ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 24: Bữa Cơm Người Đảo Ở Quán Mai

Trưa ngày hai mươi tám, sau buổi sáng ở phòng trưng bày. Hai cha con ghé quán cơm của chị Mai ăn trưa cùng bác Tám và bác Lộc, trong một bữa cơm đời…

Nội dung chương

Trưa ngày hai mươi tám, sau buổi sáng ở phòng trưng bày. Hai cha con ghé quán cơm của chị Mai ăn trưa cùng bác Tám và bác Lộc, trong một bữa cơm đời thường của người đảo mà Khôi sẽ nhớ rất lâu sau này.

Quán của chị Mai nằm ngay đầu bến, mấy bộ bàn ghế nhựa và bàn gỗ xếp dưới mái hiên rộng nhìn ra mặt nước, trưa nào cũng đông ngư dân về ăn cơm sau buổi chợ cá. Chị Mai đón hai cha con bằng nụ cười quen thuộc, tay vẫn thoăn thoắt múc canh cho một bàn khách ở góc trong. Từ ngày hai cha con ra đảo, quán cơm này đã thành chỗ ăn quen, chị Mai thuộc cả khẩu vị của ông Sơn, biết ông thích canh chua cá nấu khế và ít cay, biết Khôi ăn được nhiều cơm sau những buổi sáng làm việc trên bến. Hôm nay chị dọn lên một mâm cơm đầy hơn thường lệ: cá thu chiên, canh chua cá, rau muống xào tỏi, một đĩa mực xào nhỏ và nồi cơm trắng còn nóng hổi.

Bác Tám và bác Lộc tới sau ít phút. Bác Lộc vừa ngồi xuống đã xua tay khi chị Mai định lấy thêm chén đũa sang trọng hơn cho khách đất liền.

- Cứ chén đũa thường ngày của quán thôi con. - Bác nói. - Người đảo ăn với nhau, bày vẽ làm chi. Hai cha con thằng Sơn ở đây mấy bữa nay cũng thành người bến này rồi.

Câu nói của bác Lộc làm cả bàn cười nhẹ. Khôi rót nước cho hai bác, lòng thấy ấm áp lạ thường. Mới mấy ngày trước, anh còn là người khách lạ đặt chân lên đảo lần đầu, đi đâu cũng phải có cha hoặc bác Tám đi cùng mới biết đường. Vậy mà giờ đây, ngồi giữa bữa cơm trưa của ngư dân đảo, anh đã thuộc tên từng người ở bến, thuộc giờ chợ cá họp và tan, thuộc cả con đường ngắn từ nhà trọ ra cầu tàu. Cảm giác thuộc về một nơi xa nhà như vậy đến với anh lặng lẽ qua những bữa cơm như bữa cơm hôm nay.

Trong lúc ăn, câu chuyện của bàn cơm đi từ chuyện cá mú mấy hôm nay lên giá, chuyện tàu của một người quen trong bến vừa thay chân vịt mới. Rồi chậm rãi chuyển sang chuyện cầu tàu, theo cái cách người đảo vẫn nói về cầu tàu trong mọi bữa cơm: không long trọng, không thì thầm, mà như nói về một người thân đã khuất trong nhà, kính trọng và gần gũi cùng một lúc.

- Người đảo mình kính cầu tàu như kính một nơi có người nằm lại. - Bác Tám nói, gắp cho Khôi một miếng cá. - Không phải kính kiểu sợ sệt đâu con. Kính như kính mồ mả ông bà mình vậy. Đi qua thì bước nhẹ, nói năng nhỏ tiếng, có việc vui buồn gì lớn trong nhà cũng ghé thắp cây nhang cho yên dạ.

- Cái nếp đó nó thành lệ hồi nào, bác Lộc có nhớ không? - Ông Sơn hỏi.

