ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 9: Bậc Đá Cổ Và Lư Hương Của Ngư Dân
Từ mặt cầu, ông Tám dẫn hai cha con đi xuống phía bậc đá và tượng đài ở đầu cầu tàu, nơi ánh chiều còn sót lại một vệt sáng cuối cùng. Bậc đá ở đây không…
Nội dung chương
Từ mặt cầu, ông Tám dẫn hai cha con đi xuống phía bậc đá và tượng đài ở đầu cầu tàu, nơi ánh chiều còn sót lại một vệt sáng cuối cùng.
Bậc đá ở đây không giống những bậc thang thường ngày. Mỗi bậc đều là một tảng đá nguyên khối đã mòn vẹt ở giữa, lõm xuống thành một đường cong nhẹ vì bao nhiêu thế hệ người đã bước qua. Khôi đi chậm xuống từng bậc, bàn chân cảm nhận rõ cái lõm mòn ấy qua đế dép. Và anh bỗng hiểu một cách rất cụ thể thế nào là dấu vết của thời gian trên một công trình bằng đá: nó không nằm trong sách vở, nó nằm ngay dưới bàn chân của người đang bước đi.
Ở một chỗ bằng phẳng trên bậc đá, gần tượng đài trang nghiêm của khu di tích, có một lư hương bằng đá đã cũ. Trong lư còn cắm nhiều chân nhang đã cháy hết từ lâu, và trên mặt đá xung quanh là những vết nhang cũ của ngư dân, những vệt tro mỏng và những dấu khói ám nhẹ lên bề mặt tảng đá cổ. Không khí ở chỗ này có một mùi rất riêng: mùi đá ẩm, mùi biển, và mùi nhang trầm cũ thoang thoảng còn vương lại trong gió chiều.
Khôi đứng yên nhìn lư hương và những vết nhang cũ ấy một lúc lâu. Anh không chắp tay, không làm gì cả, chỉ đứng nhìn bằng sự kính cẩn của người mới tới lần đầu. Ông Tám đứng bên cạnh, giọng nói hạ thấp xuống, chậm rãi kể cho anh nghe lệ của người đảo mà cha anh đã giữ bao nhiêu năm nay.
- Chỗ này là chỗ thuyền trưởng ở đảo lên thắp nhang trước chuyến ra khơi dài ngày đó con. Lệ của người ta là mang hoa quả, một gói trà và một bao thuốc lá, đặt lên bậc đá này, thắp nhang tạ ơn đàng hoàng.
Ông chỉ tay vào mặt tảng đá cổ phẳng và rộng ở ngay bên cạnh lư hương, nơi những vết tro nhang cũ in thành từng lớp mỏng chồng lên nhau.
- Người thắp nhang khấn xin anh linh che chở cho chân vịt không quấn lưới, cho tàu vượt được sóng dữ mà về bến an toàn. Khấn xong, nếu tàn nhang rụng xuống tảng đá cổ này, người đảo coi đó là dấu anh linh chứng giám cho lòng thành của mình.
Khôi nghe từng lời của bác Tám, mắt không rời khỏi mặt tảng đá cổ trước mặt. Anh thấy những lời kể ấy được nói ra bằng giọng của tín ngưỡng và của lòng người đi biển, không phải bằng giọng khẳng định một điều gì đo đếm được. Đó là cách người đảo giữ gìn một niềm tin đã theo họ qua bao mùa sóng gió, và anh tôn trọng nó bằng sự lắng nghe trọn vẹn của mình.
- Dạ, ở nhà cha con cũng nói trước chuyến khơi dài ngày nào ghé đảo, cha cũng lên đây làm lễ như vậy.
- Cha con là người giữ lệ đúng nhất trong số thuyền trưởng đất liền mà bác biết. Ảnh lên đây không bao giờ vội, làm lễ xong còn đứng lặng một lúc lâu trước tượng đài mới xuống. Người có lòng thì việc gì cũng làm cho tới nơi tới chốn vậy đó.
