ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 50: Ghế Đầu Trống Một Phút Tưởng Niệm

Chiều ngày 30 tháng 08 năm 2026, lúc bốn giờ, Thẩm Dật Chu đứng trong hậu trường rạp Thiên Lạc và nghe tiếng khán giả người sống đang vào rạp qua cánh…

Nội dung chương

Chiều ngày 30 tháng 08 năm 2026, lúc bốn giờ, Thẩm Dật Chu đứng trong hậu trường rạp Thiên Lạc và nghe tiếng khán giả người sống đang vào rạp qua cánh cửa chính mở rộng.

Đó là âm thanh mà rạp này đã không có trong suốt gần một thế kỷ. Tiếng chân người đi trên nền gạch của sảnh. Tiếng ghế gỗ khẽ kêu khi có người ngồi xuống. Tiếng nói chuyện rì rầm của những người hàng xóm trong khu phố cổ tới xem suất diễn mở lại của rạp hát cũ trong xóm mình. Đoàn Hồi Xuân chỉ mới dán thông báo về suất diễn này ở đầu phố và trên cánh cổng rạp từ chiều hôm qua. Vậy mà từ ba giờ chiều nay, người ta đã bắt đầu tới. Có những cụ già được con cháu dìu đi chậm rãi. Có những người trẻ dắt theo nhau, tò mò về gian rạp cũ mà họ đi qua mỗi ngày nhưng chưa từng bước vào. Tiểu Bảo đứng ở cửa rạp với xấp tờ giới thiệu in tay, phát cho từng người và chỉ chỗ ngồi bằng giọng lễ phép. Cậu không còn là cậu tập sự run rẩy của những ngày đầu tháng tám nữa.

Trong hai ngày qua, cả đoàn đã làm việc gần như không nghỉ để đưa rạp về dáng vẻ của một nơi đón khách. Những hàng ghế được lau sạch bụi và gia cố lại chân ghế lỏng. Hai hàng đèn lồng trắng của đêm rằm được giữ nguyên trên cao, nhưng tối nay chúng cháy bằng nến sáng thường, và gian khán phòng còn có thêm ánh đèn vàng ấm áp từ dãy đèn tường mới lắp dọc hai bên lối đi. Sân khấu được dọn sạch, án thư và khung cửa nhà hoang của vở Chung Quỳ Tróc Quỷ được dựng lại nguyên vẹn như đêm diễn vừa qua. Chỉ có một điều khác đi trên sân khấu. Trên mép sân khấu phía trái, nơi đêm rằm đặt hương án của lệ Âm Hí, tối nay chỉ còn một chiếc lư hương nhỏ với nén hương thường của người làm nghề thắp trước giờ diễn. Hương án của đêm rằm đã được dọn đi cùng với đêm rằm.

Việc đầu tiên của buổi chiều hôm nay diễn ra ở hậu trường trước khi khán giả vào rạp. Cả đoàn đứng quanh tấm bảng gỗ mới được treo lên bức tường hậu trường, ngay bên cạnh vị trí của tấm bảng trắng cũ đã theo đoàn suốt mùa diễn. Tấm bảng gỗ được đóng khung cẩn thận, mặt bảng sơn nền trầm, và trên đó là năm quy tắc nghề Âm Hí được chép lại bằng chữ ngay ngắn. Không nhìn thẳng xuống hàng ghế trống trong buổi diễn cho phía bên kia. Không ngừng diễn dù nhạc cụ đứt dây. Khi hạ màn phải cúi đầu lùi dần vào hậu trường. Không cúi nhặt tiền giấy hay vật lạ xuất hiện trên sàn sân khấu. Không người sống nào ngồi vào hàng ghế đầu của một suất diễn dành cho cõi âm. Bà Lục là người tự tay lau mặt bảng lần cuối trước khi Kiến Văn bắt hai con vít cố định khung bảng vào tường. Bà nói tấm bảng này từ nay là của rạp Thiên Lạc. Đoàn nào sau này vào diễn ở rạp này cũng phải đọc nó trước khi lên sân khấu, không phải vì sợ, mà vì nhớ. Nhớ rằng nghề hát có những đêm diễn không dành cho người sống, và người làm nghề phải biết cúi đầu đúng lúc của mình.