Bác Lộc đặt đũa xuống, nhìn ra phía cầu tàu đang nằm trong nắng trưa ngoài cửa quán, rồi kể chậm rãi. Bác nói từ hồi bác còn là thanh niên đi biển, người đảo đã giữ nếp ấy rồi, và cha của bác, cũng là ngư dân ở bến này, còn giữ nếp ấy kỹ hơn nữa. Mỗi sớm, trước khi bến tàu thức dậy hẳn, đã có người của bến ra quét bậc đá cầu tàu. Việc quét bậc đá không phải việc được phân công bằng giấy tờ gì, nó là việc người đảo thay nhau làm qua nhiều năm. Ai dậy sớm thì người đó làm, quét sạch lá rụng và cát bay lên bậc đá, châm thêm nước vào bình hoa, và kiểm tra lư hương xem còn đủ sạch cho người ghé thắp nhang trong ngày hay không.

- Có bữa tôi dậy sớm ra bến, thấy bậc đá đã quét sạch bong, bình hoa đã thay nước mới, mà không biết ai làm. - Bác Lộc kể. - Hỏi ra mới biết là vợ của một ngư dân trong bến, cổ ra quét từ lúc trời chưa sáng, vì đêm đó chồng cổ ra khơi xa. Người đảo mình làm vậy đó, không ai khoe, không ai kể công. Với họ, bậc đá sạch là nhà của người đã khuất được dọn dẹp, vậy thôi.

Chị Mai từ bếp đi ra, tay cầm thêm đĩa trái cây tráng miệng, nghe được cuối câu chuyện thì góp thêm một phần của mình.

- Hoa quả để sẵn ở bậc đá cũng là nếp của bến đó anh Sơn. - Chị nói. - Nhà nào có trái cây ngon trong vườn, hay mua được mẻ trái cây tốt ở chợ, đều mang một ít ra để sẵn gần lư hương. Ngư dân nào ghé cầu tàu thắp nhang mà quên mang theo đồ lễ, cứ lấy trái cây đó mà dùng, không ai tính toán gì hết. Hết thì nhà khác lại mang ra để tiếp. Em ở quán gần bến, thấy cái nếp đó giữ hoài từ hồi em mới về đây mở quán tới giờ.

Khôi nghe từng lời của mọi người, tay cầm đũa mà quên cả gắp thức ăn. Anh nhớ lại những buổi đầu mới ra đảo, khi chị Hạnh và bác Tám kể cho anh nghe lệ thắp nhang tạ đá, anh đã nghe nó như một phong tục trang nghiêm của người đảo, một điều thuộc về tín ngưỡng và lịch sử. Tới bữa cơm hôm nay, anh mới thấy mặt còn lại của cái lệ ấy: nó sống trong đời thường, trong việc quét một bậc đá lúc trời chưa sáng. Trong đĩa trái cây để sẵn cho người lạ dùng chung, trong cách một cộng đồng nhỏ giữ gìn sự kính trọng của mình bằng những việc nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày, không cần ai chứng kiến. Anh mở cuốn sổ tay nhỏ mang theo bên mình, ghi lại mấy dòng về nếp sinh hoạt quanh di tích, ghi cẩn thận như ghi một tọa độ trên hải đồ.

- Con ghi cái đó vô sổ làm gì? - Bác Tám cười hiền, nhìn Khôi ghi chép giữa bữa cơm.

- Dạ, con ghi để nhớ. - Khôi đáp. - Ở nhà con, mẹ con giữ bàn thờ ông bà cũng bằng mấy việc nhỏ như vậy mỗi ngày. Con thấy nếp ở đây giống nếp ở nhà con, nên con muốn ghi lại đàng hoàng.

- Ừ, ghi đi. - Ông Sơn nói. - Nghề biển dạy con thuộc hải đồ, còn những bữa cơm như vầy dạy con thuộc lòng người. Cả hai thứ đều phải thuộc hết mới đi biển lâu được.

Bữa cơm kéo dài trong không khí ấm và chậm rãi. Bác Lộc kể thêm chuyện người trông coi khu di tích mỗi mùa mưa bão đều kiểm tra lại bậc đá và thân cầu. Chuyện trẻ con trong bến được người lớn dạy từ nhỏ là không được đùa giỡn ồn ào trên thân cầu tàu, chuyện những ngư dân già trước khi nghỉ biển hẳn đều có một buổi ra cầu tàu ngồi rất lâu, như chào từ biệt một người bạn cũ. Không có câu chuyện nào trong bữa cơm là chuyện giật gân. Tất cả đều là chuyện của một đời sống bình thường đã quấn quýt quanh một di tích trang nghiêm qua nhiều thế hệ. Và chính sự bình thường ấy làm Khôi kính trọng nơi này thêm một bậc nữa, sâu hơn cả sự kính trọng anh có được từ những đêm nghe tiếng búa trong sương.

