ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 29: Lần Tàn Nhang Rụng Thứ 2
Chiều ngày hai mươi chín, hai cha con cùng bác Tám lên bậc đá Cầu Tàu 914 thắp nhang trước chuyến khơi hai ngày. Và đó là lần tàn nhang rụng thứ 2 mà…
Nội dung chương
Chiều ngày hai mươi chín, hai cha con cùng bác Tám lên bậc đá Cầu Tàu 914 thắp nhang trước chuyến khơi hai ngày. Và đó là lần tàn nhang rụng thứ 2 mà Khôi được chứng kiến trong chuyến đi này.
Buổi chiều hôm đó trời quang, gió nhẹ, mặt biển trước cầu tàu phẳng lặng một cách hiếm có trong những ngày cuối tháng. Sau một ngày dài với cuốn sổ trực bến buổi sáng và buổi trưa nghỉ ngơi ở nhà trọ để bù lại hai đêm thức khuya liên tiếp trên cầu tàu. Khôi bước lên bậc đá với một sự tỉnh táo và trang nghiêm khác hẳn buổi lễ đầu tiên anh tham dự ở nơi này. Hồi đó, buổi lễ tàn nhang rụng lần đầu, anh còn là người khách mới của đảo, đứng xem cha và bác Tám làm lễ với tâm thế của một người học việc đang cố ghi nhớ từng động tác. Chiều nay, anh mang theo trong lòng mình ba đêm nghe tiếng búa, hai lần nghe tiếng xiềng, một cuốn sổ trực bến mấy chục năm của người đảo, và cả lỗi phá quy tắc của chính mình trong đêm qua chưa kịp nguôi ngoai.
Việc chuẩn bị lễ vẫn theo đúng lệ cũ của người đảo mà ông Sơn đã làm một lần trước mắt con trai: một đĩa hoa quả tươi được chọn kỹ ở chợ đảo buổi sáng. Gói trà mang theo từ đất liền được đặt ngay ngắn trong túi vải, và một bao thuốc lá mới còn nguyên lớp giấy bóng kính. Nhưng khác với lần trước, lần này ông Sơn không làm mọi việc một mình. Khi hai cha con và bác Tám tới chân bậc đá, ông quay sang con trai, trao cho anh việc xếp đĩa hoa quả lên bậc đá cao, việc mà lần trước anh chỉ đứng nhìn.
- Con xếp đi. - Ông nói. - Xếp cho ngay ngắn, cho có lòng. Người ta kính nơi này bằng cái tay của mình, không phải bằng con mắt đứng coi.
Khôi đón lấy đĩa hoa quả bằng hai tay, bước lên bậc đá đã được người của bến quét sạch từ sớm tinh mơ theo đúng nếp sinh hoạt anh vừa nghe kể trong bữa cơm ở quán Mai hôm trước. Mặt đá dưới tay anh mát và ráp, bậc đá mòn vẹt ở chính giữa vì dấu chân của không biết bao nhiêu thế hệ ngư dân đã bước lên đây làm lễ như hai cha con anh hôm nay. Anh đặt đĩa hoa quả xuống ngay ngắn bên cạnh lư hương, chỉnh lại từng trái cho cân đĩa, rồi lùi xuống một bậc, đứng vào vị trí của mình sau lưng cha.
Bác Tám đứng ở phía bên kia của bậc đá, cầm bó nhang đã được chuẩn bị sẵn, châm lửa từ chiếc bật lửa của mình rồi trao cho ông Sơn những cây nhang đầu tiên. Khói nhang bắt đầu bay lên trong gió chiều nhẹ, thơm và ấm, cuộn lên trên mặt đá cổ rồi tan dần về phía mặt biển đang lặng sóng. Ông Sơn cầm nhang bằng hai tay, đứng thẳng trước bậc đá, và bắt đầu khấn bằng giọng trầm, chậm và rõ, như mọi lần ông làm lễ ở nơi này.
