ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 48: Tạ Màn: Cúi Đầu Lùi Dần Và Tiếng Vỗ Tay
Lúc hai giờ mười phút sáng ngày 28 tháng 08 năm 2026, Thẩm Dật Chu bắt đầu cúi đầu tạ màn trên sân khấu rạp Thiên Lạc. Tín hiệu bắt đầu phần tạ màn là…
Nội dung chương
Lúc hai giờ mười phút sáng ngày 28 tháng 08 năm 2026, Thẩm Dật Chu bắt đầu cúi đầu tạ màn trên sân khấu rạp Thiên Lạc.
Tín hiệu bắt đầu phần tạ màn là một tiếng phách đơn của Nhạc Sinh từ gian nhạc cụ. Nó vang lên chậm và rõ trong gian rạp đang yên tĩnh tuyệt đối. Dật Chu đang đứng giữa sân khấu trong tư thế kết án của Chung Quỳ, đầu cúi nhẹ và hai tay buông dọc theo thân áo bào. Nghe tiếng phách ấy, anh hạ đầu xuống thấp hơn một bậc nữa, tới đúng độ cúi mà bà Lục đã chỉnh cho anh trong buổi tập đi lùi ở hậu trường. Từ độ cúi ấy, anh không còn nhìn thấy gì ngoài một khoảng sàn gỗ hẹp ngay trước mũi hài của mình và mép dưới của tấm màn nhung ở hai phía. Khán phòng nằm ngoài tầm mắt anh hoàn toàn. Đó chính là điều lệ tạ màn đòi hỏi. Người tạ ơn không nhìn khán giả của mình trong lúc rút lui. Anh chỉ cúi đầu, và lùi.
Bước lùi thứ nhất của anh rơi đúng vào tiếng phách thứ hai. Anh đặt gót chân phải xuống phía sau, chậm và chắc, rồi dồn trọng lượng về phía sau như đã tập. Bước thứ hai theo sau bằng chân trái. Tiếng phách của Nhạc Sinh đi theo từng bước của anh, không nhanh hơn và cũng không chậm hơn. Ông đã kéo dài phần nhạc kết cho khớp với bước lùi từ buổi tập đầu tiên của lệ này, và đêm nay ông gõ phần nhạc ấy bằng đôi tay đã mỏi sau gần hai giờ giữ nhịp cho cả vở diễn. Nhịp phách vẫn đều. Dật Chu nghe nó như nghe tiếng đếm bước của chính thân mình.
Ở phía bên phải của anh, Vân Trang trong bộ áo lam của vai diễn cũng đang cúi đầu lùi theo. Cô lùi lệch về phía cánh gà phải theo đúng sơ đồ đã chốt, đầu cúi thấp và hai tay nắm lại trước bụng. Hai người rút khỏi vùng sáng giữa sân khấu cùng một lúc, mỗi người đi trên con đường lùi của riêng mình, không ai quay lưng lại và không ai bước thẳng. Sân khấu phía trước họ dần trống ra. Án thư cao, chiếc lư nhỏ còn cháy hương và thanh kiếm gỗ đặt ngang đều ở lại phía sau lưng của Chung Quỳ, đúng như tích cổ khép lại.
Bước thứ ba. Bước thứ tư. Mồ hôi trên trán Dật Chu chảy xuống dọc theo lớp mặt vẽ và đọng lại ở đầu bộ râu giả. Anh không đưa tay lên lau. Hai bàn tay anh giữ yên ở hai bên thân cho tới hết phần tạ màn, như bà Lục đã dặn đi dặn lại. Bước thứ năm đưa anh qua khỏi vạch phấn giữa sân khấu. Bước thứ sáu đưa anh tới rìa của vùng sáng nến. Ánh sáng xanh lục trên mặt sàn trước mũi hài anh mờ dần đi theo từng bước. Phía trước mặt anh, ở phía dưới tấm màn đang bắt đầu khép lại từ hai bên, anh thấy một khoảng tối yên tĩnh của khán phòng qua khe sáng cuối cùng ở giữa hai cánh màn. Anh không nhìn vào khoảng tối ấy. Mắt anh ở trên mặt sàn, đúng như lệ đã dạy.
