nhìn sân khấu. Đó là cái giá thật của quy tắc đầu tiên, và anh chấp nhận trả nó bằng chính đôi mắt của mình.

Vân Trang thổi tắt từng cây nến sáp xanh lục trên sân khấu, khói nến bốc lên thành từng sợi mỏng trong ánh đèn hậu trường. Cô nói, giọng đã khàn đi sau buổi tập dài.

- Tối nay tôi mới hiểu vì sao lệ cũ dặn chỉ thắp đèn lồng trắng và nến xanh. Ánh sáng này không cho người ta nhìn rõ khán phòng. Nó buộc người trên sân khấu phải diễn bằng tai, bằng chân và bằng trí nhớ. Ai quen diễn bằng mắt nhìn khán giả sẽ khổ nhất trong đêm ấy.

Bà Lục chống gậy đứng dậy, nói câu cuối cùng của buổi tối trước khi về.

- Đúng vậy. Âm Hí không diễn bằng mắt nhìn người xem. Âm Hí diễn bằng nghề đã thuộc vào thân. Các cậu tập thêm được một đêm như tối nay là đêm rằm bớt đi được một phần rủi ro. Nhưng đừng vội mừng. Giữ mắt được một buổi tập khác với giữ mắt được một đêm diễn trọn vẹn, khi cái lạnh dồn tới mức cao nhất.

Cả đoàn khóa cửa rạp ra về khi phố cổ đã vắng người. Dật Chu đi sau cùng, ngoái nhìn lại khán phòng tối om qua khe cửa đang khép. Những chiếc đèn lồng trắng đã tắt hết. Chỉ còn mùi sáp nến xanh lục thoang thoảng trong không khí lạnh. Anh khép cửa, vặn khóa hai vòng, rồi bước theo đoàn ra đầu ngõ, trong đầu vẫn giữ nguyên vệt sáng cao nhất của khán phòng làm mốc cho đôi mắt của mình.

Chương khác

Xem thêm