Đạo sĩ Chu Huyền Thanh tới rạp từ sớm và ngồi ở hàng ghế dành cho khách mời ở giữa khán phòng cùng bà Lục. Hai người già của mùa diễn này tối nay không làm gì cả. Họ chỉ ngồi xem như hai khán giả bình thường nhất. Tuấn Kiệt cũng có mặt. Từ khung cửa hậu trường, Dật Chu nhìn thấy ông ta đi ngang và gật đầu chào mình. Tiểu Bảo quay vào kể lại rằng ông ta tới một mình, mua một tờ giới thiệu từ tay cậu ở cổng như mọi khán giả khác, rồi vào ngồi ở hàng ghế thứ năm. Người quản lý khu phố từng ký thông báo thu hồi gian rạp này giờ ngồi yên trong hàng ghế của nó, chờ xem một vở kịch như bất cứ người dân nào trong khu phố cổ.

Dật Chu tối nay lại mặc bộ áo bào đỏ thẫm của vai Chung Quỳ và lại ngồi vào bàn hóa trang để Vân Trang vẽ mặt cho mình. Nhưng buổi vẽ mặt chiều nay khác hẳn đêm rằm. Gương lớn của bàn hóa trang không phủ vải. Anh nhìn thẳng vào gương trong lúc cô vẽ, nói chuyện với cô về những lớp diễn cần giữ sức và cười khi cô nhắc anh đừng có quen thói giữ mắt nhìn xiên nữa. Tối nay khán giả của anh là người sống. Anh được nhìn họ. Anh phải nhìn họ, vì một người hát cho người sống xem mà không dám nhìn khán giả của mình thì không làm tròn được nghề. Lớp mặt Chung Quỳ chiều nay được vẽ bằng chu sa thường, không có chén chu sa trộn rượu hùng hoàng nào trên bàn, và sẽ không có bài chú nào được đọc trong hơi thở bị giữ lại. Khai nhãn là việc của đêm rằm. Đêm rằm đã qua rồi.

Đúng bốn giờ chiều, khi khán phòng đã gần kín người, tiếng của Kiến Văn vọng vào hậu trường rõ từng lời. Trưởng đoàn đã bước ra sân khấu trước tấm màn còn khép để nói lời mở đầu ngắn gọn. Dật Chu nghe anh ta cảm ơn bà con khu phố đã tới với rạp Thiên Lạc trong ngày rạp mở cửa trở lại. Rồi anh nghe anh ta nói tới việc mà chính anh đã đề xuất trong buổi họp chiều ngày 28 và được cả đoàn đồng lòng ngay trong buổi họp ấy. Từ suất diễn này trở đi, rạp Thiên Lạc lập một lệ mới cho riêng mình. Trước giờ mở màn của suất diễn đầu tiên trong mỗi mùa diễn, cả rạp sẽ giữ một phút tưởng niệm. Và trong suốt suất diễn ấy, hàng ghế đầu tiên của khán phòng sẽ được để trống.

Kiến Văn nói xong thì lùi vào hậu trường. Toàn bộ đoàn diễn bước ra sân khấu và đứng thành một hàng ngang trước tấm màn nhung. Dật Chu đứng ở giữa hàng trong bộ áo bào của Chung Quỳ. Bên trái anh là Vân Trang trong phục trang của vai diễn. Bên phải anh là Nhạc Sinh với đôi phách cầm trên tay và Tiểu Bảo trong bộ đồ trực hậu trường sạch sẽ. Cả rạp từ từ yên xuống khi mọi người hiểu điều sắp diễn ra. Hàng ghế đầu tiên của khán phòng tối nay hoàn toàn trống. Trên chiếc ghế ở chính giữa hàng ghế ấy, đoàn đặt một bó hoa trắng nhỏ và một chiếc đèn lồng trắng đang cháy. Không một khán giả nào được xếp ngồi vào hàng ghế ấy, và cũng không một ai trong rạp thắc mắc về điều đó sau lời nói của trưởng đoàn.