Ông khấn xin cho chuyến khơi hai ngày sắp tới của hai cha con được yên ổn: xin cho chân vịt của tàu Sóng Lành không quấn lưới, không vướng rác dưới nước. Xin cho biển yên trong những ngày tàu ra khơi, sóng gió chừng mực để người làm nghề trở về bến an toàn. Và ông khấn một lời cảm ơn ngắn gọn cho những ngày đã qua ở đảo, cho sự bình an của hai cha con từ lúc rời đất liền tới giờ phút này. Lời khấn của ông không có một chữ nào cầu xin điều vượt quá phần việc của người đi biển. Nó là lời khấn của một thuyền trưởng biết rõ giới hạn của mình trước biển cả và trước nơi trang nghiêm này.
Khôi đứng sau lưng cha, hai tay chắp lại như cha đã dạy, mắt nhìn vào những cây nhang đang cháy trên bậc đá. Khi ông Sơn khấn xong câu cuối cùng và cúi đầu xuống, một cây nhang ở giữa lư hương khẽ cong đoạn tàn ở đầu nhang lại. Rồi tàn nhang rời ra và rụng xuống, rơi thẳng xuống mặt tảng đá cổ ngay dưới chân lư hương, nằm yên ở đó như một dấu chấm nhỏ màu xám trắng trên mặt đá sẫm màu.
Đó là lần tàn nhang rụng thứ 2.
Bác Tám nhìn dấu tàn nhang trên mặt đá, rồi nói khẽ bằng giọng mà Khôi đã từng nghe bác nói trong buổi lễ đầu tiên ở nơi này, giọng của người đảo nói về tín ngưỡng của chính mình, chắc chắn mà không hề phô trương.
- Anh linh chứng giám đó. - Bác nói. - Khấn xong là tàn rụng xuống đá, hai lần cha con tới lễ đàng hoàng là hai lần có dấu như vậy. Người đảo mình tin vậy, và tin bao nhiêu đời nay rồi.
Ông Sơn không nói gì thêm. Ông chỉ gật đầu nhẹ, rồi làm một việc làm Khôi nhớ mãi về sau: ông quay lại, lấy từ trong bó nhang của bác Tám ra cây nhang tiếp theo, và thay vì tự tay cắm như lần trước, ông trao cây nhang đó cho con trai mình.
- Lần này con cắm đi. - Ông nói. - Cắm cho thẳng, cho chắc. Con đã nghe, đã thấy, đã ghi chép mấy ngày nay rồi. Tới lúc con phải tự tay làm phần việc của một người đi biển ghé nơi này, không đứng coi nữa.
Khôi đón cây nhang bằng hai tay, cảm nhận sức nóng nhẹ của đoạn thân nhang gần đầu lửa và mùi trầm thơm phả vào mặt. Anh bước lên một bậc đá, cúi người xuống trước lư hương, và tự tay cắm cây nhang vào giữa lư, ngay ngắn và thẳng đứng bên cạnh những cây nhang của cha vừa cắm. Tay anh không run. Anh cắm xong, lùi lại một bước, chắp tay cúi đầu một lần nữa trước bậc đá, trong lòng không cầu xin điều gì lớn lao hơn lời cha anh vừa khấn: cho chuyến đi yên ổn, cho người trên tàu trở về an toàn.
Đó là giây phút Khôi nhận ra mình đã đổi khác so với ngày đầu tiên bước lên bậc đá này. Khi đó anh là người đứng xem một phong tục của người đảo. Chiều nay anh là một người tham gia vào phong tục đó bằng chính bàn tay của mình, với sự hướng dẫn của cha và sự chứng kiến của một ngư dân đảo kỳ cựu. Sự thay đổi ấy không ồn ào, nó chỉ nằm trong một cây nhang được cắm thẳng vào lư hương, nhưng anh biết nó sẽ đi theo anh trong mọi chuyến đi biển sau này. Mỗi khi tàu của gia đình anh ghé một bến lạ và anh nhớ tới bậc đá cổ ở Côn Đảo này.
