ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 28: Sổ Trực Bến Của Ngư Dân Đảo

Sáng ngày hai mươi chín, hai cha con qua nhà bác Tám ở bến Côn Đảo từ sớm. Để hỏi về cuốn sổ trực bến của ngư dân đảo mà ông Sơn đã nhắc tới ngay trong…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi chín, hai cha con qua nhà bác Tám ở bến Côn Đảo từ sớm. Để hỏi về cuốn sổ trực bến của ngư dân đảo mà ông Sơn đã nhắc tới ngay trong đêm nghe tiếng xiềng thứ 2 ở cầu tàu.

Bác Tám tiếp hai cha con ở chiếc bàn gỗ giữa nhà, nơi hai hôm trước tấm hải đồ giấy và bảng triều chép tay đã được trải ra cho buổi học đầu tiên của Khôi. Sáng nay, sau khi nghe ông Sơn kể lại ngắn gọn những việc của đêm qua. Tiếng xiềng kéo lê trên thân cầu lúc một giờ bốn mươi phút và cái bóng thoáng qua trong sương mà không ai dám khẳng định, bác Tám không tỏ vẻ ngạc nhiên cũng không buột miệng kết luận điều gì. Bác chỉ đứng dậy, đi vào gian trong, và mang ra một cuốn sổ dày bìa vải đã sờn đen ở các góc, đặt xuống mặt bàn trước mặt hai cha con với sự cẩn thận của người mang ra một vật đã được giữ gìn rất lâu.

- Đây là sổ trực bến của người đảo mình. - Bác nói. - Không phải sổ của riêng nhà bác đâu. Sổ này của cả bến. Người trực bến thay nhau ghi, đời này qua đời khác, ai trực đêm nào thì ghi đêm đó. Bác giữ nó mấy năm nay vì nhà bác gần bến nhất, mai mốt bác yếu đi thì nó lại sang tay người trực khác.

Khôi nhìn cuốn sổ. Bìa vải xanh đã bạc thành màu xám tro vì nắng gió và hơi muối, gáy sổ được khâu lại bằng chỉ dù ở hai chỗ, và trên bìa không có một dòng chữ tựa đề nào, chỉ có mùi giấy cũ và mùi biển thấm vào từng trang. Bác Tám mở sổ ra ở những trang của nhiều năm trước, lật chậm cho hai cha con xem. Nét chữ trong sổ thay đổi qua từng thời kỳ: có thời kỳ chữ viết nắn nót của một người học cao. Có thời kỳ chữ viết nhanh và cứng của một ngư dân quen cầm dây thừng hơn cầm bút, có những trang giấy đã ngả vàng và mực đã nhòe đi một phần vì ẩm. Nhưng cách ghi thì không hề thay đổi qua bất kỳ thời kỳ nào, và chính điều đó làm Khôi phải cúi sát xuống để đọc kỹ hơn.

Mỗi dòng ghi trong sổ chỉ gồm những thông tin ngắn gọn nhất: ngày tháng, giờ trực, mực nước ở cọc mốc đầu cầu, giờ triều rút sâu nhất, hướng gió. Và ở cuối một số dòng, ba chữ được ghi thêm bằng cùng một lối viết qua nhiều thế hệ người trực: nghe đục đá.

- Con coi nè. - Bác Tám chỉ tay vào một dòng của nhiều năm trước. - Đêm này, người trực ghi một giờ hai mươi phút, nước rút sâu, nghe đục đá. Đêm khác, cách đó mấy tháng, một giờ lẻ năm phút, nghe đục đá. Rồi năm sau nữa, một giờ ba mươi phút, cũng ba chữ đó. Không có đêm nào ghi ngoài khung một giờ tới hai giờ sáng hết, và cũng không có đêm nước không rút sâu nào được ghi ba chữ đó vô sổ.

