ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 21: Tổng Duyệt Lần Đầu Và Ba Hồi Của Vở

Sáng ngày 20 tháng 08 năm 2026, lúc chín giờ, cả đoàn Hồi Xuân đã có mặt đủ trên sân khấu rạp Thiên Lạc. Ánh nắng sớm lọt qua những ô cửa cao của khán…

Nội dung chương

Sáng ngày 20 tháng 08 năm 2026, lúc chín giờ, cả đoàn Hồi Xuân đã có mặt đủ trên sân khấu rạp Thiên Lạc.

Ánh nắng sớm lọt qua những ô cửa cao của khán phòng, rọi thành từng vệt sáng xiên xuống sàn gỗ. Tiểu Bảo đã bày sẵn đạo cụ của cả ba hồi thành ba nhóm riêng ở cánh gà trái. Nhóm thứ nhất là quạt xếp và thẻ lệnh của hồi một. Nhóm thứ hai là đèn dầu, dây thừng và chiếc ghế gỗ cũ dùng cho cảnh nhà hoang. Nhóm thứ ba là án thư, ấn gỗ và tấm biển nhỏ dùng cho cảnh khép án.

Kiến Văn đứng giữa sân khấu, tay cầm cuốn sổ phân cảnh đã sờn gáy. Anh ta nói rõ mục đích của buổi sáng nay trước khi bất cứ ai bước vào vai.

- Hôm nay là buổi tổng duyệt lần đầu. Ta không duyệt để lấy thành tích. Ta duyệt để khóa lại cấu trúc của vở. Từ đầu mùa tới giờ, đoàn tập từng đoạn rời nhau. Hôm nay ta nối cả ba hồi thành một mạch liền. Chỗ nào đứt mạch, ta dừng lại ghi sổ ngay tại chỗ. Chỗ nào thừa, ta cắt ngay tại chỗ. Sau buổi hôm nay, thứ tự ba hồi và ranh giới giữa các hồi là cố định, không ai tự ý đổi nữa.

Dật Chu đứng ở vị trí của Chung Quỳ, nghe câu ấy mà trong lòng hơi căng. Anh đã thuộc từng đoạn rời của vai diễn. Nhưng thuộc đoạn rời khác hẳn với việc đi trọn một mạch dài gần hai giờ đồng hồ. Thể lực, hơi thở và trí nhớ đều phải chia đều cho cả ba hồi, không được dồn hết vào đoạn mở đầu.

Vân Trang mang cuốn sổ diễn cũ đặt lên chiếc bàn nhỏ ở cánh gà. Trang cuối của suất diễn năm 1937 vẫn kẹp một dải giấy đánh dấu. Cô nói, giọng đều và rõ.

- Trước khi bắt đầu, tôi nhắc lại một ý trong sổ này để cả đoàn cùng nhớ. Suất diễn cuối cùng được ghi trong sổ dừng lại ở giữa hồi hai. Vở chưa từng được ghi là đã diễn tới hồi ba trong sổ này. Cho nên hồi hai là chỗ ta phải đi qua cho thật chắc. Không phải vì mê tín. Vì đó là chỗ mạch vở từng đứt một lần trong sổ sách của chính rạp này.

Nhạc Sinh ngồi ở gian nhạc cụ, tay đặt lên cây đàn của mình. Ông nói thêm một câu ngắn.

- Nhịp của hồi hai tôi đã chép lại theo tờ phổ cũ. Hôm nay ta tập cho câu nhịp mở đầu hồi hai thành câu của chính tay tôi gảy.

Kiến Văn ra hiệu mở màn tập. Màn nhung được kéo sang hai bên bằng tay. Dật Chu hít một hơi dài, bước ra giữa sân khấu và bắt đầu hồi một.

Hồi một là hồi Chung Quỳ ra mắt, gồm ba lớp diễn chính. Lớp đầu là cảnh Chung Quỳ nhận lệnh trước án thư. Lớp giữa là cảnh Chung Quỳ thử tài, dùng quạt xếp và thẻ lệnh dựng thế trận đầu tiên. Lớp cuối là cảnh Chung Quỳ lên đường. Dật Chu đi hết lớp đầu khá suôn sẻ. Tới lớp giữa, anh vấp một nhịp ở câu hát chuyển thế. Nhạc Sinh không dừng đàn. Ông gảy lại đúng câu vừa rồi thêm một lần nữa để Dật Chu bắt lại. Dật Chu bắt được nhịp và đi tiếp không cần dừng buổi tập.

- Chỗ này ghi sổ, Kiến Văn nói từ dưới sân khấu vọng lên. Lớp giữa dễ hụt hơi nếu dồn sức ở lớp đầu. Dật Chu, lớp đầu hát ở bảy phần sức thôi. Để dành cho hai hồi sau.

Dật Chu đáp lời ngay trong vai diễn còn chưa thoát.