Trước khi rời bậc đá, ông Sơn còn đứng lại một lúc lâu trước lư hương, không nói thêm lời khấn nào, chỉ nhìn khói nhang bay lên trên mặt đá cổ. Khôi đứng cạnh cha, và lần đầu tiên trong chuyến đi, anh để ý tới những dấu vết của thời gian trên chính bậc đá này ở khoảng cách gần: những vệt khói nhang cũ đã ám vào mặt đá thành từng mảng sẫm màu không tẩy ra được. Những chỗ đá bị mòn lõm xuống đúng vị trí người ta vẫn quỳ và đứng qua nhiều thế hệ, và rìa bậc đá phía ngoài đã sứt đi một vài mảnh nhỏ vì muối biển và bão gió của không biết bao nhiêu mùa. Bậc đá không nói gì cả, nhưng nó giữ lại mọi thứ người ta đã làm ở đây, từ những nhát đục đầu tiên của người xưa cho tới làn khói nhang của buổi chiều hôm nay.
Bác Tám nhìn hai cha con đứng lặng thì cũng đứng lặng theo, không thúc giục. Bác nói, bằng giọng nhỏ, rằng người đảo làm lễ xong thường đứng thêm một lúc như vậy mới về, không phải vì còn điều gì chưa khấn. Mà vì họ cho rằng rời một nơi trang nghiêm thì cũng phải rời cho chậm rãi, như khách rời nhà của người lớn tuổi trong họ. Khôi nghe lời bác, tự thấy lòng mình lắng xuống một cách tự nhiên, khác hẳn cảm giác hồi hộp và căng thẳng mà anh mang theo trong những đêm ra cầu tàu nghe tiếng búa. Anh hiểu ra rằng mối quan hệ của người đảo với nơi này không chỉ có những đêm triều rút và những âm thanh trong sương. Nó còn có những buổi chiều nắng đẹp như chiều nay, một đĩa hoa quả xếp ngay ngắn, một cây nhang cắm thẳng, và mấy người đứng lặng bên nhau không cần nói thêm lời nào.
Buổi lễ kết thúc trong yên lặng. Ba người đứng thêm một lúc trên bậc đá, nhìn mặt biển chiều đang dần ngả màu. Rồi thu dọn phần lễ một cách gọn gàng theo lệ của bến: hoa quả được để lại một phần trên bậc đá, phần còn lại mang về chia cho người trong bến, không để lại một mẩu rác nào trên thân cầu tàu. Trên đường đi xuống khỏi khu di tích, bác Tám đi chậm lại bên cạnh Khôi, nhìn về phía mặt biển đang bắt đầu nổi một lớp sương mỏng rất xa ở chân trời, rồi nói một câu làm cả hai cha con đều phải để ý.
- Đêm nay sương muối sẽ xuống cầu tàu đó. - Bác nói. - Trời quang, gió lặng, biển phẳng như chiều nay là dấu hiệu của đêm sương muối đầu mùa. Tối nay về, hai cha con nhớ để ý mà coi, sương nó xuống trắng cả bến luôn.
Ông Sơn gật đầu, dặn con trai tối nay ở yên trong nhà trọ, không có việc ra cầu tàu ban đêm. Khôi ghi lời dặn của bác Tám vào cuốn sổ tay của mình ngay khi về tới phòng trọ, bên dưới dòng ghi về buổi lễ chiều nay: lần tàn nhang rụng thứ 2. Và một dòng ngắn anh tự thêm vào cho mình: hôm nay con đã tự tay cắm nhang trên bậc đá, không còn là người đứng xem nữa. Anh ghi thêm giờ giấc của buổi lễ, mười sáu giờ chiều, đúng vào khung giờ mà sổ trực bến của người đảo vẫn dùng để ghi việc ban ngày của bến. Và tự thấy cuốn nhật ký của mình qua mấy ngày ở đảo đang dần có được sự ngăn nắp của những cuốn sổ nghề mà cha anh và bác Tám đã giữ cả đời.