Ông Sơn đứng ở phía bên kia của lư hương, tay chắp nhẹ trước bụng, mắt nhìn lên tượng đài trong ánh chiều đang tắt dần. Ông nói với con trai, giọng trầm và rõ, như đang trao lại một việc quan trọng của gia đình cho người kế tiếp.
- Trước chuyến khơi dài ngày của hai cha con mình lần này, cha sẽ tự tay làm lễ này ở đây, đúng như lệ của người đảo. Tới bữa đó, con đứng cạnh cha, học cách cha làm, để sau này đi biển một mình con cũng biết đường mà giữ lệ.
- Dạ. Con sẽ đứng cạnh cha học cho kỹ.
Khôi cúi xuống nhìn kỹ hơn những bậc đá mòn vẹt dưới chân mình. Anh thấy trên mặt đá có những vết xước nhỏ chi chít, những chỗ đá sẫm màu hơn vì nước biển và tháng năm, và những đường nứt mảnh chạy dọc theo thớ đá. Mỗi dấu vết ấy đều kể một phần câu chuyện dài của cây cầu này mà không cần một lời nào. Anh đưa tay chạm nhẹ vào mặt đá lạnh, rồi rút tay lại, đứng thẳng người lên với lòng kính trọng sâu hơn khi mới bước xuống bậc đá này.
Ông Tám kể thêm rằng người đảo không ai làm lễ ở đây một cách tùy tiện. Lễ chỉ làm trước chuyến ra khơi dài ngày, hoặc để tạ ơn sau một chuyến đi biển trở về an toàn. Mỗi lần làm lễ, người thuyền trưởng phải tốn một buổi chuẩn bị hoa quả, trà và thuốc lá cho đàng hoàng, và dành một khoảng lặng trang nghiêm trước tượng đài. Nghe bác Tám nói, Khôi càng hiểu vì sao cha mình, một người vốn tiết kiệm lời nói và thời gian, lại sẵn lòng dành cả một buổi cho việc này mỗi lần ra đảo.
Ông Sơn lúc đó mới đi chậm một vòng quanh chỗ đặt lư hương, mắt nhìn từng chi tiết nhỏ trên mặt đá như người kiểm lại một nơi chốn thân thuộc sau một thời gian xa cách. Ông chỉ cho Khôi thấy chỗ đặt đĩa hoa quả phải là chỗ đá phẳng và khô nhất, chỗ đặt gói trà và bao thuốc lá phải ngay ngắn bên cạnh, và hướng đứng khấn phải hướng về phía tượng đài và mặt biển. Từng chi tiết nhỏ ấy, cha anh nói ra bằng giọng của người đã làm việc này nhiều lần tới mức thuộc lòng, mà lần nào làm cũng không hề qua loa.
- Làm lễ không phải ở chỗ mâm cao hay thấp. Ở chỗ lòng mình có yên, tay mình có ngay ngắn, lời khấn của mình có thành thật hay không. Con nhớ điều đó trước khi nhớ cách bày biện.
- Dạ, con nhớ lời cha.
Khôi mở cuốn sổ tay của em gái đưa, đứng dưới ánh đèn vàng của khu di tích, ghi lại những điều bác Tám và cha vừa kể: thành phần của lễ gồm hoa quả. Gói trà và bao thuốc lá, lời khấn xin che chở cho chân vịt không quấn lưới và cho tàu vượt sóng dữ, và ý nghĩa của tàn nhang rụng xuống tảng đá cổ theo tín ngưỡng của người đảo. Anh ghi chậm, chữ nào ra chữ đó, thỉnh thoảng ngẩng lên đối chiếu lại vị trí của lư hương và tảng đá cổ trước mặt cho khỏi ghi sai. Viết xong, anh đọc lại một lượt trong đầu, thấy những dòng chữ nhỏ bé của mình vừa ghi lại được một phần hồn của bến đảo này.
Ông Tám nhìn Khôi ghi sổ, gật đầu hài lòng.