Khôi lật tiếp qua nhiều trang, đọc những dòng ghi nối nhau qua các năm. Anh nhận ra một điều làm anh lặng đi: trong cuốn sổ dày của cả một bến tàu, ghi chép của mấy chục năm trực đêm, không có một dòng nào ghi tên của bất kỳ ai liên quan tới những âm thanh đó. Không có tên người nghe được gọi ra, không có tên nào được gán cho tiếng búa, không có một dòng nào viết rằng ai đó đã nhìn thấy điều gì rõ ràng. Chỉ có giờ, mực triều, và ba chữ nghe đục đá lặp lại một cách lặng lẽ và bền bỉ qua nhiều năm, như một nhịp điệu thứ hai của bến đảo này, song song với nhịp điệu của thủy triều.

- Bác Tám, trong sổ có ghi lần nào nghe tiếng xiềng không bác? - Khôi hỏi khẽ.

Bác Tám lật tới một vài trang ít ỏi nằm rải rác trong sổ, chỉ cho Khôi thấy những dòng ghi thêm một hàng chữ khác, hiếm hơn nhiều so với ba chữ nghe đục đá: nghe kéo xiềng. Những dòng đó cũng chỉ ghi giờ và mực nước, cũng nằm trong cùng một khung giờ của những đêm triều rút sâu, và cũng không kèm theo bất kỳ một lời nhận xét nào. Bác nói người trực bến ghi như vậy là theo lệ cũ để lại: nghe thấy cái gì thì ghi đúng cái đó, không giải thích, không bình luận, để đời sau đọc sổ chỉ thấy sự việc chứ không thấy sự suy diễn của người đi trước.

- Cái lệ ghi sổ này nó quý ở chỗ đó, đó con. - Bác Tám nói. - Người đảo mình biết mình nghe được cái gì, mà cũng biết mình không hiểu hết được cái gì. Ghi đúng cái mình nghe, giữ miệng đúng cái mình chưa biết. Mấy chục năm nay sổ này không có một dòng nào nói quá lên, nên tới đời con đọc, con mới tin được nó.

Bác Tám còn lật ngược về những trang đầu tiên của cuốn sổ, nơi giấy đã giòn và mực đã phai tới mức phải nghiêng trang ra ánh sáng cửa sổ mới đọc được. Bác nói những trang đầu này là của lớp người trực bến trước cả đời bác, từ khi bác còn là một thanh niên mới theo cha ra bến học nghề. Hồi đó, người trực bến ghi sổ bằng bút mực, đêm nào mưa gió làm nhòe trang giấy thì sáng hôm sau họ chép lại sang trang mới, ghi chú rõ là bản chép lại của đêm nào, không hề giấu giếm chuyện chép lại. Có những năm sổ ghi thưa hẳn đi, bác giải thích đó là những năm bến vắng, ít tàu neo, người trực cũng ít. Nhưng hễ có dòng ghi thì vẫn đúng một khuôn: giờ, mực nước, gió, và ba chữ ở cuối dòng khi đêm đó có tiếng đục đá vọng lên từ bãi đá.

- Con để ý coi, có năm cả chục dòng nghe đục đá, có năm chỉ hai ba dòng. - Bác Tám nói. - Nó tùy theo đêm triều. Năm nào cuối tháng nước rút sâu nhiều đêm liền thì sổ ghi dày, năm nào triều lệch thì sổ ghi thưa. Cái sổ này nó trung thực tới mức coi nó là coi được luôn cả lịch triều của mấy chục năm qua đó con.

Khôi gật đầu, càng đọc càng thấy cuốn sổ trước mặt mình không đơn thuần là một cuốn sổ ghi chuyện lạ. Nó là sổ công tác của một bến tàu, ghi việc của người sống: trực đêm, coi nước, coi gió, giữ an toàn cho tàu neo trong bến. Những dòng nghe đục đá nằm trong đó bình thản như mọi dòng công tác khác, không được tô đậm, không được đánh dấu riêng. Và chính vị trí bình thường đó trong một cuốn sổ công tác mấy chục năm lại là điều làm anh tin chúng hơn bất kỳ lời kể truyền miệng nào. Người đảo không tách hiện tượng ra khỏi đời sống của bến. Họ ghi nó vào cùng một cuốn sổ với mực nước và hướng gió, rồi tiếp tục công việc của mình khi trời sáng.