Ăn xong bữa chính, chị Mai dọn lên thêm một ấm trà nóng và đĩa khoai lang luộc của nhà trồng, thứ khoai bở và ngọt mà chị nói người đảo hay mang theo trong những chuyến ra khơi ngắn ngày. Khôi ăn một củ khoai, nghe bác Tám kể chuyện những ngư dân trẻ trong bến bây giờ vẫn giữ lệ ghé cầu tàu trước mỗi chuyến khơi dài, dù họ là thế hệ đã quen với máy móc hiện đại và hải đồ điện tử như chính anh. Bác nói lớp trẻ giữ lệ không phải vì sợ, mà vì họ lớn lên trong những bữa cơm như bữa cơm hôm nay. Nghe người lớn kể chuyện cầu tàu từ nhỏ, nên tới lượt mình ra khơi, họ tự thấy cần phải ghé thắp một cây nhang cho yên dạ trước khi xuống tàu.

- Nghề biển nó truyền bằng tay, còn cái nếp kính nơi này nó truyền bằng tai nghe trong bữa cơm vậy đó con. - Bác Tám nói. - Con ngồi ăn bữa cơm này, nghe hết những chuyện này, là con đã được truyền cho một phần rồi đó.

Khôi gật đầu, rót thêm trà cho hai bác và cho cha. Anh nghĩ tới cuốn nhật ký của mình, nơi trang đầu là quy tắc an toàn cha khóa sáng hôm qua. Những trang giữa là tọa độ bãi đá, số triều và những đêm nghe tiếng búa, và từ hôm nay, có thêm những dòng về một bữa cơm trưa ở quán nhỏ đầu bến. Anh bắt đầu hiểu rằng chuyến đi này đang dạy anh hai thứ song song: một thứ để giữ tàu được an toàn trên mặt nước, và một thứ để giữ lòng người được yên ổn trước một nơi trang nghiêm.

Khi bữa cơm gần tàn, chị Mai ngồi xuống cùng bàn một lúc, rót thêm trà cho mọi người, rồi nói tới chuyện của những ngày sắp tới, giọng vẫn nhẹ nhàng như nói chuyện nhà.

- Chuyến khơi dài ngày sắp tới của hai cha con, anh Sơn cứ yên tâm chuyện trên bờ. - Chị nói. - Để em chuẩn bị sẵn cho hai cha con một mâm lễ tử tế, để trên bờ này. Ra khơi xong ghé lấy mà dùng, khỏi phải lo chuyện lễ lạt trong lúc tàu đang bận việc cá mú. Em làm cho người bến này hoài, quen tay rồi.

- Vậy thì nhờ em Mai lo giùm anh phần đó. - Ông Sơn đáp, gật đầu cảm ơn. - Mâm lễ để trên bờ cho chuyến khơi, anh em mình cứ theo lệ cũ của bến mà làm, đàng hoàng là được.

Khôi nhìn chị Mai ghi nhớ lời dặn của cha vào cuốn sổ nhỏ của quán. Lòng thấy mọi việc quanh chuyến khơi dài ngày đang được xếp đặt từng phần một cách chu đáo: hải đồ và bảng triều đã học. Quy tắc an toàn đã khóa, cá đã có vựa chờ cân, và nay tới phần lễ trên bờ cũng đã có người đảo lo sẵn. Anh ăn xong chén cơm cuối, theo cha và hai bác đứng dậy rời quán trong nắng chiều bắt đầu ngả. Và ghi thêm vào sổ tay một dòng cuối của ngày: ở Côn Đảo, kính trọng người đã khuất không phải là việc của một ngày lễ, nó là việc của mọi bữa cơm, mọi buổi sớm, và mọi người trong bến cùng nhau giữ lấy.

Chương khác

Xem thêm