- Thằng nhỏ có nếp ghi chép vậy là tốt. Người đảo tụi bác cũng có người giữ sổ, ghi lại chuyện bến bãi qua từng năm. Chuyện gì ghi lại được thì còn, không ghi là mất theo trí nhớ con người hết.
Gió biển buổi tối thổi lên bậc đá mát lạnh. Khôi kéo cao cổ áo, đứng sát lại gần cha hơn. Anh nhìn xuống phía dưới chân cầu, nơi mặt nước tối sẫm đang vỗ nhẹ vào những tảng đá của bãi đá ngầm mà hồi chiều chị Hạnh đã chỉ cho anh thấy. Trong bóng tối và ánh đèn vàng từ trên cầu hắt xuống, bãi đá ấy chỉ còn là những bóng đen lặng lẽ nhô lên khỏi mặt nước, bình yên và kín đáo. Anh không nghe thấy một tiếng động lạ nào từ phía đó, chỉ có tiếng sóng đều đặn và tiếng gió đi qua những kẽ đá, như mọi bãi biển bình thường vào ban đêm ở quê nhà anh.
Ông Sơn để ý thấy con trai nhìn xuống bãi đá, nói nhỏ.
- Nhìn cho biết vậy thôi. Ban đêm mình đứng trên này, có người lớn bên cạnh. Còn xuống dưới đó một mình ban đêm thì tuyệt đối không, như cha đã dặn con từ ở nhà.
- Dạ, con nhớ lời cha dặn. Con chỉ nhìn cho biết địa hình thôi cha.
- Ừ. Thuộc địa hình bằng mắt vào ban ngày và lúc có đèn là đủ rồi. Người đi biển khôn là người biết dừng lại ở đúng chỗ cần dừng.
Những lời dặn ấy của cha, Khôi đã nghe ở nhà, nghe trên tàu, và giờ nghe lại ngay trên bậc đá cổ của cầu tàu này, chúng chồng lên nhau thành một lớp dặn dò dày và chắc trong đầu anh. Anh biết cha nhắc đi nhắc lại không phải vì cha không tin anh, mà vì cha biết vùng đất lạ và biển đêm có sức cuốn người trẻ đi xa hơn ý định ban đầu của họ, từng chút một. Cho tới khi họ nhận ra thì đã đứng ở một chỗ không nên đứng.
Trời tối dần trên bậc đá. Đèn ở khu di tích bật sáng, hắt ánh vàng dịu lên mặt đá cổ và tượng đài. Ba người đứng lặng thêm một lúc nữa trong ánh đèn và trong tiếng sóng vỗ đều dưới chân cầu, rồi ông Tám mới nhẹ nhàng lên tiếng.
- Thôi, mình xuống thôi. Tối rồi, bậc đá trơn, đi chậm chậm thôi con.
Khôi đi cuối cùng trong ba người, bước từng bậc chậm rãi, thỉnh thoảng ngoái nhìn lại lư hương và tảng đá cổ đang chìm dần vào bóng tối và ánh đèn vàng. Anh biết ít ngày nữa, mình sẽ trở lại đúng chỗ này, đứng cạnh cha trong buổi lễ trang nghiêm mà cha đã hẹn, và lúc đó. Những gì bác Tám vừa kể sẽ không còn là lời kể nữa, mà sẽ là việc thật mà chính anh được chứng kiến và được học bằng đôi mắt của mình.
Trên đường trở về nhà trọ, ba người đi chậm trên con đường ven bến đã lên đèn. Ông Tám đi trước nửa bước, thỉnh thoảng chỉ cho Khôi một ngôi nhà, một quán nhỏ ven đường bằng giọng kể chuyện đời thường, làm cho buổi tối đầu tiên ở đảo của anh bớt đi cảm giác xa lạ. Khôi đi bên cạnh cha, trong đầu vẫn còn nguyên hình ảnh lư hương cũ. Tảng đá cổ mòn vẹt và những vết nhang của bao thế hệ ngư dân in chồng lên nhau trên bậc đá ấy, như một cuốn sổ bằng đá mà người đảo đã ghi chép lòng thành của mình qua rất nhiều năm tháng.