Ông Sơn ngồi bên cạnh, tay đặt lên bìa cuốn sổ một lúc với sự kính trọng rõ rệt, rồi nói chậm rãi.

- Anh Tám, đêm qua cha con tôi nghe tiếng xiềng trên thân cầu, lại thoáng thấy một cái bóng trong sương ở cuối cầu. Tôi đã dặn thằng Khôi là sáng ra phải hỏi sổ của người đảo trước đã, rồi mới dám nghĩ gì thì nghĩ. Giờ coi sổ này xong, tôi thấy đêm qua của cha con tôi cũng chỉ là một đêm như nhiều đêm trong sổ này thôi. Nghe thì ghi, vậy thôi, không hơn không kém.

- Anh Sơn nghĩ vậy là đúng nếp của bến này rồi. - Bác Tám gật đầu. - Còn cái thoáng thấy của hai cha con, sổ này không có ghi chuyện thấy bao giờ, vì người trực bến hồi giờ chỉ ghi cái nghe. Cái thấy, ai thấy thì tự giữ trong lòng mình, chừng mực như anh ghi bốn chữ hồi đêm là phải lẽ nhất rồi.

Khôi mở cuốn nhật ký của mình ra, đối chiếu những dòng mình đã ghi trong những đêm qua với cách ghi của sổ trực bến. Anh nhận ra nhật ký của anh, dù đã được dạy dỗ bởi cha, chị Hạnh và chính bác Tám, vẫn còn dài dòng hơn sổ của người đảo rất nhiều. Anh thầm quyết định từ nay sẽ ghi ngắn hơn, đúng hơn, theo đúng lối của cuốn sổ cũ này: giờ giấc, mực nước, vị trí đứng, âm thanh nghe được, và không một chữ suy diễn nào chen vào giữa sự việc.

Bác Tám khép cuốn sổ lại, vuốt nhẹ lên bìa vải sờn của nó, rồi đẩy nó về phía Khôi một chút như cho anh được chạm tay vào. Khôi đặt tay lên bìa sổ, cảm nhận lớp vải thô ráp đã thấm đẫm hơi muối của mấy chục năm trực bến. Trong một thoáng, anh hình dung những người trực bến vô danh của nhiều thế hệ trước, những ngư dân như cha anh và như bác Tám. Ngồi trong những đêm triều rút sâu ở đầu cầu tàu này, nghe cùng một dải tiếng búa mà anh đã nghe, và lặng lẽ ghi lại ba chữ ngắn ngủi vào cuốn sổ này trước khi trời sáng. Không ai trong số họ để lại tên tuổi gì trong sổ. Họ để lại giờ giấc và sự chừng mực, và với Khôi lúc này, đó là một di sản đáng kính không kém gì những tảng đá của chính cây cầu tàu.

Trước khi hai cha con ra về, bác Tám nhìn đồng hồ treo tường, rồi nói một câu làm buổi sáng ở nhà bác kết thúc bằng một việc cụ thể của buổi chiều.

- Chiều nay, cha con nên thắp nhang trước chuyến khơi hai ngày. - Bác nói. - Lễ không cần lớn, cứ theo lệ của bến: lên bậc đá, thắp nhang đàng hoàng, khấn cho chuyến đi yên ổn. Bác đi cùng hai cha con, như mấy lần trước vậy.

- Dạ, nhờ anh Tám đi cùng. - Ông Sơn đáp. - Chiều nay mười sáu giờ, cha con tôi qua rước anh rồi mình cùng lên bậc đá.

Khôi gấp nhật ký lại, đứng dậy chào bác Tám, và theo cha rời căn nhà ở cuối bến trong nắng sáng đang lên cao trên mặt nước. Đi được một đoạn, anh quay đầu nhìn lại phía cầu tàu một lần: thân cầu đá nằm dài và lặng lẽ trong nắng ngày. Không một dấu vết nào của những âm thanh đêm qua còn lại trên mặt đá, chỉ có cuốn sổ trực bến cũ kỹ trong căn nhà sau lưng anh là giữ chúng lại, bằng giờ giấc, mực triều. Và ba chữ lặp lại qua nhiều năm của những người trực bến vô danh.

Chương khác

Xem thêm