- Tôi nghe rõ. Từ lớp đầu tôi giữ hơi lại.

Hồi một khép lại bằng cảnh Chung Quỳ bước qua ngưỡng cửa sân khấu, một chân trong vùng sáng, một chân trong vùng tối của cánh gà. Tiểu Bảo ở sau cánh gà đếm nhịp bước chân theo đúng sổ phân cảnh. Cậu đã thuộc phần việc của mình tới mức không cần nhìn giấy nữa.

Nghỉ giữa hai hồi chỉ có ít phút. Vân Trang kiểm lại phục trang của Dật Chu và ghi vào sổ tay việc phải may lại đường chỉ ở vai áo đã hơi sờn. Dật Chu uống một ngụm nước, đứng yên nhìn xuống khán phòng đang sáng đèn. Hàng ghế bên dưới không có một người xem nào. Anh tự nhắc mình về điều thứ nhất trong năm quy tắc đã chép trên bảng hậu trường. Dù là buổi tập ban ngày, anh cũng không tập thói quen nhìn thẳng xuống hàng ghế. Anh để mắt dừng ở mép sân khấu, rồi đưa mắt xiên qua phía cánh gà như đã được dặn.

Kiến Văn gọi cả đoàn vào hồi hai.

Hồi hai là hồi Chung Quỳ vào nhà hoang bắt quỷ. Đây là hồi dài nhất trong ba hồi và cũng là hồi mà sổ diễn cũ ghi là đã dừng dang dở năm 1937. Hồi hai gồm bốn lớp. Lớp đầu là cảnh Chung Quỳ tới trước căn nhà hoang. Lớp hai là cảnh đối đáp với những tiếng động lạ trong nhà. Lớp ba là cảnh giao đấu chính bằng kiếm gỗ và dây thừng. Lớp cuối là cảnh Chung Quỳ mở cửa nhà hoang, để ánh sáng tràn vào gian nhà tối.

Dật Chu bước vào lớp đầu của hồi hai với hơi thở đã được chia lại. Anh giữ giọng ở mức vừa phải, để tiếng hát vang đều khắp khán phòng trống. Tới lớp hai, Nhạc Sinh đổi hẳn sang nhịp chậm. Câu nhịp mở đầu hồi hai vang lên từ cây đàn của ông, rõ từng tiếng một. Dật Chu nghe câu nhịp ấy mà sống lưng hơi lạnh. Anh tự nhủ đó là nhịp của vở diễn, không phải nhịp của điều gì lạ, và giữ vững thế đứng giữa sân khấu.

Ở lớp ba của hồi hai, buổi tập phải dừng lại hai lần. Lần dừng đầu vì dây thừng đạo cụ bị rối ở cánh gà, Tiểu Bảo gỡ mất một lúc mới xong. Lần dừng thứ hai vì Dật Chu bước chệch vạch phấn đánh dấu giữa sân khấu, suýt va vào chiếc ghế gỗ của cảnh nhà hoang. Kiến Văn cho ghi cả hai lỗi vào sổ và yêu cầu tập lại riêng lớp ba một lần nữa trước khi đi tiếp. Dật Chu không cãi một lời. Anh biết rõ lớp ba là lớp nặng nhất của cả vở. Đêm diễn thật sẽ không có lần tập lại thứ hai.

Tập lại lớp ba, mọi việc đi trơn tru hơn. Kiếm gỗ trong tay Dật Chu vạch đúng vòng cung đã định. Dây thừng được Tiểu Bảo đưa ra đúng nhịp, không sớm không muộn. Nhạc Sinh giữ nhịp đều như một chiếc đồng hồ cũ. Khi lớp cuối của hồi hai mở ra, ánh đèn tập được nâng sáng dần theo đúng hiệu ứng đã ghi trong phân cảnh. Căn nhà hoang trên sân khấu như được mở toang cửa. Dật Chu đứng giữa vùng sáng ấy, hát câu kết của hồi hai trọn vẹn, không đứt một chữ.

Cả đoàn im lặng vài giây sau câu hát ấy. Không ai vỗ tay. Vân Trang lên tiếng trước, giọng cô hơi khẽ.

- Hồi hai đi qua được rồi. Lần đầu tiên từ ngày vào rạp này, tôi thấy hồi hai được đi tới cuối lớp của nó trong một buổi tập liền mạch gần như trọn vẹn.

Kiến Văn ghi thêm một dòng dài vào sổ phân cảnh rồi mới nói.

- Gần như trọn vẹn chưa phải là trọn vẹn. Nhưng hôm nay ta đã biết rõ vở đứt ở đâu khi tập rời, và nối được ở đâu khi tập liền. Hồi ba, tiếp tục.