Bước thứ bảy. Bước thứ tám. Tấm màn nhung từ hai phía đã khép vào được hơn một nửa chiều ngang sân khấu. Dật Chu lùi qua khỏi đường biên của màn ở bước thứ chín. Bàn chân anh chạm vào nền gạch mát của khu vực cánh gà ở bước thứ mười. Bước thứ mười một đưa anh vào hẳn trong vùng tối của hậu trường phía sau tấm màn. Ở bước thứ mười hai, anh dừng lại. Mười hai bước lùi đã đủ, đúng như buổi tổng duyệt và đúng như lời dặn của bà Lục trước toàn đoàn vào buổi chiều chốt hóa giải. Anh đứng yên trong bóng tối sau màn, đầu vẫn cúi thấp, và nghe tấm màn nhung khép nốt quãng cuối cùng của nó cho tới khi hai cánh màn chạm vào nhau bằng một tiếng vải nặng và khẽ.
Màn đã khép hẳn. Vở diễn đã xong. Và chính trong giây phút ấy, từ phía bên kia tấm màn nhung, tiếng vỗ tay vang lên.
Nó không giống tiếng vỗ tay của bất cứ đêm diễn nào cho người sống mà Dật Chu từng nghe trong đời. Nó nhẹ và đều, rào rào như lá khô chạm vào nhau trong một cơn gió thoảng, và nó mang theo một sự nhẹ nhõm lan ra khắp gian phòng. Anh đứng sau tấm màn với đầu vẫn cúi, nghe tiếng vỗ tay ấy đi từ thưa thớt ở những hàng ghế cuối lên thành một lớp âm thanh liền nhau phủ kín cả khán phòng. Không một người sống nào trong rạp vỗ tay trong giờ phút này. Cả đoàn của anh đều đứng yên ở các vị trí của mình sau sân khấu, đúng như quy tắc cuối cùng đã dặn. Người sống không vỗ tay khi buổi Âm Hí chưa hạ màn xong. Giờ màn đã hạ xong. Và tiếng vỗ tay đang vang lên là của những khán giả đã ngồi kín rạp suốt đêm nay, những khán giả vô danh đã chờ gần chín mươi năm để được vỗ tay cho một vở diễn trọn vẹn.
Dật Chu ngẩng đầu lên rất chậm khi tiếng vỗ tay bắt đầu thưa dần. Anh bước sang mép cánh gà, đứng ở vị trí mà tầm mắt anh có thể đi xiên qua khe hở nhỏ giữa tấm màn và khung sân khấu. Điều anh thấy bằng khóe mắt trong những giây phút ấy sẽ ở lại với anh suốt quãng đời làm nghề còn lại. Trên nền tối của khán phòng, hàng trăm đốm lân tinh đang dâng lên từ phía các hàng ghế. Chúng nhỏ và xanh nhạt, sáng lên từng đợt như hơi thở, rồi rời khỏi vị trí của mình và bay dần lên cao trong không khí lặng của gian phòng. Không đốm sáng nào vội vã. Không đốm sáng nào ở lại phía dưới lâu hơn những đốm khác. Cả một tập thể ánh sáng cùng dâng lên, cùng tan mỏng dần vào bóng tối phía trên cao của rạp, như một lớp sương sáng đang được trả về cho bầu trời đêm. Anh không thấy một gương mặt nào trong lớp sáng ấy. Anh không nghe một giọng nói riêng lẻ nào. Chỉ có sự ra đi thanh thản của một tập thể vô danh đã xem xong vở diễn của đời mình và không còn điều gì giữ họ lại trong gian rạp này nữa.
Tiếng vỗ tay tắt hẳn khi những đốm lân tinh cuối cùng tan biến phía trên cao. Cùng lúc ấy, hai hàng đèn lồng trắng trong khán phòng như sáng rõ trở lại sau một lớp mờ đã phủ lên chúng suốt hai giờ diễn. Ánh sáng trắng và yên của chúng phủ xuống các hàng ghế bên dưới. Kiến Văn từ hậu trường bước ra cánh gà, đứng bên cạnh Dật Chu và cùng anh nhìn qua khe màn bằng đường nhìn xiên đã thành lệ của cả đoàn trong đêm nay. Phía dưới ánh đèn lồng sáng lại ấy là hàng ghế trống không sau tạ màn. Toàn bộ khán phòng trở về với dáng vẻ của một gian phòng không người, sạch sẽ và yên tĩnh, chỉ còn sợi dây đỏ của hàng ghế đầu nằm nguyên ở vị trí của nó. Cái lạnh đã rút khỏi rạp từ lúc nào anh không hay. Không khí quanh anh là không khí bình thường của một đêm cuối tháng tám, ấm và có mùi gỗ cũ.