Chuông đồng hồ của rạp điểm bốn giờ đúng. Dật Chu cúi đầu xuống trước tiên, và cả hàng diễn viên trên sân khấu cúi đầu theo anh. Dưới khán phòng, từng người khán giả đứng dậy khỏi ghế của mình trong im lặng. Bà Lục và đạo sĩ đứng dậy ở hàng ghế giữa. Tuấn Kiệt đứng dậy ở hàng ghế thứ năm, hai tay buông thẳng và đầu cúi nhẹ. Một phút tưởng niệm bắt đầu trong gian rạp kín người mà không có một tiếng động nào ngoài tiếng nến cháy. Một phút ấy dành cho những khán giả vô danh của đêm cháy năm 1937, những người đã tới rạp này xem hát trong một đêm xa xưa và không bao giờ trở về nhà nữa. Không ai trong rạp tối nay biết tên của họ. Không ai biết mặt của họ. Đoàn của Dật Chu cũng không biết, và sẽ không bao giờ bịa ra cho họ một cái tên nào để làm cho phút tưởng niệm này dễ rơi nước mắt hơn. Họ là một tập thể vô danh đã khuất. Điều duy nhất người sống còn làm được cho họ là nhớ về họ. Họ đã từng có mặt trên những hàng ghế này. Họ từng chờ một vở diễn như bất cứ khán giả nào. Và người sống giữ cho họ một hàng ghế trống trong ngày rạp hát sáng đèn trở lại.

Một phút trôi qua chậm rãi và trọn vẹn. Khi Dật Chu ngẩng đầu lên, anh thấy nhiều người dưới khán phòng đang lặng lẽ lau mắt bằng tay áo. Anh không nói thêm lời nào về phút tưởng niệm vừa qua. Lệ mới của rạp đã được lập bằng chính sự im lặng ấy, và nó sẽ tự đứng vững trong những mùa diễn sau mà không cần ai giải thích thêm. Anh ra hiệu cho Tiểu Bảo ở cánh gà. Tấm màn nhung của rạp Thiên Lạc từ từ mở ra trong tiếng vỗ tay đầu tiên của khán giả người sống sau gần một thế kỷ. Tiếng vỗ tay ấy vang và ấm, khác hẳn mọi thứ anh từng nghe trong gian rạp này, và nó làm sống mũi anh cay lên trong một thoáng ngắn.

Nhạc Sinh vào nhịp phách mở đầu hồi một. Lần này tiếng phách đi cùng tiếng đàn đã thay dây mới từ sáng hôm qua, trong trẻo và đầy đặn. Dật Chu bước ra giữa sân khấu bằng bước chân của Chung Quỳ. Ở bước chân thứ ba, anh làm một việc mà suốt đêm rằm anh không được phép làm. Anh nhìn thẳng xuống khán phòng. Anh nhìn thấy những gương mặt người sống đang hướng về mình trong ánh sáng ấm áp. Anh nhìn thấy bà Lục mỉm cười ở hàng ghế giữa và đạo sĩ gật đầu rất khẽ bên cạnh bà. Anh nhìn thấy Tuấn Kiệt ngồi thẳng người ở hàng thứ năm với tờ giới thiệu gấp gọn trên đầu gối. Và ở phía trước tất cả những gương mặt ấy, anh nhìn thấy hàng ghế đầu trống trải với bó hoa trắng và ngọn đèn lồng cháy yên ở chiếc ghế chính giữa. Hàng ghế ấy trống, nhưng tối nay nó không còn lạnh nữa. Nó trống như một chỗ ngồi đã được giữ lại trong danh dự cho những người không thể tới, giữa một khán phòng đầy người đang sống và đang xem hát.

Dật Chu mở câu hát đầu tiên của vở Chung Quỳ Tróc Quỷ bằng tất cả hơi thở khỏe khoắn của một buổi chiều không còn món nợ nào trên đầu. Giọng anh vang lên dưới mái rạp cũ, đi qua những hàng ghế kín người, và chạm vào hàng ghế đầu trống trải kia như chạm vào một bờ bên kia đã yên sóng. Ngoài cánh cửa chính đang mở của rạp Thiên Lạc, nắng cuối ngày của khu phố cổ Thượng Hải hắt vào sảnh những vệt sáng dài. Trên sân khấu, một đoàn kịch trẻ bắt đầu vở diễn đầu tiên của đời sống mới của một rạp hát già. Và ở hàng ghế đầu tiên, ngọn đèn lồng trắng cháy yên suốt buổi diễn, giữ chỗ cho một sự tưởng nhớ không tên, trong tiếng hát đang vang lên cho những người còn sống.

Chương khác

Xem thêm