Hồi ba là hồi Chung Quỳ khép án và tạ ơn, ngắn hơn hai hồi trước, gồm ba lớp. Lớp đầu là cảnh Chung Quỳ trở về án thư và đọc lời khép án. Lớp giữa là cảnh cảm tạ, mỗi nhân vật phụ lần lượt bước ra nhận một cái cúi đầu. Lớp cuối là cảnh tạ màn, Chung Quỳ cúi đầu và lùi dần vào hậu trường.

Dật Chu đi hồi ba với hơi thở đã mòn đi thấy rõ. Câu hát khép án ở lớp đầu, anh phải lấy hơi tới hai lần mới đủ sức đi hết câu dài. Kiến Văn không cho dừng. Anh ta ra hiệu cho Nhạc Sinh hạ nhịp xuống nửa bậc để đỡ cho giọng của Dật Chu. Nhạc Sinh hạ nhịp ngay. Dật Chu đi tiếp được tới cuối lớp đầu.

Lớp giữa của hồi ba là lớp Dật Chu lo nhất về trí nhớ. Thứ tự ra sân khấu của các nhân vật phụ phải khớp tuyệt đối với thứ tự cúi đầu của Chung Quỳ. Vân Trang bước ra đầu tiên, đứng đúng vạch phấn của mình. Những người còn lại lần lượt bước ra theo đúng sổ. Dật Chu cúi đầu chào từng người một, không sót một ai, không nhầm thứ tự. Tới người cuối cùng là Tiểu Bảo trong vai tiểu đồng giữ ấn, cậu bước hơi nhanh hơn nhịp đàn. Nhạc Sinh gõ thêm một tiếng phách phụ để kéo nhịp bước của cậu lại cho khớp. Lớp giữa khép lại êm thấm.

Lớp cuối là phần tạ màn. Dật Chu đứng giữa sân khấu, cúi đầu thật thấp, rồi lùi dần từng bước vào phía hậu trường. Anh lùi đúng mười hai bước như đã đếm trong những buổi tập đi lùi trước đây. Tới bước cuối cùng, bóng của Chung Quỳ khuất hẳn sau màn nhung. Nhạc Sinh gảy câu nhạc kết, tiếng đàn dứt gọn. Buổi tổng duyệt lần đầu kết thúc.

Kiến Văn tập hợp cả đoàn ngay trên sân khấu, mở sổ phân cảnh ra và đọc lại toàn bộ cấu trúc vừa khóa.

- Từ hôm nay, cấu trúc vở Chung Quỳ Tróc Quỷ khóa như sau. Hồi một, Chung Quỳ ra mắt, gồm nhận lệnh, thử tài và lên đường. Hồi hai, Chung Quỳ vào nhà hoang bắt quỷ, gồm tới nhà, đối đáp, giao đấu và mở cửa, và đây là hồi từng dừng dang dở năm 1937 theo sổ diễn. Hồi ba, Chung Quỳ khép án và tạ ơn, gồm khép án, cảm tạ và tạ màn lùi vào hậu trường. Ba hồi, thứ tự này, ranh giới này. Đêm rằm ta diễn đúng như vậy, không thêm, không bớt, không đảo.

Vân Trang chép lại cấu trúc ấy vào cuốn sổ tay của cô. Tiểu Bảo chép một bản nữa để dán ở cánh gà, chỗ cậu đứng trực trong đêm diễn. Nhạc Sinh ghi thêm thời lượng ước tính của mỗi hồi. Hồi một vừa bốn mươi phút. Hồi hai dài nhất, gần năm mươi phút. Hồi ba vừa ba mươi phút. Cộng cả ba hồi và những đoạn chuyển cảnh, toàn bộ vở nằm trong khoảng hai giờ.

Dật Chu ngồi xuống bậc thềm sân khấu, đặt chiếc quạt xếp đạo cụ bên cạnh. Mồ hôi đã thấm qua lớp áo tập của anh dù khán phòng buổi sáng không hề nóng. Trong lòng anh, vở diễn lần đầu tiên hiện ra như một con đường liền mạch có đầu có cuối. Con đường ấy còn nhiều chỗ gồ ghề. Hơi thở của anh chưa đủ bền cho hồi ba. Lớp ba của hồi hai còn phải tập lại nhiều lần nữa. Nhưng con đường đã có hình thù rõ ràng. Tám ngày nữa theo lịch, con đường ấy phải được đi trọn trong một đêm duy nhất, trước một khán phòng không dành cho người sống xem. Anh đứng dậy và nói một câu ngắn gọn với cả đoàn.

- Tối nay tập đêm, ta đi lại hồi hai một lượt nữa. Tôi muốn lớp ba thuộc vào chân, không chỉ thuộc vào đầu.

Cả đoàn đồng ý ngay. Buổi sáng kết thúc khi Tiểu Bảo viết lên tấm bảng nhỏ ở cánh gà ba chữ bằng phấn trắng. Ba hồi đã khóa.

Chương khác

Xem thêm