Đạo sĩ Chu Huyền Thanh bước ra từ gian phòng nhỏ phía sau hậu trường và đứng ở ngưỡng cửa cánh gà. Ông nhìn qua khe màn một lúc lâu rồi quay sang phía Dật Chu và gật đầu một cái thật chậm.
- Nợ đã trả xong. - Ông nói. - Họ đi thanh thản cả rồi. Từ đêm nay rạp này không còn nợ ai một vở diễn nào nữa.
Dật Chu không đáp lại bằng lời. Lệ giữ mặt của anh còn hiệu lực cho tới khi việc tẩy trang hoàn thành vào sáng mai, và anh giữ lệ ấy tới cùng như đã giữ mọi điều khác trong đêm nay. Anh cúi đầu xuống trước đạo sĩ một cái cúi sâu, thay cho mọi điều anh muốn nói. Bà Lục chống gậy đi tới, đặt bàn tay khô và nhẹ của bà lên cánh tay áo bào của anh trong một nhịp rồi buông ra. Nhạc Sinh từ gian nhạc cụ bước ra với đôi phách cầm ở tay, đứng nhìn anh mà cười bằng mắt, không nói câu nào. Tiểu Bảo ở cánh gà trái bật khóc thành tiếng rất khẽ rồi vội đưa tay lên bịt miệng mình lại, vì cậu nhớ ra trong rạp này vẫn còn một người đang giữ im lặng theo lệ. Vân Trang bước tới trước mặt anh, trong bộ áo lam của vai diễn còn chưa thay, và nói một câu duy nhất bằng giọng đã khản đi vì xúc động.
- Xong rồi. - Cô nói. - Cả đoàn mình làm xong rồi.
Kiến Văn quay vào từ cửa hông và dừng lại bên cạnh ghế của anh một lúc sau đó. Trưởng đoàn nói khẽ rằng Tuấn Kiệt đã đứng ở đúng vị trí ngoài cửa rạp suốt từ mười một giờ rưỡi đêm tới giờ, không rời đi nửa bước và không gõ cửa một lần nào. Khi tiếng vỗ tay vang lên từ trong rạp, người đàn ông ấy đã tự tay bỏ chiếc mũ đang cầm xuống và đứng yên nghe cho tới khi gian rạp im hẳn. Ông ta nhờ Kiến Văn chuyển lại cho cả đoàn một câu ngắn trước khi lên xe rời đi trong đêm. Ông ta nói sáng mai ông ta sẽ quay lại rạp sớm. Ông ta muốn bàn với đoàn một việc quan trọng về tương lai của mặt bằng này. Ông ta mong Dật Chu có mặt trong buổi bàn ấy, sau khi đã nghỉ ngơi và tẩy trang xong. Kiến Văn nói xong thì mở cuốn sổ chung đang cầm dưới cánh tay cho anh xem trang cuối của phần ghi chép đêm diễn. Dòng cuối cùng anh ta vừa viết chỉ có bảy chữ. Suất diễn đã trọn. Nợ đã trả.
Anh gật đầu. Rồi anh quay người đi chậm rãi về phía gian hóa trang, ngồi xuống chiếc ghế trước tấm gương còn phủ vải và đặt hai bàn tay lên đầu gối. Lớp mặt Chung Quỳ vẫn nguyên trên mặt anh với hai điểm nhãn chu sa đã khô lại thành hai đốm đỏ sẫm. Anh sẽ ngồi như vậy một lúc lâu nữa trong sự yên tĩnh của hậu trường sau một đêm diễn trọn vẹn. Trong rạp, nén hương trên hương án vẫn đang cháy nốt phần cuối cùng của nó. Đêm rằm tháng Bảy của rạp Thiên Lạc đã khép lại bằng một sự ra đi thanh thản và một gian khán phòng trống sạch như chưa từng có điều gì ở lại.